عصر قم - مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه، با تأکید بر اینکه خونخواهی در فرهنگ اسلامی نباید به انتقام شخصی تقلیل یابد، گفت: خونخواهی در منطق قرآن و اهلبیت(ع)، اقامه عدالت، حفظ امنیت و کرامت انسان، اجرای قانون و بازدارندگی از ظلم است.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا ، حجتالاسلام مرتضی وافی، مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه، د ر ن شست بازخوانی خونخواهی رهبر شهید انقلاب از منظر مطالعات قرآنی و روایی که به همت خبرگزاری رسا برگزار شد، با اشاره به تحریف مفهوم خونخواهی در فضای رسانهای، ابراز داشت: متأسفانه در سالهای اخیر، چه در رسانههای بیگانه و چه گاهی در داخل جامعه، تلاش میشود مفهوم خونخواهی تا حد یک انتقام شخصی تنزل داده شود. در عرصه روایتسازی رسانهای، این جریان بهگونهای تصویر میشود که گویا خونخواهی چیزی جز واکنشی احساسی و شخصی نیست. از سوی دیگر، در داخل جامعه نیز گاهی از سر دلسوزی و غلبه احساسات، چنین القا میشود که بهتر است به جای خونخواهی، عفو و گذشت در پیش گرفته شود. نتیجه این رویکرد آن است که ابتدا سطح این مفهوم والا پایین آورده میشود و سپس بسیاری از مباحث نیز در همان سطح نازل مورد تحلیل قرار میگیرد.
وی خاطرنشان کرد: این همان نکتهای است که نباید اجازه دهیم در مباحث علمی رخ دهد. مفهوم خونخواهی در فرهنگ اسلامی نباید تا حد یک انتقام شخصی تنزل پیدا کند. از همین رو، هنگامی که در فقه و روایات از قصاص سخن گفته میشود، مقصود یک مفهوم بلند حقوقی، شرعی و تمدنی است، نه صرفاً تشفی خاطر یا مقابله به مثل.
مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه با استناد به آیه ۱۷۹ سوره بقره، اظهار کرد: قرآن کریم نیز همین حقیقت را بیان میکند؛ آنجا که میفرماید: «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاهٌ یَا أُولِی الْأَلْبَابِ». خداوند متعال قصاص را مایه حیات جامعه معرفی میکند؛ یعنی حیات اجتماعی، امنیت، آرامش و استمرار زندگی سالم در پرتو اجرای صحیح قصاص تحقق مییابد.
وی با تأکید بر ضرورت تبیین فقهی این موضوع، تصریح کرد: فقهای عظام، اساتید حوزه، صاحبان کرسیهای اجتهاد و پژوهشگران فقه باید مبانی مشروعیت خونخواهی را به صورت دقیق تنقیح و تبیین کنند.
حجتالاسلام وافی با اشاره به مهمترین مبانی خونخواهی، بیان کرد: این مبانی را میتوان در چهار محور خلاصه کرد؛ حفظ کرامت و عزت انسان، اجرای عادلانه قصاص برای کاهش جنایت، حفظ امنیت عمومی جامعه و ایجاد بازدارندگی در برابر مجرمان بالقوه.
وی افزود: این چهار محور نشان میدهد که آیه شریفه «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاهٌ» هم مبنای تشریع قصاص است و هم نتیجه اجرای آن؛ یعنی هم فلسفه حکم را بیان میکند و هم آثار اجتماعی آن را.
مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه با اشاره به فلسفه اجتماعی قصاص، اظهار داشت: اجرای حدود و قصاص صرفاً به معنای مجازات یک فرد مجرم نیست، بلکه مهمتر از مجازات فردی، پیام اجتماعی آن است؛ زیرا اجرای قصاص اقتدار قانون را تثبیت میکند و موجب افزایش اعتماد عمومی به قانون، دستگاه قضایی و مجریان عدالت میشود.
وی با اشاره به جایگاه جان انسان در فرهنگ اسلامی، خاطرنشان کرد: در روایات، نسبت به خون انسان حساسیت فوقالعادهای وجود دارد و اصل حرمت جان انسان، امروز نیز در میان اندیشمندان حقوق و علوم انسانی، اصلی پذیرفتهشده است.
حجتالاسلام وافی تصریح کرد: مسئله تنها خون یک شخصیت یا یک مسئول نیست، بلکه اصل حرمت خون انسان مطرح است و پیش از هر چیز، صیانت از جان انسانها مورد توجه دین قرار گرفته است.
وی با اشاره به آثار بازدارنده قصاص، گفت: یکی از مهمترین آثار اجرای قصاص، ایجاد ترس از ارتکاب جرم است و بسیاری از جرمشناسان نیز بر نقش بازدارندگی مجازات تأکید کردهاند؛ زیرا بدون این بازدارندگی، امنیت اجتماعی آسیب خواهد دید.
مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه در پاسخ به برخی شبهات، اظهار کرد: اجرای قصاص مانع انتقامهای شخصی و خودسرانه میشود. هنگامی که حاکمیت اسلامی مسئول اجرای عدالت باشد، دیگر هر فردی بر اساس تحلیل شخصی خود دست به اقدام نمیزند و از هرجومرج جلوگیری خواهد شد.
وی افزود: بلوغ سیاسی و اجتماعی جامعه اقتضا میکند که همه اقدامات در چارچوب قانون و تحت هدایت حاکمیت اسلامی انجام شود.
حجتالاسلام وافی با اشاره به شبهه قومی یا ملی بودن خونخواهی، خاطرنشان کرد: همانگونه که درباره فرهنگ عاشورا گاهی آن را به نزاع دو گروه تقلیل میدهند، درباره خونخواهی نیز تلاش میشود آن را به یک مسئله محدود ملی تبدیل کنند؛ در حالی که خونخواهی در این سطح، متعلق به همه امت اسلامی است، نه یک قوم یا ملت خاص.
وی با تأکید بر پیوند قصاص و عدالت، بیان کرد: همانگونه که روایات بر قصاص تأکید دارند، بر عدالتورزی نیز تأکید کردهاند. قصاص هرگز به معنای تعدی و تجاوز نیست و اجرای آن دارای حدود، ضوابط و شرایط مشخص است.
مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه با نقل خاطرهای از سفر تبلیغی خود به سوئد، اظهار داشت: در جلسهای با مسئولان شهری و پلیس گوتنبرگ، پس از گفتوگو درباره برخی مفاهیم فرهنگی، تعبیر فارسی «خون جلوی چشمش را گرفت» را مطرح کردم که آنان نیز آن را دقیقترین معادل برای توصیف رفتارهای هیجانی دانستند.
وی با اشاره به این تجربه، افزود: این موضوع نشان میدهد که واکنشهای هیجانی و خارج از چارچوب عدالت، نه در فرهنگ اسلامی پذیرفته است و نه در نظام حقوقی صحیح. خونخواهی اسلامی هرگز به معنای تصمیمگیری از روی خشم و احساس نیست.
حجتالاسلام وافی با اشاره به نقش حاکمیت اسلامی، تصریح کرد: ممکن است همه مردم خواهان اجرای عدالت باشند، اما ضامن اجرای آن، حاکمیت اسلامی است و هدایت، مدیریت و اجرای این فرایند باید تحت نظر حکومت اسلامی صورت گیرد.
وی در پاسخ به شبهه ترجیح همیشگی عفو بر قصاص، اظهار کرد: هر یک از احکام عفو، گذشت، مصالحه و قصاص جایگاه خاص خود را دارند و تشخیص مورد آنها نیازمند اجتهاد فقهی است. در برخی موارد، عفو فضیلتی اخلاقی است و در برخی موارد نیز اجرای عدالت، خود بزرگترین فضیلت خواهد بود.
مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه خاطرنشان کرد: در مسئله خونخواهی شخصیتهای بزرگ و رهبران شهید، موضوع نه دیه است، نه مصالحه و نه عفو شخصی، بلکه سخن از اجرای عدالت در سطحی فراتر است.
وی با جمعبندی مباحث خود، تأکید کرد: اگر بخواهیم خونخواهی را در یک جمله تعریف کنیم، باید بگوییم خونخواهی همان عدالتورزی است؛ یعنی اقامه عدالت، احقاق حق، حفظ نظم اجتماعی، صیانت از امنیت جامعه و پاسداری از کرامت انسانها.
حجتالاسلام وافی با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۷۹، اظهار داشت: ایشان در مصلای تهران فرمودند اگر فشارها ادامه پیدا کند، دیگر سخن از صلح امام حسن مجتبی(ع) نخواهد بود، بلکه عاشورا و کربلا تکرار خواهد شد و در سالهای اخیر نیز بار دیگر بر همین مضمون تأکید کردند.
وی با اشاره به دعای چهاردهم صحیفه سجادیه، خاطرنشان کرد: آنچه بیان میکنم برداشت شخصی بنده از این فرازهای نورانی است و تنها به قرائت و اشارهای کوتاه بسنده میکنم.
مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه با تبیین نخستین راهبرد دعای چهاردهم، اظهار کرد: یکی از مهمترین آثار خونخواهی، بازدارندگی و جلوگیری از تکرار ظلم است. امام سجاد(ع) در این دعا از خداوند میخواهند که قدرت ظالمان را درهم بشکند، دست آنان را از تعدی کوتاه کند و مکرشان را به خودشان بازگرداند.
وی افزود: این همان امنیتی است که در سایه اقدام قاطع و بهموقع در برابر ظلم و جنایت حاصل میشود و مانع آسیب دیدن جامعه در آینده خواهد شد.
حجتالاسلام وافی با اشاره به جایگاه تشفی خاطر در دعای امام سجاد(ع)، بیان کرد: احساسات و عواطف جامعه جایگاه خود را دارند و حضرت از خداوند میخواهند که با تحقق عدالت، دلهای داغدیده آرام گیرد. این تشفی خاطر، نتیجه اجرای عدالت است، نه انتقامجویی شخصی.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: در نگاه دینی، پایان ماجرا صرفاً انتقام نیست، بلکه خداوند میتواند از دل بزرگترین مصائب، بزرگترین برکات را برای امت اسلامی پدید آورد.
مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه با اشاره به تحلیل مرحوم علامه محمدتقی جعفری، اظهار داشت: ایشان در کتاب «امام حسین(ع)، شهید فرهنگ پیشرو انسانیت» تبیین کردهاند که چگونه از دل فاجعه عاشورا، سفره هدایت، شفاعت و معارف سیدالشهدا(ع) برای همیشه در تاریخ گشوده شد.
وی افزود: رهبر معظم انقلاب نیز بارها تأکید کردهاند که عاشورا اوج معارف اسلامی است و این همان تدبیر الهی است که از دل تلخترین حوادث، شیرینترین برکات را برای جامعه اسلامی رقم میزند.
حجتالاسلام وافی با اشاره به نگاه حضرت زینب(س)، گفت: در کنار مطالبه عدالت و خونخواهی باید این حقیقت را نیز برای جامعه تبیین کرد که نگاه اهلبیت(ع) همان نگاه حضرت زینب(س) است که فرمودند: «ما رأیتُ إلا جمیلاً»؛ یعنی خداوند از دل آن همه مصیبت، جلوههای عظیم رحمت و هدایت خود را آشکار ساخت.
وی با اشاره به بخش پایانی دعای چهاردهم صحیفه سجادیه، اظهار کرد: امام سجاد(ع) از خداوند میخواهند که اگر تحقق کامل عدالت به تأخیر افتاد، نخست انگیزههای الهی صاحبان خونخواهی از مسیر عدالت منحرف نشود و دوم، صبر و استقامت جامعه اسلامی آسیب نبیند.
مدیر مؤسسه و بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه در پایان تأکید کرد: وظیفه ما تکلیفمداری، تلاش برای تحقق عدالت، استقامت در مسیر حق و سپردن نتیجه به اراده و تدبیر الهی است.
وی در پایان از همراهی حاضران و بازخوردهای علمی نسبت به مباحث گذشته قدردانی کرد و گفت: اکنون که مراسم تشییع به پایان رسیده است، مرحلهای جدید آغاز شده است؛ همانگونه که حضرت زینب(س)، امام سجاد(ع) و خاندان اهلبیت(ع) پس از عاشورا رسالت تبیین و روایتسازی را بر عهده گرفتند، امروز نیز وظیفه ماست که در این میدان، نقش خود را بهدرستی ایفا کنیم.