عصر قم - استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه علمیه، در دوره «تربیت خبرنگار تخصصی بهائیت‌شناسی» با تشریح مبانی خبرنویسی، بر شناخت ارزش‌ها و عناصر خبری، انتخاب صحیح سوژه و توجه به اعتبار منابع در تولید خبر تأکید کرد.
به گزار خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر علیرضا استادیان، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه علمیه، در دوره «تربیت خبرنگار تخصصی بهائیت‌شناسی» ویژه طلاب خواهر و برادر استان قم که به همت خبرگزاری رسا و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان در سالن شهید سلیمی این اداره کل برگزار شد، به تبیین مبانی و اصول مقدماتی خبرنویسی پرداخت .
استادیان در این نشست با اشاره به جایگاه رسانه در فضای اجتماعی امروز، اظهار کرد: رسانه علاوه بر اطلاع‌رسانی، در شکل‌دهی به افکار عمومی و مناسبات اجتماعی نقش دارد و می‌تواند در عرصه‌های مختلف، از جمله جنگ روانی و شناختی، مورد استفاده قرار گیرد؛ ازاین‌رو، آشنایی با اصول حرفه‌ای خبرنویسی برای فعالان رسانه‌ای و فرهنگی اهمیت ویژه‌ای دارد .
وی با بیان اینکه امروزه فعالیت خبری به اصحاب رسانه و تحریریه‌های رسمی محدود نیست، افزود: گسترش فضای مجازی و فعالیت کانال‌ها و صفحات پرمخاطب موجب شده است بسیاری از فعالان فرهنگی نیز به‌صورت مستمر با تولید و انتشار خبر سروکار داشته باشند؛ بنابراین، آشنایی با مبانی خبرنویسی برای این گروه‌ها نیز ضروری است .
تعریف خبر و شناخت ارزش‌های خبری
این استاد دانشگاه در ادامه، خبر را گزارشی از یک رویداد عینی دانست که در آن یک یا چند ارزش خبری وجود دارد و نحوه تنظیم و ارائه آن نیز از عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی تأثیر می‌پذیرد .
وی با تشریح تفاوت خبر با گزارش، مصاحبه، یادداشت و تحلیل، به ویژگی‌های خبر مطلوب اشاره کرد و تازگی، جذابیت، سادگی، جامعیت، دقت، نظم و توجه به ارزش‌های خبری را از جمله مؤلفه‌های مهم در تهیه و تنظیم خبر برشمرد .
استادیان همچنین ارزش‌های خبری را از معیارهای انتخاب رویدادها برای انتشار دانست و به مؤلفه‌هایی همچون دربرگیری، شهرت، برخورد و درگیری، استثنا و شگفتی، فراوانی، مجاورت و تازگی پرداخت. به گفته وی، شناخت این ارزش‌ها به خبرنگار کمک می‌کند تا از میان رویدادهای متعدد، موضوعات مهم‌تر را شناسایی و اولویت‌بندی کند .
عناصر خبری و شیوه تنظیم خبر
وی در بخش دیگری از سخنان خود، عناصر خبری را از مباحث اساسی خبرنویسی معرفی کرد و گفت: خبرنگار برای تنظیم یک خبر باید به پرسش‌هایی مانند چه کسی، چه چیزی، کجا و چه زمانی پاسخ دهد. پرسش‌های چرا و چگونه نیز می‌توانند به توضیح ابعاد رویداد و حرکت از خبر صرف به سمت گزارش تحلیلی کمک کنند .
استادیان با اشاره به اهمیت انتخاب درست عناصر خبری در ابتدای متن، سبک هرم وارونه را یکی از شیوه‌های مهم تنظیم خبر دانست و توضیح داد: در این سبک، مهم‌ترین و جذاب‌ترین اطلاعات در ابتدای خبر قرار می‌گیرد و سپس جزئیات کم‌اهمیت‌تر ارائه می‌شود. در مقابل، در سبک تاریخی، مطالب بر اساس ترتیب وقوع یا بیان رویداد تنظیم می‌شوند .
این پژوهشگر حوزه علمیه همچنین به سبک پایان شگفت‌انگیز اشاره کرد و آن را از شیوه‌هایی دانست که در آن، بخش تعیین‌کننده یا گره اصلی ماجرا در پایان متن آشکار می‌شود .
توجه به منابع و انواع خبر
استادیان در ادامه، اعتبارسنجی منابع را از الزامات کار خبرنگاری برشمرد و بر ضرورت پرهیز از بزرگ‌نمایی، توجه به انگیزه‌ها و موقعیت منابع و بررسی صحت اطلاعات تأکید کرد. وی یادآور شد که خبرنگار باید هنگام دریافت اطلاعات، احتمال اغراق، جانبداری یا تلاش برای تبرئه و تخریب اشخاص و جریان‌ها را در نظر داشته باشد .
وی همچنین با توضیح انواع خبر از نظر شیوه تهیه و تنظیم، به خبرهای پوششی، تولیدی و تنظیمی پرداخت و تفاوت آن‌ها را تشریح کرد .
کارکردهای رسانه و مسئولیت خبرنگار
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از این نشست، به کارکردهای مثبت و منفی رسانه پرداخت و غنی‌سازی فرهنگ گفت‌وگو، نهادینه‌کردن پرسشگری، مطالبه‌گری از مسئولان و اطلاع‌رسانی شفاف و مستند را از جمله کارکردهای مثبت رسانه دانست .
وی در مقابل، ایجاد هیجان‌های کاذب، القای نیازهای غیرواقعی، دامن‌زدن به اختلافات، ایجاد تنش میان مردم و مسئولان و خدشه‌دارکردن امنیت روانی جامعه را از جمله پیامدهای منفی عملکرد رسانه‌ای برشمرد .
استادیان با اشاره به نقش عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی در فرایند انتشار خبر، توضیح داد که خبرنگاران، مدیران خبر، عوامل فنی، قوانین، صاحبان سرمایه و آگهی، گروه‌های صاحب نفوذ، منابع خبری و مخاطبان می‌توانند بر روند تولید و انتشار محتوا تأثیر بگذارند .
وی در پایان، با تأکید بر ضرورت پیوند میان آموزش نظری و تمرین عملی، پیشنهاد کرد فراگیران برای تقویت مهارت خبرنویسی، اخبار رسانه‌ها و خبرگزاری‌ها را با توجه به ارزش‌ها و عناصر خبری بررسی کنند و در کنار بهره‌گیری از ابزارهای نوین و هوش مصنوعی، اصول حرفه‌ای نگارش و ویرایش خبر را نیز بیاموزند .