عصر قم - بر اساس فتوای حضرت امام خمینی (ره)، ملاک در بلند (جهر) یا آهسته (خفات) خواندن حمد و سوره در نماز، ظهور و بروز «جوهره صدا» است؛ معیاری که مرز دقیق میان تکالیف نمازهای صبح، مغرب، عشا و نمازهای ظهر و عصر را مشخص می‌کند.
خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت (ع) ـ ابنا: آگاهی از کیفیت صحیح قرائت در نمازهای یومیه از جمله احکام مبتلابه و ضروری برای هر نمازگزار است، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی شیخ‌شبانی در پاسخ به این استفتاء، فتوای امام خمینی (ره) را بیان می‌کند.
متن کامل و مشروح پرسش و پاسخ شرعی مورد نظر شما به شرح زیر است:
پرسش :
بلندی صدای قرائت حمد و سوره در نمازهای صبح، مغرب و عشا و همچنین اندازه آهستگی آن در نماز ظهر و عصر چه مقدار و چه میزان است؟
پاسخ (با تبیین فتوای حضرت امام خمینی ره توسط حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی شیخ‌شبانی):
در پاسخ به این پرسش، با مراجعه به تحریرالوسیله حضرت امام خمینی (ره) بحث قرائت و ذکر، مسئله یازدهم ملاک در بلند خواندن (جهر) و آهسته خواندن (خفات) در نماز، «آشکار شدن جوهره صدا» یا عدم آن است، نه صرف اینکه فرد دیگری در کنار انسان صدا را بشنود یا نشنود.
بر این اساس، جزئیات این حکم به قرار زیر است:
۱. نمازهای بلند (صبح، مغرب و عشا):
آنجایی که می‌خواهیم جوهره صدا را آشکار کنیم (مانند حمد و سوره در نمازهای صبح، مغرب و عشا)، به عنوان مثال گفتن «بسم‌الله الرحمن الرحیم، الحمدللّه ربّ العالمین» با همان طنین و آشکارگیِ متعارف کافی است. نیازی به داد و فریاد، سر و صدا یا بلند کردن غیرعادی صدا نیست؛ همین اندازه که جوهره صدا ظاهر شود کفایت می‌کند.
۲. نمازهای آهسته (ظهر و عصر):
در مقابل، در نمازهای ظهر و عصر جوهره صدا را آشکار نمی‌کنیم (آهسته می‌خوانیم)؛ ولو اینکه اگر فردی در سمت راست یا چپ ما ایستاده باشد، صدای ما را بشنود و این امر هیچ اشکالی ندارد.
۳. حدود و مرز آهسته خواندن:
به طور کلی، حضرت امام (ره) می‌فرمودند که آهسته خواندن به طوری که اگر مانع یا سروصدایی در محیط نباشد، خودِ نمازگزار هم صدای خودش را نشنود، جایز نیست. بنابراین، ما باید نماز ظهر و عصر را به گونه‌ای بخوانیم که در شرایط سکوت و نبودِ مانع (مثل بلندگو و سروصدای محیط)، حداقل خودِ ما صدای قرائتمان را بشنویم.
بنابراین، ملاک اصلی در تحقق جهر (بلند خواندن) و اخفات (آهسته خواندن) در نماز، همان‌طور که در مسئله یازدهم تحریرالوسیله مطرح شده، ظهور و بروز جوهره صداست.