عصر قم

آخرين مطالب

از پروانگی تا عالم فرزانگی؛ به یاد بانوی موسس بانک سلول­‌های جانوری و انسانی معاونت امور زنان و خانواده

از پروانگی تا عالم فرزانگی؛ به یاد بانوی موسس بانک سلول­‌های جانوری و انسانی
  بزرگنمايي:

عصر قم -

دکتر پروانه فرزانه، دانشمندی خستگی‌ناپذیر بود که با همتی والا، بانک سلول­‌های جانوری و انسانی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران را با بیش از هزار و چهارصد رده سلولی تأسیس نمود. اکنون این بانک، مجموعه‌ای از توانمندی‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری در حوزه علوم سلولی، زیست‌فناوری و پزشکی برای تأمین نیاز مراکز علمی، دانشگاهی، صنعتی و کمک به حفظ گونه‌های کمیاب کشور فراهم آورده است.
دکتر "پروانه فرزانه" بنیانگذار و مدیر فقید بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران (وابسته به جهاد دانشگاهی)، یکی از ستارگان درخشان آسمان علمی ایران است که 29 تیر سال 1399 به دیدار حق شتافت.
اداره علمی و دانشگاهی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در راستای مسئولیتی که در حوزه پرداختن به مسائل علمی و دانشگاهی جامعه برعهده دارد، وظیفه خود می‌داند که بخش ویژه‌ای را به تقدیر و پاسداشت از تلاش و همت والای دانشمندان، نخبگان، اساتید، متخصصان و پژوهشگران فرهیخته‌ای اختصاص دهد که در کمال فروتنی و بی‌ادعایی، در راه رشد و پیشرفت و اعتلای نام کشورمان ایران، تلاش می‌کنند. در گزارش قبلی که به بهانه برگزاری چهارمین دوره جشنواره ملی زن و علم (جایزه مریم میرزاخانی) و دومین دوره اعطای "جایزه فرزانه در حوزه علوم زیست‌پزشکی" منتشر شد، به اهمیت تجلیل و بزرگداشت مقام والای بانوان فرهیخته کشور و دلایل شکل‌گیری "جایزه فرزانه" پرداخته شد.
این گزارش که حاصل گفت‌وگوی ایسنا با جمعی از متخصصان و پژوهشگران کشور در خصوص خصوصیات اخلاقی و فعالیت‌های علمی- پژوهشی دکتر "پروانه فرزانه" است، پاسداشتی است از یک عمر تلاش خالصانه علمی و پژوهشی این "بانوی فرزانه".
دکتر معصومه ابتکار، معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده و استاد دانشگاه تربیت مدرس درخصوص شخصیت اخلاقی و علمی دکتر "پروانه فرزانه" گفت: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، فرصت‌های خوبی برای تحصیل و ارتقاء سطح علمی بانوان کشور فراهم شد و بانوان زیادی از این فرصت استفاده کرده و بسیار درخشیدند. یکی از این نمونه‌های درخشان، دکتر پروانه فرزانه بود و این سعادت را داشتم که در دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنمای پایان‌نامه ایشان در مقطع کارشناسی ارشد باشم. دکتر فرزانه، بانویی خستگی‌ناپذیر و علاقه‌مند به کار و در مسیر ارتقای سطح علمی و کسب دانش و آگاهی، بسیار پرتلاش بودند.
دکتر فرزانه، فردی مؤمن، معتقد و اخلاق‌مدار
معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده خاطر نشان کرد: روحیات مختلفی را در افراد شاهد هستیم؛ برخی افراد روحیه مدرک‌گرایی دارند و تلاش می‌کنند به هر شکل ممکن دوره تحصیلی را سپری کنند؛ اما دکتر فرزانه به هیچ عنوان چنین نگاهی نداشتند و در طول تحصیل، بسیار متعهد، دقیق و پرتلاش عمل می‌کردند. در عین حال از لحاظ رفتاری و به معنای واقعی کلمه، بسیار مؤمن، معتقد و متدینی بودند و این مسئله، صِرف ظاهر و مناسبات پوششی نبود.
دکتر ابتکار افزود: هم در دوران تحصیل ایشان و هم در دوره‌های بعدی که تاحدودی باهم در ارتباط بودیم، ایشان را به عنوان یک فرد اخلاق‌مدار می‌شناختم. به هیچ عنوان در برخی عرصه‌ها که افراد درگیر تهمت، غیبت یا مسائل دیگر می‌شوند، وارد نمی‌شدند؛ مسئله‌ای که متأسفانه در جامعه امروزی، بسیار شاهد آن هستیم و افراد به راحتی در مورد دیگران صحبت کرده و آنها را قضاوت می‌کنند. دکتر فرزانه نسبت به این موضوع بسیار حساس بوده و در این زمینه، یک الگوی رفتاری بسیار خوب از خود به جای گذاشتند.
روحیه دیگرخواهی، نوع دوستی، عشق به کار و وطن
استاد دانشگاه تربیت مدرس خاطر نشان کرد: دکتر فرزانه در طول دوران حیات‌شان، از زمان تحصیل تا مقطع دکترا و انجام فعالیت‌های پژوهشی، همچنین تلاش برای راه‌اندازی و مدیریت بانک سلول‌های انسانی و جانوری در مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران، همواره تلاش می‌کردند به دیگران کمک کنند؛ بعضاً بسیاری از دانشجویان من نیز از کمک و حمایت دکتر فرزانه استفاده می‌کردند. همه این موارد نشان‌دهنده روحیه دیگرخواهی، نوع‌دوستی و عشق به کار و وطن ایشان بود. قطعاً کشور، گوهر درخشانی را از دست داد و امیدوارم همه کسانی که دوست، همکار یا شاگرد ایشان بودند، بتوانند مرام و منش و اخلاق بی‌نظیر دکتر فرزانه و کارهای خوبی که در عرصه‌های علمی و غیرعلمی داشتند را زنده نگه دارند.
تحمل درد و رنج ناشی از بیماری با توکل و اعتماد به خداوند
معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده با اشاره به بیماری سختی که دکتر فرزانه در طول زندگی از آن رنج می‌بردند، تأکید کرد: بحث بیماری ایشان مسئله بسیار مهمی است؛ اگر به ظاهر دکتر فرزانه نگاه می‌کردید، هیچ‌وقت گله یا شکایتی از ایشان نمی‌شنیدید و حتی متوجه نمی‌شدید که درگیر چه بیماری سختی هستند و با چه مشکلاتی دست و پنجه نرم می‌کنند. دکتر فرزانه به قدری از لحاظ روحی قوی بودند و توکل و اعتماد بالایی به خداوند متعال داشتند که در اوج درد و مشکلات ناشی از بیماری، کسی متوجه مشکلات ایشان نمی‌شد. این موضوع، درس بزرگی برای همه ما است؛ اینکه فکر کنیم همیشه باید در زندگی موفق باشیم و پیشرفت کنیم، تفکر درستی نیست. واقعیت دنیا اینطور نبوده و نخواهد بود. کسانی که مدارج پیشرفت و ترقی را طی کرده یا کسانی که به ظاهر موفق نبوده‌اند، همگی مراحلی از سختی و شکست را پشت سرگذاشته‌اند.
معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده تصریح کرد: مهم این است که چطور با این مراحل مواجه شویم؛ اینکه سختی و مشکلات، به مسئله اصلی زندگی ما تبدیل شده و غصه و غم، تمام زندگی ما را فرابگیرد و این رنج و سختی را دائماً به دیگران نیز منتقل کنیم، یا اینکه مشکلات را به جان بخریم و با صبر و ایستادگی، تلاش کنیم از سختی و مشکلات عبور کرده و زمینه رشد و شکوفایی فردی، خانوادگی و حتی پیشرفت کشور را فراهم کنیم؛ قطعاً این نوع رفتار به معنای واقعی کلمه، ایثار و ازخودگذشتگی و ویژگی‌ انسان‌های متعالی است.
دکتر ابتکار افزود: گاهی اوقات با کوچک‌ترین فشار، کمبود یا مشکلی به هم می‌ریزیم و این نگرانی و فشار را به دیگران نیز منتقل می‌کنیم. در شبکه‌های اجتماعی شاهد هستیم که یا مشکل یا مسئله‌ای، تبدیل به یک مسئله عمومی می‌شود، در صورتی که موضوع مربوط به گذشته بوده و حل شده است؛ اما این درد و رنج هنوز در شبکه‌های اجتماعی انتشار پیدا می‌کند. باید بدانیم وقتی این درد و رنج را در جامعه انتشار می‌دهیم، درحال انتشار ناامیدی در سطح جامعه هستیم. متأسفانه رویکرد در شبکه‌های اجتماعی به سمت انتشار اخبار ناامیدکننده است و وقتی این موج ناامیدی را به جامعه منتقل می‌کنیم، امواج آن به سمت خود ما نیز بازمی‌گردد.
استاد دانشگاه تربیت مدرس گفت: به نظرم دکتر فرزانه در این زمینه، الهام‌بخش و الگوی بسیار خوبی برای جامعه هستند. ایشان با وجود تحمل درد و رنج فراوان ناشی از بیماری اصلاً اجازه نمی‌دادند دیگران متوجه این موضوع شوند؛ حتی در برابر مشکلات و کمبودهایی که در محل کار وجود داشت، معترض نبوده و تلاش می‌کردند راهکاری برای مشکلات موجود پیدا کنند. همواره با امید، پرانرژی و متوکل به پیش می‌رفتند. در عین اینکه فردی بسیار مؤمن و معتقد بودند، به هیچ عنوان به دنبال ظاهرسازی و مقدس‌مآبی نبودند. جایزه فرزانه (جایزه دکتر پروانه فرزانه در حوزه زیست‌پزشکی) که به همت جمعی از دوستان و همکاران ایشان در مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران، پژوهشگاه رویان جهاد دانشگاهی، انجمن ژنتیک ایران و معاونت رئیس جمهور در امور زنان و خانواده شکل گرفت، فرصت خوبی برای ادامه مسیر دکتر فرزانه فراهم شده است.
دکتر سید مجید تولیت ابوالحسنی، رئیس مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران وابسته به جهاد دانشگاهی با اشاره به تلاش پیگیر و مستمر دکتر "پروانه فرزانه" در راه‌اندازی بانک سلول‌های انسانی و جانوری این مرکز گفت: به دنبال ابلاغ مقام معظم رهبری (مدظله العالی) مبنی برای ایجاد زیست بانک مرکزی در کشور به جهاد دانشگاهی، ابتدا مطالعات راه‌اندازی مرکز در قالب چهار بانک سلول‌های انسانی و جانوری، گیاهی، میکروارگانیسم‌ها و مولکولی آغاز شد. سال 1387 کارگروه‌های تخصصی برای بررسی مطالعات امکان‌سنجی و راه‌اندازی بانک‌های زیستی در مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران تشکیل شد و یکی از این کارگروه‌ها برای راه‌اندازی بانک سلول‌های انسانی و جانوری بود.
دکتر تولیت ابوالحسنی افزود: با حضور دکتر پروانه فرزانه در این کارگروه، سکان هدایت و راه‌اندازی این بانک به ایشان سپرده شد. زنده‌یاد دکتر فرزانه با تلاش وصف‌ناپذیر شبانه‌روزی با وجود درگیری با بیماری مزمن، تدوین استانداردها و دستورالعمل‌های تخصصی و اجرایی، طراحی و اجرای فضاهای آزمایشگاهی، تجهیز آنها، آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص را آغاز کرد. با همت والای ایشان بانک سلول­های جانوری و انسانی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران با بیش از هزار و چهارصد رده سلولی در قالب کلکسیون‌های مختلف در دو بخش انسانی و جانوری مطابق با استاندارهای بانک‌های زیستی دنیا راه‌اندازی شد. اکنون این بانک، مجموعه‌ای از توانمندی‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری در حوزه علوم سلولی، زیست‌فناوری و پزشکی برای تأمین نیاز مراکز علمی، دانشگاهی، صنعتی و کمک به حفظ گونه‌های کمیاب کشور را فراهم آورده است. وی هیچ‌گاه دست از تلاش، کسب و بروزرسانی علم و بویژه مباحث علمی در حوزه علوم سلولی و بانک سلول برنداشت و در شرایط سخت بیماری نیز پیگیر امور بانک و پیشبرد فعالیت‌های آن بود.
توجه به توسعه علمی و بالا بردن پرچم کشور در این عرصه
رئیس مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران وابسته به جهاد دانشگاهی، خاطر نشان کرد: صحبت کردن در خصوص ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری ایشان چیزی نیست که در بیان بگنجد و یا کامل ادا شود. زنده‌یاد دکتر فرزانه با قدرت ایمان و اعتقاد محکم و حس وطن دوستی بالایی که داشت، در شرایط سخت تحریم‌ها و فشارهای اقتصادی، به همکاران روحیه و امید داده و آنها را به استقامت و ارائه طرح و راه‌حل برای رشد و توسعه علمی و عبور از بحران تشویق می‌کرد. بسیار پیگیر امور بانک بود، تا مشکلی را در پیشبرد فعالیت بانک حل نمی‌کرد، دست از پیگیری و کوشش نمی‌کشید.
دکتر تولیت ابوالحسنی تصریح کرد: در محل کار علاوه بر اینکه مدیری مسئولیت‌پذیر بود، برای تک تک همکاران همانند مادری دلسوز بود؛ اگر مشکلی داشتند، آن را مانند مشکل خودش می‌دید و در کمک به حل مشکل آنها تلاش می‌کرد. همچنین توسعه علمی و بالا بردن پرچم کشور در این عرصه برای ایشان بسیار مهم بود و دخیل بودن در رشد علمی کشور را خیر و برکت دنیا و آخرت می‌دانست و همکاران را به تحصیل علم و یادگیری دانش و فناوری‌های حوزه فعالیت‌شان تشویق می‌کرد.
دکتر عبدالحسین شاهوردی، رئیس پژوهشگاه رویان جهاد دانشگاهی با اشاره به سابقه آشنایی و همکاری با دکتر "پروانه فرزانه" تأکید کرد: با دکتر فرزانه در مقاطعی مختلفی همکاری داشتیم و به دلیل حضور همسرشان، دکتر بهاروند در پژوهشگاه رویان، این تعامل و همکاری بیشتر بود. بارها به این نکته اشاره کرده‌ام که نقش حمایتی دکتر فرزانه هم در بحث زندگی و هم در زمینه حمایت از فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی دکتر بهاروند و شکل‌گیری و قوام بحث سلول‌های بنیادی و پژوهشگاه رویان، نقش بسیار پررنگی بود. این همراهی، همکاری، هم‌فکری دکتر فرزانه با دکتر بهاروند در حل مسائل و موضوعات مختلف را همواره شاهد بودیم.
دکتر فرزانه به همسر خود به چشم یک مجاهد در راه علم نگاه می‌کرد
دکتر شاهوردی تأکید کرد: دکتر فرزانه با وجود اینکه مسئولیت مهمی در مجموعه دیگر جهاد دانشگاهی (بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران) برعهده داشتند، اما به دلیل هم‌رشته بودن و فعالیت در حوزه ایمونولوژی، در بحث تعمیق بسیاری از موضوعات، همراه و هم‌فکر دکتر بهاروند بودند. این در شرایطی بود که دکتر فرزانه از سال‌های نخست ازدواج، درگیر بیماری سختی شدند که تا پایان عمر همراه ایشان بوده و مشکلات زیادی را برای وی ایجاد کرد.
وی خاطر نشان کرد: اما این بیماری نیز باعث نشد تا نقش حمایتی دکتر فرزانه از همسرشان، کمرنگ شود. در حقیقت، دکتر فرزانه به همسر خود، به چشم یک مجاهد در راه علم نگاه و ایشان را همراهی می‌کردند و در نبود ایشان، به دلیل سفرهای متعدد کاری و تحقیقاتی، مدیریت منزل و تربیت و هدایت فرزندشان را برعهده داشتند تا دکتر بهاروند بتوانند در مسیر دستیابی به اهداف علمی و تحقیقاتی خود گام بردارد.
دقت نظر و دقیق بودن در انجام فعالیت‌های مختلف
رئیس پژوهشگاه رویان جهاد دانشگاهی با اشاره به دقت نظر دکتر فرزانه در انجام کارهای مختلف تصریح کرد: یکی از خصلت‌های مهم ایشان، دقیق و عمیق بودن در کارها و فعالیت‌ها بود و به عنوان یک فرد علمی، تا به طور کامل بر موضوع مسلط نمی‌شدند، به آن مبحث وارد نمی‌شدند. در زمان مرحوم دکتر کاظمی آشتیانی و همینطور در دوره خود من، بخش دانش‌آموزی جشنواره خوارزمی در حوزه زیست‌شناسی (بیولوژی) به پژوهشگاه رویان محول شد. دکتر فرزانه به عنوان داور همراه این گروه بودند. نگاهی که ایشان به بخش دانش‌آموزی جشنواره خوارزمی داشتند، بسیار فراتر از داوری و حتی نگاه مسئولین جشنواره بود. دکتر فرزانه نه به عنوان داور، بلکه به عنوان یک فرد دلسوز، به این مسئله وارد شده و تمام سوابق کار را به دقت ارزیابی کرده و در یکی از جلسات داوری، با یک ارائه دقیق نشان دادند که در مسیر اشتباهی درحال حرکت هستیم و دانش‌آموزان را به درستی هدایت نمی‌کنیم.
دکتر شاهوردی افزود: گاهی اوقات، حمایت‌هایی را تبیین و اجرا می‌کنیم که شاید آثار مطلوبی در پی نداشته باشند؛ یعنی به درستی دانش‌آموزان را هدایت نمی‌کنیم و در آینده، به محققی تبدیل می‌شود که مرتکب خطایی شده و به انحراف کشیده می‌شود و متوجه نمی‌شویم که خود ما، بانی این مسئله بوده‌ایم. دکتر فرزانه با آسیب‌شناسی دقیق و با جسارت، این موضوع را مطرح کرده و فرایند کار را اصلاح کردند.
رئیس پژوهشگاه رویان به بخش دیگری از فعالیت‌های مشترک با دکتر فرزانه اشاره کرد و گفت: در مقطع زمانی دیگری، برای مطرح کردن و ترویج مبحث آینده‌پژوهی در بین پژوهشگران و اعضای هیئت علمی، همچنین برای تدوین برنامه استراتژیک و خط‌مشی در زمینه بیولوژی، ناباروری و مسائلی که در پژوهشگاه رویان دنبال شد، از حضور دکتر فرزانه بهره‌مند شدیم. دکتر فرزانه با جدیت و پشتکار، جلسات متعددی را با حضور صاحبنظران این حوزه تشکیل داده و جلسات آموزشی مختلفی را در موضوعات جنین‌شناسی و موضوعات دیگر برگزار کردند. در این زمینه چند پروژه نیز انجام شده و مقاله‌های مرتبط آن نیز به چاپ رسیدند و به نظرم، این فرهنگ ماندگار و تأثیر عمیق در حوزه آینده‌پژوهی را بدون هیاهو بین اعضای هیئت علمی پژوهشگاه ایجاد کردند.
باقی ماندن نام نیک و خیر، برکتی از سوی خداوند متعال
دکتر شاهوردی خاطر نشان کرد: دکتر فرزانه با اتکا به همین خصلت‌های دوراندیشی، عمیق‌اندیشی، پشتکار، بر تمام محدودیت‌های ناشی از بیماری سختی که داشتند، غلبه کردند و این مسأله عامل ماندگاری نام ایشان خواهد بود. دکتر فرزانه و افراد دیگری مانند ایشان، در زندگی از چیزهایی گذشت کرده‌اند و خداوند این گذشت را در جای دیگر جبران و به زندگی آنها برکت عنایت کرده است. یکی از مهم‌ترین برکات خداوند، نام نیک و خیری است که از فرد باقی می‌ماند.
رئیس پژوهشگاه رویان افزود: در بخش انتهایی کتاب سلول‌های بهاری دکتر بهاروند، دست‌نوشته مناجات‌ها و خلوت‌های دکتر فرزانه با خداوند چاپ شده است؛ یعنی ایشان علاوه بر مسائل دنیوی، مسائل اخروی را هم با اعتقاد دنبال کرده و به یاری خداوند ایمان کامل داشتند. عزتی که اکنون خداوند نصیب ایشان کرده است (موفقیت‌ در عرصه زندگی و علم باوجود سختی و مشکلات ناشی از بیماری)، حاصل همه این مسائل است که می‌تواند الگویی بسیار خوبی برای جوانان کشور باشد.
دکتر سید ابوالحسن شاهزاده فاضلی،‌ عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان و رئیس دانشکده علوم پایه و فناوری‌های نوین علوم پزشکی جهاد دانشگاهی با اشاره به سابقه همکاری طولانی با دکتر "پروانه فرزانه" گفت: سابقه آشنایی من با دکتر فرزانه به دو مقطع زمانی بازمی‌گردد. نخستین‌بار در سال 1379 و در زمان مرحوم دکتر کاظمی آشتیانی، با هدف راه‌اندازی مرکز رشد و سلامت کودک در جهاد دانشگاهی علوم پزشکی ایران، جلسات مختلفی را با متخصصان رشته‌های مختلف برگزار کردیم. دکتر فرزانه در آن مقطع زمانی، فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد ایمونولوژی بودند. از همفکری و مشورت‌های ایشان برای تهیه پرسشنامه و تدوین برنامه‌هایی برای معاینه نوزادان و کودکان حاصل از درمان‌های ناباروری استفاده کردیم.
بنیانگذار و رئیس اسبق مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران تأکید کرد: مقطع دوم دیدار ما به زمان راه‌اندازی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران در سال 1386 بازمی‌گردد. زمانی که مأموریت راه‌اندازی این مرکز به من محول شد، دکتر فرزانه جزء نخستین همکارانی بودند که برای حضور در تیم راه‌اندازی مرکز، قبول مسئولیت کردند. مسئولیت هماهنگی و برنامه‌ریزی برای بازدید از مراکز مشابه در داخل و خارج از کشور از جمله بانک سلولی معروف در کشور ژاپن، برعهده دکتر فرزانه بود. در نهایت، بانک سلول‌های جانوری و انسانی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران به همت ایشان راه‌اندازی شد.
مسئولیت‌پذیری در بالاترین سطح
دکتر شاهزاده فاضلی تأکید کرد: دکتر فرزانه به تمام معنا عاشق کارش بود و مسئولیت‌پذیری ایشان در بالاترین سطح خود قرار داشت. رعایت استانداردها و علمی بودن فعالیت‌ها را همواره مدنظر داشت. دکتر فرزانه تلاش کرد براساس آخرین یافته‌های روز دنیا، بانک سلول‌های انسانی و جانوری را پایه‌گذاری و طی 13 سال حضور و فعالیت در این بانک از زمان تأسیس تا زمان درگذشت‌شان (1399-1386)، این بانک را با همان دقت نظر خاص خودشان، مدیریت کردند.
بانک سلول‌های انسانی و جانوری، محل اتکا و اعتماد برای پژوهشگران کشور
رئیس دانشکده علوم پایه و فناوری‌های نوین علوم پزشکی جهاد دانشگاهی افزود: بانک سلول‌های جانوری و انسانی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران درحال حاضر یکی از استانداردترین بانک‌های کشور و محل اتکا و اعتمادی برای پژوهشگران کشور است.
دکتر شاهزاده فاضلی تصریح کرد: ایده‌پردازی، به روز بودن از لحاظ علمی، تلاش برای انتقال تجربیات به نسل جوان، از ویژگی‌های بارز دکتر فرزانه بود. ایده‌های به‌روز دنیا را برای توسعه فعالیت‌های مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران و همینطور آینده کشور مطرح می‌کردند. به معنای واقعی، یک پژوهشگر پرتلاش بود و گاهاً شاهد بودیم که باوجود کسالت و بیماری، برخی از مکاتبات و نامه‌های ایشان در نیمه‌های شب ارسال شده بود؛ یعنی ساعت مشخصی برای کار نداشتند و همواره با دقت نظر و در طول روز، پیگیر کارها و فعالیت‌های بانک سلول‌های انسانی و جانوری بودند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان با اشاره به خصوصیات اخلاقی برجسته دکتر فرزانه، خاطر نشان کرد: معمولاً چنین افراد نخبه‌ای به ندرت در جامعه ظهور می‌کنند و می‌توان گفت، اگر وجود دکتر فرزانه و تلاش‌ها و پیگیری‌های مستمر ایشان نبود، زمان زیادی لازم بود تا مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران به نتیجه‌ای که امروز شاهد آن هستیم، دست پیدا کند. ایشان فردی کاملاً دلسوز بودند و غیر از مسائل علمی و کاری، به وضعیت همکاران خود نیز رسیدگی می‌کردند. اگر همکاری دچار بیماری یا مشکل (مالی و ...) بود، تا حد توان و البته در خفا و بدون ریا، به همکاران کمک می‌کردند.
دکتر سامان حسینخانی، استاد دانشکده علوم زیستی دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به سابقه آشنایی با دکتر "پروانه فرزانه" از دوران دانشجویی گفت: آشنایی من با دکتر فرزانه و همسرشان، دکتر بهاروند به سال‌ها قبل و زمان دانشجویی و تحصیل در رشته زیست‌شناسی در دانشگاه شیراز (سال 1369) بازمی‌گردد. دکتر فرزانه همیشه بهترین نمرات را در درس‌های مختلف کسب می‌کردند و از همان دوران دانشجویی، علاقه‌مند علم و پژوهش بودند و جزء نخستین دانشجویانی بودند که در آن زمان، درس آزمایش‌های میکروسکوپی و میکروسکوپ الکترونی در مقطع کارشناسی را به صورت عملی با مرحوم دکتر مارک گتنر، از بازمانده‌های اساتید قدیمی آمریکایی دانشگاه شیراز، گذراندند. پروژه عملی این درس، تهیه و اصلاح لام‌های میکروسکوپی، تهیه مقاطع بافتی، رنگ‌آمیزی سلول‌ها و بافت‌ها بود. به عنوان یک دانشجوی ترم چهارم یا پنجم کارشناسی، کار بی‌نظیر بود انجام دادند و همین قضیه راهگشا شد تا تعداد بیشتری از دانشجویان از جمله خود من و دکتر بهاروند، در ترم‌های بعدی رفتیم این پروژه را انجام دادیم و در این زمینه الگویی برای سایر دانشجویان بودند.
دکتر فرزانه، تکیه‌گاه بسیار محکمی برای دکتر بهاروند
دکتر حسینخانی افزود: سپس به عنوان دانشجوی ممتاز از دانشگاه شیراز فارغ‌التحصیل شده و وارد رشته ایمونولوژی در دانشگاه تربیت مدرس شدند و در همین زمان نیز با دکتر بهاروند ازدواج کردند. متأسفانه در همین مقطع، درگیر بیماری خودایمنی شدند که بر زندگی ایشان بسیار تأثیرگذار بود؛ ولی با مقاومت و استقامت مثال‌زدنی، مسائل مختلف از جمله رسیدگی به خانواده، ادامه تحصیل تا مقطع دکترا، و انجام پروژه‌های تحقیقاتی و قبول مسئولیت در مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران را مدیریت کردند.
وی تأکید کرد: به دلیل روابط خانوادگی و آشنایی نزدیک با دکتر بهاروند، به جرأت می‌توانم بگویم که دکتر فرزانه، تکیه‌گاه بسیار محکمی برای دکتر بهاروند در منزل و حتی انجام فعالیت‌های تحقیقاتی بودند. در این موضوع به هیچ عنوان قصد اغراق ندارم، اما روحیه معنوی و شخصیت عرفانی خاص دکتر فرزانه، به زندگی آنها رنگ و بویی داده بود که بتوانند بر مشکلات ناشی از بیماری و مشکلات دیگر فائق بیایند و این روحیه دکتر فرزانه واقعاً ستودنی بود. از این جهت، روی این موضوع تأکید می‌کنم که بهتر است شخصیت دکتر فرزانه، تحت‌الشعاع (شخصیت علمی) دکتر بهاروند قرار نگیرد. دکتر فرزانه، شخصیت علمی سرآمدی بودند و قطعاً که اگر مشکلات متعدد ناشی از بیماری نبود، شخصیت ایشان بروز و ظهور بسیار بیشتری پیدا می‌کرد.
راه‌اندازی بانک سلول‌های انسانی و جانوری، یکی از کارهای زیربنایی تحقیقاتی در ایران
استاد دانشکده علوم زیستی دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به تلاش دکتر فرزانه در زمینه راه‌اندازی بانک سلول‌های انسانی و جانوری در مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران گفت: در جریان فعالیت ایشان در این مرکز بودم. راه‌اندازی این بانک قطعاً یکی از کارهای زیربنایی تحقیقاتی در ایران است که توسط دکتر فرزانه و سایر همکارانشان انجام شد. همیشه‌گله‌مند هستیم که زیربناهای علمی و تحقیقاتی خوبی در کشور وجود ندارد و هر زمان که به یک دومان سلولی یا ترکیب نیاز داریم، در این زمینه‌ها وابسته به خارج هستیم.
دکتر حسینخانی تأکید کرد: کاری که دکتر فرزانه و همکاران در مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران شروع کردند و راه‌اندازی بانک سلول‌های انسانی و جانوری توسط ایشان، اقدام ماندگاری بود تا بتوانیم دودمان‌های سلولی که از خارج خریداری یا از داخل تهیه می‌شوند، شناسنامه‌دار شده و بانک اطلاعاتی از آنها تهیه شود و طی ده‌ها و صدها سال آینده، گسترش پیدا کند. پژوهشگران به‌راحتی می‌توانند از این دودمان‌های سلولی در انجام تحقیقات خود استفاده کنند.
وی تصریح کرد: بحث شناسنامه‌دار بودن نیز بسیار حائز اهمیت است، زیرا پژوهشگر باید محل تأیید شدن ( approve ) سلول مورد استفاده را مشخص کند و زمانی که این تأییدیه از سوی مرکز معتبری مانند بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران صادر می‌شود، در روند فعالیت پژوهشی بسیار تأثیرگذار است. در عین حال، در این مرکز امکاناتی برای انجام آزمایش‌های دقیق فراهم شده است تا دودمان‌های سلولی که در اختیار پژوهشگران قرار داده می‌شوند، کاملاً سالم و عاری از هرگونه آلودگی باشند.
روحیه ایثار و ازخودگذشتگی برای انجام کارهای زیربنایی علمی
دکتر حسینخانی تأکید کرد: دکتر فرزانه در طول زندگی کوتاه اما پرثمر خود، در زمینه علمی، پژوهشی و گسترش زیربناهای علمی بسیار تأثیرگذار بودند. نمونه این افراد در کشور زیاد نیستند. کسی که کار زیربنایی و پایه انجام می‌دهد، متأسفانه جایی ثبت نمی‌شود، یعنی تبدیل به مقاله یا گرنت نمی‌شود. چنین فردی باید واقعاً دارای روحیه ایثار و ازخودگذشتگی باشد و به جای اینکه زمان خود را صرف کارهای تحقیقاتی که منجر به چاپ مقاله، بحث‌های ارتقاء و ترفیع یا دریافت جایزه می‌شود، به دنبال انجام یک کار زیربنایی باشد؛ کاری که به شکل‌گیری پایه‌های اساسی علم و فناوری در کشور کمک می‌کند. این نوع فعالیت‌ها، ده‌ها و صدها برابر ارزشمندتر از فعالیت افرادی است که مشغول کارهای رونمایی و چاپ مقاله و ... هستند.
دکتر عبدالرضا دانشور آملی، مدیر بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران وابسته به جهاد دانشگاهی در خصوص دکتر "پروانه فرزانه" گفت: آشنایی و همکاری من با سرکار خانم دکتر فرزانه به سال 1389 و زمانی که دانشجوی مقطع دکترا بودم، بازمی‌گردد. در آن مقطع و برای انجام پایان‌نامه و از طریق یکی از دوستان به ایشان معرفی شدم. در رشته ژنتیک جانوری تحصیل می‌کردم و حوزه تخصصی ایشان با رشته من متفاوت بود، با این حال متوجه شدم که دکتر فرزانه (مدیر فقید بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران) تا چه میزان دغدغه حفاظت از ذخایر ژنتیکی، نژادها و دام‌های بومی در معرض انقراض کشور را دارند و در حد توان، به دنبال راهکارهایی برای حفاظت از ذخایر ژنتیکی و زیستی کشور هستند.
دکتر دانشور آملی خاطر نشان کرد: همکاری من با بانک سلولی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و دکتر فرزانه آغاز شد و پروژه‌هایی زیادی را تحت نظارت ایشان انجام دادم و موفق شدیم بیش از 500- 400 رده سلولی در حوزه جانوری از نژادهای در معرض خطر انقراض کشور جمع‌آوری کنیم. در طی دوره مدیریت ایشان در بانک سلولی، کلکسیون‌های منحصربفردی از رده‌های سلولی مشتمل بر رده‌های سلولی استاندارد تحقیقاتی، رده‌های سلولی پرایمری، رده‌های سلولی مزانشیمی، لنفوبلاستوئیدی و فیبروبلاستی تهیه، تولید و ذخیره‌سازی شد.
سرعت عمل و دقت نظر، در کنار قدرت تصمیم‌گیری جامع
مدیر بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران تصریح کرد: دکتر فرزانه، انسانی بسیار شجاع، فعال و پیگیر بودند و قدرت تصمیم‌گیری بالایی داشتند. زمانی که با مشکل یا چالشی روبرو می‌شدیم، دکتر فرزانه با سرعت عمل و دقت نظر بالایی که داشتند، تصمیمات جامع و کاملی اتخاذ می‌کردند و تلاش می‌کردند با در نظر گرفتن جوانب مختلف و از طریق مطالعه، بهترین تصمیم ممکن را اتخاذ نمایند
دکتر دانشور آملی افزود: دکتر فرزانه همیشه توکل به خدا داشتند و هر قدمی که برمی‌داشتند، با این هدف بود که بتوانند مشکلی از کشور را مرتفع کرده یا اقدامی انجام دهند که برای نسل آینده کشور مفید باشد. باوجود اینکه از ابتدای فعالیت‌شان، فرصت تبدیل شدن به هیأت علمی دانشگاه یا جهاد دانشگاهی را داشتند، اما هیچ‌وقت به دنبال این مباحث و ارتقاء مقام علمی و معرفی خود نبودند. تلاش می‌کردند مجموعه تحت نظارت خود (بانک‌سلول‌های انسانی و جانوری) را مطابق با استانداردهای بین‌المللی مدیریت کنند و در هر فرایندی، بالاترین استانداردها که امکان پیاده‌سازی آن در کشور وجود داشت را اعمال نمایند. درصورتی که کوچک‌ترین اشتباه یا سهل‌انگاری در این مسیر رخ می‌داد، علاوه بر نشان دادن عکس‌العمل به موقع، تلاش می‌کردند راهکاری برای حل مشکل پیش‌آمده و جلوگیری از تکرار آن در آینده در نظر بگیرند.
پر انگیزه، با فکر و اندیشه پویا و دلسوز همکاران
مدیر بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران، ضمن اشاره به مسئولیت‌پذیری، پشتکار و تلاش بی‌وقفه دکتر فرزانه در مسئولیتی که در این مرکز برعهده داشتند، تأکید کرد: تمام این تلاش‌ها در شرایطی بود که ایشان از یک بیماری سخت رنج می‌بردند. با این حال ایشان علیرغم مشکلات متعدد ناشی از بیماری و جراحی‌های مختلف در طی سال‌ها، کاملاً پر انگیزه و با فکر و اندیشه ای پویا، مجموعه بانک سلول‌های انسانی و جانوری را در مسیری رو به توسعه هدایت می‌کردند.
دکتر دانشور آملی تصریح کرد: در بحث‌های علمی، ایده‌های بسیار خوبی مطرح و در بین همکاران، ایجاد انگیزه می‌کردند. در بحث‌های اداری و تعامل با همکاران نیز بسیار دقیق بودند و اگر متوجه می‌شدند که یکی از همکاران دچار مشکل خانوادگی یا مالی شده‌اند، در حد توان تلاش می‌کردند تا کمک حال همکاران باشند و شرایطی را در محل کار فراهم کرده بودند تا همکاران با کمترین استرس و فشار ممکن، به تحقیق، پژوهش و کار بپردازند. بسیاری از همکاران، قدردان مدیریت و هدایت‌گری بسیار خوب دکتر فرزانه بوده و هستند و با نام نیک از ایشان یاد می‌کنند.
دکتر مریم نیکخواه، استاد دانشکده علوم زیستی دانشگاه تربیت مدرس و دبیر دومین دوره جایزه فرزانه در حوزه زیست‌پزشکی نیز در خصوص ویژگی‌های دکتر "پروانه فرزانه" گفت: یکی از ویژگی‌های بارز دکتر فرزانه، تلاش و پشتکار مثال‌زدنی ایشان بود که این موضوع را می‌توان در فرایند بانک سلول‌های انسانی و جانوری به وضوح مشاهده کرد. برای درک اهمیت راه‌اندازی این بانک باید به این نکته اشاره کنم که در کشورهای پیشرفته دنیا از جمله آمریکا، ژاپن و برخی کشورهای اروپایی، بانک‌های بسیار معتبری درحال فعالیت هستند و انواع رده‌های سلولی انسانی، جانوری و گیاهی در این بانک‌ها نگهداری می‌شوند. بخش عظیمی از تحقیقات زیست‌شناسی در حوزه‌های مختلف، مبتنی بر تحقیقاتی است که روی سلول‌ها انجام می‌شود؛ به عنوان مثال، پیش از تولید یک دارو، مرحله نخست مطالعات همیشه روی سلول‌ها انجام و نتایجی که از این مطالعات حاصل می‌شود، امکان ورود پژوهشگر به مرحله بعدی یعنی مطالعات حیوانی و پس از آن، کارآزمایی انسانی را فراهم می‌کند و این سلسله مراتب در حوزه علوم زیست پزشکی در تمام شاخه‌ها وجود دارند.
استاد دانشکده علوم زیستی دانشگاه تربیت مدرس تصریح کرد: بنابراین گام نخست، مطالعات سلولی است که از اهمیت زیادی برخوردار است. این مطالعات باید روی انواع مختلف سلول‌ها انجام شود. همانطور که اشاره شد، اکثر کشورهای پیشرفته دنیا دارای بانک‌های سلولی هستند که در این بانک‌ها انواع رده‌ها و دودمان‌های سلولی جمع‌آوری و نگهداری شده و در تحقیقات مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند و کشورهای دیگر نیز، سلول‌های مورد نیاز خود را از این بانک‌ها خریداری می‌کنند. در حقیقت، کشورهایی که این بانک‌ها را در اختیار ندارند، برای تهیه رده‌ها و دودمان‌های سلولی به کشورهای دیگر وابسته هستند. در خصوص ایران، به دلیل شرایط تحریم و محدودیت مراودات، امکان تهیه این سلول‌ها به عنوان مثال از مرکز ذخائر زیستی و ژنتیکی آمریکا ( ATCC ) و بانک‌های سلولی کشورهای اروپایی عملاً وجود ندارد. به همین علت، تصمیم گرفته شد تا در بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران راه‌اندازی شود و این مسئولیت به دکتر فرزانه واگذار شد.
اقدام ماندگار دکتر فرزانه در راه‌اندازی بانک سلول‌های انسانی و جانوری
دکتر نیکخواه خاطر نشان کرد: دکتر فرزانه از لحاظ شخصیتی، فردی بسیار دقیق و با پشتکار بالا بودند و تلاش می‌کردند هرکاری را به بهترین شکل ممکن و متناسب با بالاترین و عالی‌ترین استانداردهای جهانی انجام دهند. دکتر فرزانه در مسیر راه‌اندازی بانک سلول‌های انسانی و جانوری، زمان زیادی را برای مطالعه و گردآوری اطلاعات صرف کردند و در نهایت، این بانک با همت و پشتکار ایشان و سایر همکاران در مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران، راه‌اندازی و مورد بهره‌برداری قرار گرفت. درحال حاضر بیش از 1400 رده سلولی در بانک سلول‌های انسانی و جانوری وجود دارد و از این لحاظ، این بانک، یک مجموعه بسیار غنی و شامل سلول‌هایی کاملاً سالم، عاری از هرگونه آلودگی و با هویت و مشخصاتی مطابق با استانداردها است. و به همین دلیل یکی از توصیه‌های همیشگی من به پژوهشگران داخلی، تهیه رده‌های سلولی مورد نیاز از بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران است.
غلبه بر تمام محدودیت‌های ناشی از بیماری
استاد دانشکده علوم زیستی دانشگاه تربیت مدرس تأکید کرد: شاید آنچه که بیش از همه در زندگی دکتر فرزانه باید مورد توجه پژوهشگران به ویژه نسل جوان قرار بگیرد، این نکته بود که تمامی این تلاش‌ها و فعالیت‌های علمی و پژوهشی با وجود شرایط جسمی نامناسب و درگیری ایشان با یک بیماری خودایمنی انجام شدند. عوارض این بیماری از اوایل سنین جوانی و در دوران دانشجویی بروز پیدا کردند و مشکلات زیادی از جمله بستری‌های متعدد در بیمارستان و عمل‌های جراحی مختلف برای ایشان به همراه داشتند؛ اما این موضوع به هیچ عنوان تأثیری بر اراده و پشتکار قوی دکتر فرزانه نداشت و حتی در بستر بیماری نیز به مطالعه و پژوهش ادامه داده و بر فعالیت بانک تحت مدیریت‌شان به بهترین شکل ممکن، نظارت داشتند.
دقت نظر و توجه به انتقال تجربیات به نسل جوان
دکتر نیکخواه، یکی دیگر از خصوصیات اخلاقی بارز دکتر فرزانه را تلاش برای انتقال تجربیات و دانش به نسل جوان عنوان و تصریح کرد: هر سال به همراه دانشجویان دانشگاه تربیت مدرس که واحد درسی "کشت سلول و بافت" را با من می‌گذرانند، بازدیدی از بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران داریم. دکتر فرزانه باوجود مشغله کاری فراوان و مشکلات ناشی از بیماری، همواره خود را ملزم می‌دانستند که در جمع دانشجویان حضور پیدا کرده و پاسخگوی سؤال‌های آنها باشند و در مسیر انتقال تجربیات و دانش خود به نسل جوان، از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کردند.
وی به دیگر خصوصیات اخلاقی دکتر فرزانه اشاره کرد و افزود: صداقت، درستکاری، دلسوزی نسبت به دیگران و خیّر بودن، از ویژگی‌های شخصیتی دکتر فرزانه بود. ایشان روابط اجتماعی بسیار خوبی داشتند و به این موضوع بسیار اهمیت می‌دادند. باوجود مشغله کاری و شرایط جسمی خاص خود را موظف به دیدار با دوستان می‌دانستند و تلاش می‌کردند به صورت حضوری در شادی و غم دوستان و همکاران شریک باشند. به دلیل رفت و آمد خانوادگی، ساده بودن و بی‌آلایشی در زندگی شخصی دکتر فرزانه را از نزدیک دیده بودم؛ معیار ایشان برای لوازم زندگی راحتی و سادگی بود و به هیچ عنوان اهل ظواهر و تجملات نبودند.
همسری همراه و مادری کم‌نظیر
دکتر نیکخواه، بُعد دیگر شخصیت دکتر فرزانه را نقش همسری و مادر ایشان توصیف کرد و گفت: ایشان با وجود مشکلات و عوارض متعدد ناشی از بیماری سختی که داشتند، همینطور مسئولیت مهمی که در بانک سلول‌های جانوری و انسانی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران برعهده داشتند، وظایف همسری و مادری را به بهترین نحو ممکن انجام می‌دادند. همراه و همفکر همیشگی همسرشان، دکتر بهاروند بودند. باوجود محدودیت‌های ناشی از بیماری و همچنین، مشغله کاری فراوان، سفرها و مأموریت‌های مختلف داخلی و خارجی دکتر بهاروند، در زمینه تربیت، هدایت و همراهی با فرزندشان، بسیار دقیق بودند.
دکتر پروانه افشاریان، معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه رویان جهاد دانشگاهی به استقامت بالای دکتر "پروانه فرزانه" در برابر سختی‌ها و مشکلات اشاره کرد و گفت: دکتر فرزانه با وجود مشکلات بسیار زیادی ناشی از بیماری سختی که تحمل می‌کردند، هیچوقت از تلاش برای تحصیل و کسب علم، مطالعه و پژوهش، قبول مسئولیت کاری و شخصی، به‌ویژه همراهی همه‌جانبه با همسرشان، دکتر بهاروند دست نکشیدند. علت اصلی مسأله در این بود که معیار و ملاک ایشان برای زندگی، مسائل مادی نبود. اگر مسائل مادی، تنها ملاک در زندگی افراد باشد، باشد، رضایتمندی هیچوقت حاصل نخواهد شد.
معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه رویان جهاد دانشگاهی خاطر نشان کرد: نوع نگاهی که به زندگی و به مسائل غیرمادی داشتند، عامل برکات بسیار زیادی در زندگی ایشان شده بود. افراد زیادی که به بیماری مشابه بیماری دکتر فرزانه مبتلا شده‌اند، اکثراً خانه‌نشین شده‌اند، اما ایشان با وجود بیماری به تحصیل ادامه داده و مسئولیت مهمی را در مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران عهده‌دار شدند. با تمام سختی‌های بیماری از جمله انجام عمل‌های جراحی متعدد کنار آمده و به این موضوع به عنوان یک نقص یا مانع نگاه نمی‌کردند، بلکه آن را امتحان الهی در زندگی دیده و در این شرایط سخت نیز همواره شکرگذار خداوند بودند.
نگاه به "کار" به عنوان امری مقدس
دکتر افشاریان تصریح کرد: حتی زمانی که به دلیل انجام جراحی عمل مغز به آلمان سفر کرده بودند، دو هفته بعد از این عمل سخت از فرصت فراهم شده استفاده کرده و بازدیدی از یکی از مراکز تخصصی این کشور (با هدف ارتقاء فعالیت‌های داخلی) داشتند. دیدگاه دکتر فرزانه نسبت به کار، انجام یک امر مقدس بود؛ یعنی وظیفه‌ای در قبال جامعه و کشور دارند که باید آن را به درستی انجام دهند. در شرایطی که در بستر بیماری بوده و در منزل حضور داشتند، تمام فعالیت‌ها و مسئولیت‌های کاری را تا نیمه‌های شب از منزل هدایت می‌کردند.
مسئولیت‌پذیری بالا در زندگی شخصی و کاری
معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه رویان جهاد دانشگاهی، مسئولیت‌پذیری را از ویژگی‌های بارز شخصیتی دکتر فرزانه برشمرد و افزود: این حس مسئولیت‌پذیری باعث شده بود که ایشان نقش همسری و مادری را به شایستگی انجام دهند و در شرایط مختلف، توجه خاصی به همسر و فرزندشان داشتند. حتی در زمان بارداری و به دلیل عوارض ناشی از بیماری، پزشکان پیشنهاد سقط‌درمانی را مطرح کرده بودند که دکتر فرزانه به شدت با این موضوع مخالفت کرده بودند و تا این میزان، در قبال فرزندشان مسئولیت‌پذیری داشتند. ارتباط میان دکتر فرزانه و فرزندشان، ارتباط بسیار صمیمانه و مانند دو دوست بود.
دکتر الهه الهی، استاد دانشکده زیست‌شناسی دانشگاه تهران و برنده نخستین جایزه فرزانه (جایزه دکتر پروانه فرزانه در حوزه زیست‌پزشکی) با اشاره به تلاش‌های علمی دکتر "پروانه فرزانه" در طول حیات‌شان تأکید کرد: دکتر پروانه فرزانه، پژوهشگر و دانشمند حوزه زیست‌شناسی بودند که دوره کارشناسی را در دانشگاه شیراز سپری کردند. دانشگاه شیراز همواره در این زمینه بسیار مورد توجه بوده و البته هنوز هم هست. دکتر فرزانه مدرک دکتری خود را در رشته ایمنی‌شناسی پزشکی از دانشگاه تربیت مدرس اخذ کردند و در تمام مقاطع تحصیلی، دانشجوی ممتاز و رتبه برتر در رشته تحصیلی خود بودند. در عین حال در طول تحصیل، دانشجوی فعالی بوده و در تأسیس آزمایشگاه‌های خاص سلولی که بسیار مورد بهره‌برداری قرار گرفتند نقش خیلی موثر داشتند.
دکتر الهی افزود: دکتر فرزانه بعد از اخذ مدرک دکترا، به مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران ملحق شدند. وظیفه اصلی این مرکز، ذخیره کردن نمونه‌های زیستی با تأکید بر نمونه‌هایی با منشأ ایرانی، پرکاربرد و ارزشمند است. این نمونه‌ها گردآوری، شناسایی، تعیین هویت، ثبت، نگهداری و تکثیر می‌شوند تا در اختیار محققان و پژوهشگران قرار گرفته و در پژوهش‌های مختلف استفاده شوند. در این مرکز انواع باکتری‌ها، ویروس‌ها، سلول‌ها، دانه‌ها و مولکول‌های زیستی مانند DNA نگهداری می‌شوند که همگی جزو ثروت‌های ملی هستند. دکتر فرزانه مسئولیت ریاست بانک سلول‌های انسانی و جانوری را برعهده گرفت و از سال 1386 تا زمان درگذشت‌شان در سال 1399، در این مرکز فعالیت داشتند.
توجه ویژه به آموزش پژوهشگران و دانش‌آموزان
استاد دانشکده زیست‌شناسی دانشگاه تهران تصریح کرد: در چارچوب مواردی با منشأ انسانی و حیوانی، علاوه بر فعالیت‌های فوق، فعالیت‌های پژوهشی مختلفی از جمله اصلاح نژاد، ایجاد جانوران تراریخت، طرح‌های حفاظت از گونه‌های باارزش و در معرض یا در خطر انقراض از جمله اسب کاسپین، شتر دوکوهانه، گاو سیستان و یوزپلنگ تحت سرپرستی و با مدیریت دکتر فرزانه انجام می‌گرفت. بُعد دیگر شخصیت علمی دکتر فرزانه، توجه به بحث آموزش بود که در این حوزه، علاوه بر آموزش پژوهشگران دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی، توجه ویژه‌ای نیز به آموزش دانش‌آموزان داشتند تا در آنها نسبت به مسایل زیستی دغدغه و علاقه ایجاد کند.
برنده نخستین جایزه فرزانه تأکید کرد: دکتر فرزانه پس از تحمل سال‌ها درد و رنج ناشی از بیماری، تیرماه سال گذشته (1399) درگذشت. با بررسی ابعاد مختلف زندگی ایشان به‌ویژه مشکلات متعدد ناشی از بیماری و در عین حال تلاش و پشتکار منحصربفرد ایشان در مقابله با تمامی مشکلات و سختی‌های موجود، باید به این باور برسیم که هیچ موضوعی نباید فرد را عقب نگه داشته و مانعی سد راه پیشرفت و ترقی او باشد.
یکی از مهم‌ترین نکاتی که در خلال این گفت‌وگوها بیشتر از همه جلب توجه می‌کند، تأکید بر این موضوع است که زندگی، عرصه رویارویی با چالش‌های گوناگون است و انسان، همواره در معرض امتحان‌های الهی (بیماری، فقر، سختی و ...) قرار دارد؛ پیمودن این مسیر سخت، غلبه بر مشکلات مختلف و رسیدن به این باور که هرچه از "دوست" رسد نیکوست، نیازمند "پروانه" بودن و "فرزانه" شدن است.
برای آشنایی بیشتر با شخصیت زنده‌یاد دکتر "پروانه فرزانه"، خواندن کتاب سلول‌های بهاری، حاوی خاطرات "حسین بهاروند"(همسر دکتر فرزانه) را پیشنهاد می‌کنیم.
گر جهان آتش بگیرد پیش و پس نیستم آخر کم از پروانه‌ای
خویش بر آتش زنم پروانه‌وار یا بسوزم یا شوم فرزانه‌ای (عطار)

لینک کوتاه:
https://www.qom-online.ir/Fa/News/317987/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

«واکسیناسیون معلمان» مقدمه حضور دانش آموزان در مدارس

دهمین محموله واکسن روسی وارد کشور شد

زمان واکسیناسیون کرونا برای برخی گروه های شغلی مشخص شد

افزایش قربانیان آتش سوزی جنگل های ترکیه

کرونا دوباره داس مرگ برداشت؛ بالاترین آمار بستری‌ از ابتدای پاندمی

دلتا 1000 برابر مسری تر از کرونا

شتاب دهی واکسیناسیون در برابر «دلتا»

نگهداری فرزند در قفس توسط زن آمریکایی

120 هزار دوز واکسن مشترک ایران و کوبا تحویل وزارت بهداشت شد

حرکت کاروان خودرویی غدیر در قم

زندانیان قم واکسن کرونا دریافت کردند

طلاب جوان قم معمم شدند

تبدیل منطقه آزاد کیش به کانون بزرگ گردشگری ساحلی

آب پاکی فرهاد مجیدی روی دست پرسپولیس و سپاهان

4 بازیکن استقلال بازی با سپاهان را از دست دادند

همه چیز درباره دختر شناگر سوریه ای که در المپیک شگفتی ساز شد

طرح صیانت فضای مجازی از چاله درآمدن و درچاه افتادن است

وزیر بهداشت: فراتر از میزانی که وعده دادیم، واکسینه خواهیم کرد

اجرای واکسیناسیون کرونا در اوین

وقوع زلزله‌ای به بزرگی 8.2 ریشتر در آلاسکا

کشف 3 کیلو هروئین بلعیده شده در معده قاچاقچیان شهر ری

کلاس اولی‌ها از 1.2 میلیون نفر گذشتند

زمان واکسیناسیون قضات و سینماگران

واکسیناسیون 9 هزار نفر از مددجویان و پرسنل زندان ها

واکسیناسیون معلمان از 9 تا 25 مرداد

آغاز واکسیناسیون کرونا برای خبرنگاران

دارو گران شده یا نه؟

سامانه قیمت‌گذاری دارو راه اندازی می‌شود

جان باختن 60 نفر بر اثر جاری شدن سیل در شرق افغانستان

رئیسی: زندان‌های کشور تا 10 روز آینده دوز اول واکسن را دریافت می‌کنند

5 سناریوی بازگشایی مدارس چیست؟

اهدا و ارسال 1.8 میلیون دز واکسن دیگر از ژاپن به ایران

منع تردد شبانه همچنان ادامه دارد؟

نجات 15 زن و مرد شیرازی  محاصره در آتش

ثبت رکورد بیشترین تزریق روزانه واکسن در کشور در 24 ساعت گذشته

وعده بنیاد شهید به همسران جانباز قطع نخاعی

مهریه در چه صورتی به زن تعلق نمی گیرد

فوت 14 نفر از پرسنل زندان‌ها از ابتدای کرونا

خودکشی قاتل یک زن در مسجد سلیمان

کرونا نگیرید؛ بیمارستان ها جا ندارد

کشف جسد مرد جوان در بند شوشتر

جولان کرونا در کشور؛ فوتی های 24 ساعت گذشته به 292 نفر رسید

‌‌قم غرق در جشن و سرور عید امامت و ولایت / زائران و مجاوران به شکرانه اکمال دین ‌به بارگاه نورانی ‌حضرت معصومه (س) آمده‌اند

آمار کرونا قم 7 مرداد؛ 10 فوتی و 163 ابتلای جدید

دومین روز از کنکور کارشناسی ارشد در قم برگزار شد

دیدار وزیر اطلاعات با مراجع عظام تقلید در قم

آخرین آمار کرونا در قم تا هفتم مرداد ماه 1400

معاون فرهنگی اجتماعی وزارت کار تشریح کرد: جزئیات مصوبه بسته حمایتی کمک به تامین مسکن زنان خانوار

قدردانی شریعتمداری از کارکنان و مدیران وزارت کار برای کسب رتبه های برتر

ایجاد درآمد پایدار با اجرای طرح ساماندهی سواحل کیش