عصر قم - حجت‌الاسلام والمسلمین جبرئیلی با اشاره به تسلط حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی بر جریان‌ها و حوادث تاریخ معاصر، دقت در نقل وقایع، توجه به جزئیات و سنجش صحت گزارش‌های تاریخی را از ویژگی‌های برجسته این مرجع فقید دانست.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا ، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدصفر جبرئیلی در نشست علمی «فقیه ژرف نگر» که ظهر پنجشنبه با محوریت «بررسی مکانت علمی مرحوم حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی و مناسبات وی با رهبران انقلاب‌اسلامی»، با اشاره به جایگاه ایشان در میان عالمان معاصر اظهار کرد: در میان شخصیت‌هایی که در تاریخ معاصر با آنان آشنایی داشته‌ایم، حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی از چهره‌هایی بودند که اشراف قابل توجهی بر جریان‌ها و حوادث داشتند؛ ویژگی‌ای که در شناخت دقیق تاریخ و ارزیابی روایت‌های تاریخی اهمیت فراوانی دارد.
وی با اشاره به اینکه در این نشست درباره جایگاه علمی و فقهی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی مطالب متعددی بیان شده است، افزود: قصد دارم بیشتر بر ابعاد مرتبط با تاریخ معاصر و ویژگی‌هایی تمرکز کنم که می‌تواند برای پژوهشگران این حوزه، به‌ویژه اعضای انجمن علمی تاریخ معاصر، راهگشا باشد.
این پژوهشگر تاریخ معاصر با اشاره به جامعیت حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی در تعامل با افراد و شخصیت‌های مختلف گفت: یکی از ویژگی‌های قابل توجه ایشان، توانایی برقراری ارتباط با طیف‌های گوناگون بود. این ویژگی را در برخی دیگر از شخصیت‌های برجسته معاصر نیز می‌توان مشاهده کرد و نشان می‌دهد که شناخت افراد و جریان‌ها، تنها با محدود کردن ارتباطات به یک گروه خاص حاصل نمی‌شود.
توجه به جزئیات؛ ضرورت پژوهش تاریخی
حجت‌الاسلام والمسلمین جبرئیلی، دقت در نقل جزئیات را از ویژگی‌های مهم حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی برشمرد و اظهار کرد: در پژوهش تاریخی، گاهی یک جزئیات ظاهراً کوچک می‌تواند در ارزیابی یک روایت یا تحلیل یک واقعه نقش تعیین‌کننده داشته باشد. ازاین‌رو، مورخ باید در ثبت و نقل اطلاعات، زمان وقوع حوادث و نسبت میان اشخاص و رویدادها دقت کند.
وی با اشاره به خاطرات خود از پرسش‌گری‌های تاریخی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی افزود: در برخی موارد، ایشان با بررسی تاریخ وفات اشخاص و مقایسه آن با زمان وقوع یک رویداد، به نادرستی یک گزارش پی می‌بردند. برای نمونه، در بررسی انتساب نامه‌ای به مقدس اردبیلی خطاب به شاه عباس، مسئله فاصله زمانی میان وفات مقدس اردبیلی و دوره پادشاهی شاه عباس مورد توجه قرار گرفت؛ فاصله‌ای که ضرورت بازبینی این انتساب را نشان می‌داد.
این پژوهشگر تاریخ معاصر ادامه داد: در نمونه‌ای دیگر، ایشان با توجه به تاریخ‌های ثبت‌شده درباره زندگی یک شخصیت و مقایسه آن‌ها با زمان درگذشت پدر و پدربزرگ او، درباره صحت اطلاعات تاریخی تردید کردند. چنین بررسی‌هایی نشان می‌دهد که برای پذیرفتن یک گزارش تاریخی، نباید صرفاً به شهرت آن یا تکرار آن در کتاب‌ها بسنده کرد، بلکه باید اطلاعات موجود را با یکدیگر سنجید.
وی با تأکید بر اینکه این روش می‌تواند الگویی برای پژوهشگران باشد، تصریح کرد: مورخ باید در نقل و تحلیل حوادث، زمان‌ها، اسامی و نسبت‌های تاریخی را با دقت بررسی کند. شهرت یک روایت یا درج آن در آثار پیشین، به‌تنهایی برای اثبات صحت آن کافی نیست.
حجت الاسلام والمسلمین جبرئیلی با اشاره به حساسیت حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی نسبت به ثبت تاریخ‌های دقیق، گفت: ایشان درباره تغییر دادن تاریخ‌های تاریخی برای هماهنگ کردن آن‌ها با مناسبت‌های دیگر نیز ملاحظاتی داشتند. از جمله، درباره تغییر تاریخ ولادت امام خمینی(ره) برای انطباق آن با مناسبت ولادت حضرت زهرا(س)، بر اهمیت حفظ تاریخ واقعی تأکید می‌کردند. این نمونه نشان می‌دهد که در نگاه ایشان، مناسبت‌سازی نباید به تغییر یا تحریف اطلاعات تاریخی بینجامد.
ضرورت تحلیل رویدادها بر اساس اسناد
حجت‌الاسلام والمسلمین جبرئیلی با تأکید بر تفاوت نقل تاریخ با تحلیل تاریخی خاطرنشان کرد: پژوهشگر باید علاوه بر گردآوری اطلاعات، امکان وقوع رویدادها را با توجه به شواهد و قرائن بررسی کند. تاریخ‌ها و جزئیات زندگی اشخاص می‌توانند درستی یا نادرستی یک روایت را روشن کنند و از تکرار اشتباهات در آثار بعدی جلوگیری کنند.
وی با اشاره به اهمیت بررسی اندیشه سیاسی و اجتماعی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی، به موضوع مشروطه پرداخت و گفت: به نظر می‌رسد بررسی دیدگاه‌های ایشان درباره مشروطه و نسبت آن با اندیشه عالمان آن دوره، ظرفیت پژوهشی قابل توجهی دارد. پژوهشگران تاریخ معاصر می‌توانند با بررسی آثار و گفتارهای ایشان، دیدگاه‌هایشان را درباره جریان‌های فکری آن دوره دقیق‌تر شناسایی و تحلیل کنند.
این پژوهشگر تاریخ معاصر با اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره شیخ فضل‌الله نوری و آخوند خراسانی، بر ضرورت بررسی دقیق مواضع فکری عالمان مشروطه‌خواه و مخالف مشروطه تأکید کرد و افزود: در این زمینه، باید به آثار و شواهد تاریخی مراجعه کرد و از پیش‌داوری یا نسبت دادن دیدگاه‌های اثبات‌نشده به شخصیت‌ها پرهیز داشت.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به روابط حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی با امام خمینی(ره) و حضرت آیت‌الله شهید خامنه ای، بر اهمیت بررسی خاطرات و گزارش‌های مرتبط با این روابط تأکید کرد و گفت: حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی در نقل خاطرات خود، از لطافت روحی و ویژگی‌های اخلاقی و معنوی امام خمینی(ره)، به‌ویژه در سال‌های پایانی عمر ایشان، یاد کرده‌اند.
حجت الاسلام والمسلمین جبرئیلی در پایان با اشاره به خاطره‌ای از حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی درباره رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: رهبر شهید در کتابی که در جوانی در علم رجال نوشته اند از آیت الله شبیری تجلیل می‌کنند و در مقاطع مختلفی نیز رهبر شهید به ملاقات این مرجع فقید رفته اند. این خاطرات می‌تواند در شناخت بهتر مناسبات علمی و شخصی عالمان معاصر و بررسی فضای فکری آن دوران مورد استفاده پژوهشگران قرار گیرد.