عصر قم - مَثَل‌های مشترک، نمادی از پیوستگی فرهنگی میان اندیشه‌ها و باروهای مشترک است، موضوعی که در ادبیات دو کشور ایران و عراق، فراتر از یک پیوستگی فرهنگی است به گونهای که در فرهنگ عراقی، ضرب‌المثل‌هایی به زبان فارسی استفاده می‌شود.
خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: در بخش قبلی این نوشته، مَثَل‌های ایرانی در کشور یمن مورد بررسی قرار گرفت و در این نوشته، مثل‌های مشترک میان ایران و عراق مورد بررسی قرار می‌گیرد، آنچه در میان این بررسی قابل توجه است وجود این مَثَل‌های مشترک، به‌عنوان نشانه‌ای از پیوند عمیق فرهنگی میان باورها، اندیشه‌ها و فرهنگ این دو کشور است.
در این میان، آنچه شگفتی فراوانی برمی‌انگیزد، کاربرد مثل‌هایی به زبان فارسی در فرهنگ مردم عراق است. برای نمونه، در کتاب «الامثال البغدادیه» تألیف عبدالرحمان التکریتی، عبارت‌های فارسی‌ای معرفی شده‌اند که به‌عنوان مَثَل در عراق کاربرد دارند.
به‌عنوان نمونه، مصرع «اگر خواهی سلامت، در کنار است» هنگامی به کار می‌رود که بخواهند دوستانه به کسی هشدار دهند از موضوعی کناره‌گیری کند تا به زحمت و دردسر نیفتد. این عبارت بخشی از شعر سعدی است که مصرع نخست آن چنین است: «به دریا در، منافع بی‌شمار است». این بیت بخشی از حکایت شماره ۱۶ گلستان سعدی است.
عبارت‌های «این کجا و اون کجا»، «خسن و خسین دختران مغاویه» و «زنده‌بلا، مرده‌بلا» نیز نمونه‌های دیگری از مثل‌های فارسی‌اند که با همین الفاظ در زبان مردم عراق به کار می‌روند.
علاوه بر این مثل‌های مشترک، که واژگان و مفاهیم آن‌ها میان فرهنگ ایرانی و عراقی مشترک است، نمونه‌های دیگری نیز می‌توان یافت که از نظر معنا و مضمون به یکدیگر شباهت دارند. برای مثال، مثل فارسی «آستین نو بخور پلو» در زبان عربی با عبارت «اُکُل یا بِدَن، ای لباس‌هایم، بخورید» مشابهت دارد؛ عبارتی که ماجرایی شبیه داستان معروف ملانصرالدین در فارسی یا جُحا در زبان عربی دارد. همچنین، مثل «آفتاب از کجا درآمده؟» با عبارت «مِنَین طَلِعت عَین الشَمس؛ آفتاب از کجا دمیده است؟» شباهت دارد. نمونه دیگر، عبارت «زولیّه کاشانه، کلما تَعتگ تِحسَن» است که با مثل «قالی کاشان است، هرچه پا بخورد، بهتر می‌شود» شباهت فراوانی دارد.
افزون بر این مثل‌ها، برخی اشعار فارسی نیز با همان مضمون در فرهنگ عراقی رواج یافته‌اند. برای نمونه، عبارت عربی «الانسان یسمن من اذنه و الحیوان من حلگه» را می‌توان ترجمه‌ای از این مصرع مولانا دانست: «آدمی فربه شود از راه گوش، جانور فربه شود از راه نوش». همچنین، شعر معروف باباطاهر، «هر آنچه دیده بیند، دل کند یاد»، در فرهنگ عراقی با این عبارت بیان می‌شود: «العَین ما تَنظُر والقَلب ما یَهوی؛ چشم می‌بیند و دل می‌خواهد».
صدها نمونه دیگر از این مثل‌ها و عبارت‌های مشترک را نیز می‌توان یافت که برخی از آن‌ها در کتاب «الامثال البغدادیه» تألیف جلال حنفی بغدادی و مجموعه دوجلدی «موصل الامثال الموصل العامیه» تألیف عبدالخالق دلیل دباغ گردآوری شده‌اند.
سید علی اصغر حسینی/ خبرگزاری ابنا
____
پایان پیام