عصر قم - نشست تخصصی «الگوی حکمرانی هوش مصنوعی در فضای ایران پساجنگ» با حضور جمعی از کارشناسان و پژوهشگران به میزبانی کارگروه هوش مصنوعی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس در سالن فقاهت این مرکز برگزار شد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، نشست تخصصی «الگوی حکمرانی هوش مصنوعی در فضای ایران پساجنگ» روز پنجشنبه با حضور جمعی از کارشناسان و پژوهشگران به میزبانی کارگروه هوش مصنوعی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس در سالن فقاهت این مرکز برگزار شد.
الگوی حکمرانی هوش مصنوعی در ایران پساجنگ
دکتر بهروز مینایی، مسئول کارگروه هوش مصنوعی این مرکز، در این نشست به تشریح وضعیت جهانی هوش مصنوعی، مدلهای حکمرانی سه قدرت بزرگ، و الگوی پیشنهادی برای ایران پرداخت.
دکتر مینایی با اشاره به شاخصهای ارزیابی وضعیت هوش مصنوعی در جهان گفت: چین با سرعت بسیار بالایی خود را به شاخصهای جهانی هوش مصنوعی نزدیک میکند. ایران نیز شاخصهای خوبی دارد، اما از نظر زیرساخت وابسته هستیم. اگر بلوغ هوش مصنوعی را به معنای گسترش آموزش و کسب مهارتهایی تعریف کنیم که مردم در زندگی روزمرهشان از آن استفاده کنند، قطعاً رتبه بهتری در جهان پیدا خواهیم کرد.
وی در ادامه به معرفی سه ابرقدرت یا سه قطب دارای اقتدار در هوش مصنوعی پرداخت و افزود: نخست آمریکا و متحدانش هستند که رویکردی بازارمحور با تأکید بر نوآوری خصوصی و حداقل تنظیم مقررات دارند. دوم، چین با مدل دولتمحور که کنترل دادهها و هوش مصنوعی در اختیار دولت است و استراتژی آنها رسیدن به رهبری جهانی تا سال ۲۰۳۰ میباشد. سوم، اتحادیه اروپا که از فناوری بازمانده و عمدتاً مصرفکننده است؛ آنها برای جبران این عقبماندگی میگویند ما قانونگذار می شویم و هدفشان صادرات استانداردهای اخلاقی به جهان است. نهادهای کلیدی اروپا، کمیسیون اروپا و هیئت داده اروپا هستند.
مسئول کارگروه هوش مصنوعی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس در یک مقایسه تطبیقی اظهار داشت: منطق حکمرانی آمریکا بازار و نوآوری، چین امنیت و کنترل، و اتحادیه اروپا حقوق بشر و کاهش ریسک است. نقش دولت در آمریکا تسهیلگر، در چین هدایتگر و مالک، و در اروپا تنظیمگر میباشد.
وی بازیگران فرعی تأثیرگذار را نیز روسیه و هند معرفی کرد و گفت: در روسیه، هوش مصنوعی در خدمت جنگ ترکیبی و اطلاعاتی است و در هند، هدف تحقق دولت دیجیتال میباشد.
دکتر مینایی میدانهای نبرد در هوش مصنوعی را دو حوزه دانست: نبرد اول، سختافزار است که شامل سه نقطه گلوگاه یعنی تراشههای پیشرفته (با محوریت تایوان و هلند)، دادههای آموزشی باکیفیت (که نیازمند دسترسی به اینترنت آزاد است) و نیروی انسانی نخبه میباشد. نبرد دوم، روایتسازی و هنجارسازی است که شامل گفتمان رقابتی و سکوهای نفوذ میشود.
وی به شعار ایران در این حوزه اشاره نمود: همانطور که رهبر شهید انقلاب فرمودند، باید به جایگاه اول منطقهای در هوش مصنوعی برسیم و حداقل جزو ده کشور اول جهان باشیم.
دکتر مینایی در تبیین نسبت تمدن نوین اسلامی با هوش مصنوعی، چهار محور اصلی را برشمرد: هوش مصنوعی اخلاقمحور بر پایه ارزشهای دینی، ۲. هوش مصنوعی مقاومتی و خودکفا، ۳. هوش مصنوعی تمدنساز، ۴. هوش مصنوعی گفتمانساز.
وی مدل پیشنهادی حکمرانی ایران را چنین ترسیم کرد: نقش دولت باید مالکیت، هدایت و کنترل فراگیر باشد و اولویتها شامل امنیت ملی، حفاظت از فرهنگ اسلامی-ایرانی و خودکفایی راهبردی است. این مدل باید بر پایههای خدامحوری استوار شود، به گونهای که عدالت و مصلحت در برابر منفعتطلبی قرار گیرد و ذهن، قلب و روح در خدمت دین باشد. سابقه تمدنی ایرانی-اسلامی نیز در این زمینه وجود دارد.
مسئول کارگروه هوش مصنوعی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با اشاره به نقش نهادهای دینی در عرصه جهانی گفت: واتیکان بحث خلع سلاح هوش مصنوعی را به عنوان یک نهاد دینی مطرح کرده است. حوزه علمیه و دولت ما نیز باید در این حوزه ورود داشته باشند.
وی در پایان ابعاد حکمرانی هوش مصنوعی را در شش محور فرایندها، ساختار سازمانی، فرهنگ و اخلاق و رفتار، اطلاعات، خدمات زیرساختها و اپلیکیشنها، افراد و مهارتها و صلاحیتها، و سیاستها و قوانین و چارچوبها برشمرد و خاطرنشان کرد: مدل حکمرانی هوش مصنوعی در ایران، تلاشی جسورانه اما پرتنش برای تلفیق رویکرد تمدنی و علمی با الزامات امنیتی و ایدئولوژیک است.
هوش مصنوعی میدان جدید نبرد قدرت/ لزوم بازتعریف قلمرو حکمرانی در فضای سایبر
در ادامه این نشست، دکتر محمدرضا کریمی قهرودی، عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی مالک اشتر، به عنوان ناقد به بیان دیدگاههای خود پرداخت و با اشاره به سند راهبردی آمریکا در سال ۲۰۱۸ تصریح کرد: در این سند آمده است که در فضای سایبر همواره جنگ جریان دارد؛ از این رو ما نیز باید توجه داشته باشیم که این فضا همواره میدان نبرد است.
وی با تأکید بر لزوم مشخص کردن قلمرو حکمرانی افزود: این قلمرو باید به پرسشهای اساسی پاسخ دهد. همچنین باید زیستبوم داده و هوش مصنوعی را در کنار یکدیگر مورد بررسی قرار داد و زیستبوم اقتصادی هوش مصنوعی را از مرحله سرمایهگذاری تا انتهای زنجیره مد نظر داشت. توجه به مسئله امتزاج هوش در جامعه نیز باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.
دکتر کریمی قهرودی با بیان اینکه بحثهای مطرح شده در حوزه فناوری اطلاعات برای هوش مصنوعی نیز باید پیگیری شود، خاطرنشان کرد: در مدلهای حکمرانی هوش مصنوعی در کشورهای مختلف، باید تفاوت میان کشورهایی مانند چین و آمریکا بررسی شود؛ چرا که این دو کشور تخصیص فضای سایبر را به یک شکل ندارند.
این کارشناس مسائل فضای مجازی با اشاره به تحول میدانهای نبرد قدرت در جهان اظهار داشت: عرصه نبرد واقعی، سهم بردن از قدرت است. اگر در دهه گذشته انرژی میدان نبرد بود، امروزه هوش مصنوعی جای آن را گرفته است. در حوزه هوش مصنوعی، زنجیره تأمین باید همه اجزا را در بر بگیرد.
وی در ادامه به بحث سناریونویسی پرداخت و گفت: در سناریونویسی باید عدمقطعیتهای قطعی را بشناسیم و بر اساس آنها سناریوها را تدوین کنیم. همچنین پیامدهای امنیتی و انسانی هوش مصنوعی باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
دکتر کریمی قهرودی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به الگوی ایرانی-اسلامی پیشرفت اظهار داشت: متأسفانه الگوی ایرانی-اسلامی پیشرفت با وجود آنکه ۱۴ سال روی آن کار شده است، هنوز ابلاغ نشده و مسئله حکمرانی در هوش مصنوعی نیز باید به آن توجه کند.
وی با بیان اینکه در قرن بیست و یکم با ظهور فناوریهای نوین همه چیز دگرگون شده است، تصریح کرد: ایجاد سازمانهای بیش از حد، پیچیدگی را افزایش میدهد، بنابراین باید در چارچوب و دستگاه جدید به حل مسائل پرداخت.
حکمرانی هوش مصنوعی نیازمند ساماندهی سهگانه قدرت، سیاست و نظم اجتماعی است
همچنین در این نشست حجتالاسلام ابوالحسن حسنی استاد حوزه علیمه روز پنجشنبه در نشست تخصصی «الگوی حکمرانی هوش مصنوعی در فضای ایران پساجنگ» که با حضور جمعی از کارشناسان و پژوهشگران به میزبانی کارگروه هوش مصنوعی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس در سالن فقاهت این مرکز برگزار شد، به تبیین مؤلفههای اساسی حکمرانی در عرصه هوش مصنوعی پرداخت.
وی با تأکید بر اینکه حکمرانی وضعیتی بلندمدت است و راهبردهای موقتی و اقتضایی را شامل نمیشود، خاطرنشان کرد: هنگامی که از حکمرانی هوش مصنوعی سخن میگوییم، مقصود ساماندهی به سهگانه قدرت، سیاست و نظم اجتماعی است؛ هر اندازه که در این سه حوزه سهم داشته باشیم، به همان میزان حکمرانی محقق شده است.
این پژوهشگر با نقد مدل اروپایی اظهار داشت: مدل اروپایی را نمیتوان حکمرانی واقعی دانست، زیرا در آن مسئله قدرت به موضوعی حقوقی تقلیل یافته است. اگرچه ایجاد نهادهای استانداردساز اهمیت دارد، اما صرف استانداردسازی به معنای داشتن قدرت نیست و با نوشتن متن قانون نمیتوان مدیریت یک پدیده را به دست گرفت. متأسفانه اروپا امروز نقش داور مسابقهای را بازی میکند که خود اصلاً در آن حضور ندارد.
حجتالاسلام حسنی در ادامه به ظرفیتهای کشورها اشاره کرد و گفت: چین به دلیل جمعیت گسترده خود میتواند تفسیر محدود و تنگنظرانهای از قدرت ارائه دهد، اما جمعیت ایران برای چنین الگوی محدودی مناسب نیست. در ایران، هوش مصنوعی هرگز به اندازه یک موتور جستجو مانند گوگل فراگیر نبوده است. کشوری که قصد دارد جزء ده کشور برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی باشد، نمیتواند تنها به بازار داخلی خود توجه کند.
وی فضای مجازی را عین فضای طبیعی دانست که انواع فعالیتها در آن جریان دارد و افزود: در فضای مجازی، داده سوخت ماست و نباید آن را صرفاً جزو ذخایر ملی تلقی کرد. همچنین در حکمرانی هوش مصنوعی، مسئله اصالت و حقیقت باید به دقت مورد بررسی قرار گیرد.