عصر قم - جنگ اخیر، که به «دفاع مقدس سوم» شهرت یافته، عرصهای برای نمایش توانمندیهای بینظیر متخصصان گمنام ایران در حوزههای گوناگون بود؛ از کادر درمان و امدادگران تا مهندسان عمران، متخصصان دریایی، صنعتگران، هنرمندان، مبلغان و رسانهها.
به گزارش سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، عَنِ النَّبیِّ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ قالَ:خَیْرُ اَلنَّاسِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ؛ بهترینِ مردم، کسانى اند که بیشتر به مردم سود برسانند.[ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل جلد ۱۲, صفحه ۳۹۱]
جنگ اخیر، که به «دفاع مقدس سوم» شهرت یافته، عرصهای برای نمایش توانمندیهای بینظیر متخصصان گمنام ایران در حوزههای گوناگون بود. از کادر درمان و امدادگران تا مهندسان عمران، متخصصان دریایی، صنعتگران، هنرمندان، مبلغان و رسانهها، هر یک با ایثار و تخصص خود نقشی تعیینکننده در حفظ اقتدار و عزت ملی ایفا کردند. این متخصصان، بدون ادعاء و تبلیغات و در شرایطی سخت و طاقتفرسا، به هموطنان خود خدمت خالصانه کردند و بسیاری از آنان به شهادت یا جراحت رسیدند. این یادداشت پژوهشی به مرور نقش و خدمات این عزیزان میپردازد.
۱. کادر درمان و امدادگران؛ مدافعان جانهای آسیبدیده
کادر درمان ایران در جنگ اخیر، با وجود حملات ددمنشانه دشمن به مراکز درمانی، پای کار ایستادند. بر اساس گزارشها، حملات متعدد به بیش از ۲۰ بیمارستان و مرکز درمانی و اورژانس صورت گرفت و جمعی از اعضای سازمان نظام پزشکی و کادر سلامت کشور به شهادت رسیدند.
شهدای کادر درمان شامل پزشکان، پرستاران و امدادگرانی بودند که در میدان خدمت جان خود را فدا کردند. از شهدای پزشک میتوان به پزشکان متخصص در رشتههای ارتوپدی، داروسازی و همچنین پزشکان شاغل در ناوهای نیروی دریایی اشاره کرد که در خطمقدم خدمت به مجروحان، به فیض شهادت نائل آمدند.
شهدای اورژانس و پرستاران نیز سهم بزرگی در این فداکاری داشتند؛ جمعی از امدادگران اورژانس، پرستاران، کارشناسان رادیولوژی و مراقبان سلامت از استانهای تهران، شیراز، خمین، اصفهان، لامرد و بروجرد، با ایثار خود برگ زرینی بر تاریخ دفاع مقدس افزودند. در مجموع، ۲۴ نفر از اعضای نظام سلامت شهید شدند که ۸ نفر از آنان پرستار بودند. رئیس کل سازمان نظام پزشکی در پیامی تأکید کرد: «با آنان پیمان میبندیم که کما فیالسابق همدوش سایر مدافعان سرافراز میهن، شجاعانه و غیرتمندانه با تمام تعهد و تخصص در میدان خدمت به مردم و مجروحان بمانیم».
۲. مهندسان عمران و بازسازی زیرساختها
یکی از درخشانترین جلوههای حضور متخصصان در جنگ اخیر، عملکرد خیرهکننده مهندسان عمران در بازسازی سریع زیرساختهای آسیبدیده بود. حملات هوایی دشمن، ۶ نقطه استراتژیک از شبکه ریلی کشور را هدف قرار داد. اما مهندسان ایرانی با بهرهگیری از فناوری «سازههای پیشساخته» و سیستم تعویض سریع پل که ریشه در تجارب مهندسی رزمی دوران دفاع مقدس دارد، شش پل آسیبدیده را در کمتر از ۷۲ ساعت بازسازی کردند.
نمونههای عینی این شاهکار مهندسی:
- پل هفتدهانه قم در کمتر از ۴۰ ساعت بازسازی شد.
- پل راهآهن چهارباغ که ۱۰۰ درصد تخریب شده بود، در مجموع ۲۴ ساعت کاری بازسازی شد.
- پل زنجان طی ۴۸ ساعت به بهرهبرداری رسید.
- بامداد ۲۱ فروردین، اولین قطار باری از روی پل یحییآباد کاشان عبور کرد و مسیر تهران-مشهد و جنوب کشور مجدداً فعال شد.
معاون وزیر راه و شهرسازی اعلام کرد: «پلها و تونلهای بمباران شده در جنگ تحمیلی اخیر حداکثر در مدت ۴۸ ساعت بازگشایی شد». در این دور از حملات، ۴ دهنه پل راهآهن در حال بهرهبرداری، ۳ تونل راهآهن در حال ساخت، ۴ تونل آزادراه در حال ساخت و ۵ دهنه پل در آزادراههای لرستان، خوزستان، زنجان-تبریز و جاده میانه-تبریز مورد اصابت قرار گرفت که همگی به همت مهندسان و کارگران ترمیم شدند.
رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان استان قزوین با تأکید بر نقش بیبدیل جوانان و مهندسان ایرانی در پیشرفتهای علمی و دفاعی کشور اظهار داشت: «هرچند کشور در مقاطعی با محدودیتهای فناورانه مواجه بود، اما اعتماد به دانش و توان مهندسان و نخبگان داخلی موجب شد ایران امروز در بسیاری از حوزههای راهبردی و دفاعی به جایگاهی ممتاز در منطقه دست یابد». رسانههای بینالمللی این موفقیت را "معجزه ۴۰ ساعته" و "شاهکار مهندسی" خواندند.
۳. متخصصان دریایی؛ تعمیر کشتیهای آسیبدیده و خروج کشتیهای مغروق
صنایع دریایی ایران در جنگ اخیر با تکیه بر دانش بومی و تخصص متخصصان داخلی، نقش حیاتی در بازیابی و تعمیر کشتیهای آسیبدیده ایفا کردند. بر اساس گزارشها، کشتیهای آسیبدیده در جنگ تحمیلی سوم مورد بازیابی و تعمیر قرار گرفتند و این قراردادها از طریق دانش بومی ایرانی به دست متخصصان صنعت دریایی انجام شد.
کارشناسان نیروی دریایی با وجود خسارتهای وارده، توانستند کشتیهای جنگی آسیبدیده را تعمیر کنند. این موفقیتها در حالی به دست آمد که دشمن با هدف قرار دادن زیرساختهای دریایی، تلاش داشت توان دریایی ایران را تضعیف کند، اما متخصصان گمنام این حوزه با ایثار و تخصص خود، مهر تأییدی بر خودکفایی صنایع دریایی کشور زدند. این عزیزان با کار بدون ادعا و تبلیغات، در شرایطی سخت و طاقتفرسا، به هموطنان خود خدمت خالصانه کردند و بسیاری از آنان با نثار جان خود، برگی زرین بر تاریخ افتخارات ایران افزودند. رهبر شهید انقلاب بهدرستی فرمودند: «عزت و سربلندی ایران در گرو خوداتکایی و اعتماد به نیروهای متخصص داخلی است» و این افتخاری ماندگار برای تاریخ این سرزمین خواهد بود. این یادداشت، قطرهای از دریای خدمات این متخصصان گمنام را به تصویر می کشد؛ خدماتی که شایسته تقدیر و تکریم همیشگی است.
۴. متخصصان نظامی
متخصصان نظامی در سه عرصه زمینی، دریایی و هوایی، با قرار گرفتن در معرض مستقیم خطرجانی، نقشی تعیینکننده در دفاع از میهن ایفا کردند. مهندسان هوافضا و موشکی کشور که با وجود تمام تحریمهای ناجوانمردانه طی چند دهه اخیر، با ایمانی قوی به پیشرفتهای چشمگیری دست یافته اند، در این آوردگاه سخت حضور مؤثری داشتند.
وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در طول تاریخ دفاع از کشور، شهدای گرانقدری را تقدیم نظام کرده است. در جنگ اخیر نیز جمعی از متخصصان و فرماندهان ارشد به شهادت رسیدند، از جمله امیر سرلشکر خلبان نصیرزاده (وزیر دفاع) به همراه دو معاون وزارت دفاع.
۵. صنعتگران و تولیدکنندگان
صنعتگران و تولیدکنندگان کشور در جنگ اخیر با وجود آسیبدیدگی بیش از ۳ هزار واحد صنعتی، با حفظ خط تولید و تأمین نیازهای کشور، پشتیبان اصلی جبهههای دفاع بودند. شرکتهای فعال در زمینه تولید تسلیحات، قطعات یدکی و تجهیزات نظامی، با تکیه بر توان داخلی و دانش بومی، نیازهای دفاعی کشور را تأمین کردند. پالایشگاه و پتروشیمی اراک و عسلویه نیز تحت نظارت وزارت نفت، اقدام به بازسازی بخشهای آسیبدیده و تقویت تمهیدات ایمنی کردند.
در حوزه داروسازی نیز با وجود آسیب به حدود ۲۴ کارخانه دارویی، واحدهای تولید تجهیزات پزشکی و شرکتهای توزیعکننده به ویژه واکسن سازی پاستور، متخصصان این صنعت با ایستادگی و تلاش شبانهروزی، از کمبود دارو جلوگیری کردند و چرخ تولید را به حرکت درآوردند.
۶. متخصصان ارتباطات و فناوری اطلاعات؛ پاسداران شبکههای دیجیتال
در جنگی که ابعاد سایبری و اطلاعاتی آن دستکم به اندازه نبرد فیزیکی تعیینکننده بود، متخصصان ارتباطات و فناوری اطلاعات نقشی حیاتی ایفا کردند. با وجود خسارت ۲ هزار میلیارد تومانی به زیرساختهای مخابراتی و رصد بیش از ۵۰۰ حمله سایبری در جریان جنگ تحمیلی، خدمات ارتباطی و زیرساختهای دیجیتال کشور با تلاش این متخصصان پایدار ماند و مردم در استفاده از خدمات الکترونیکی با اختلال گسترده مواجه نشدند.
تعداد کاربران پنجره ملی خدمات دولت هوشمند از ۸۰ میلیون نفر فراتر رفت و بیش از یک میلیارد تراکنش و تبادل داده میان دستگاههای اجرایی ثبت شد. متخصصان سازمان فناوری اطلاعات با پشتیبانی فنی شبانهروزی از مراکز داده و زیرساختهای دستگاههای اجرایی، مانع از وقفه در ارائه خدمات عمومی به مردم شدند.
۷. متخصصان حملونقل؛ ستون فقرات اقتصاد مقاومتی
رانندگان و متخصصان حملونقل، ستون فقرات اقتصاد مقاومتی و لجستیک کشور در دوران جنگ بودند. بیش از پنج هزار راننده به میدان آمدند و در حوزه حملونقل کالاهای اساسی، یاریرسان کشور شدند. حملونقل کالا در دوران جنگ با افزایش ۲۵ درصدی مواجه بود.
این رانندگان با شجاعت و تعهد مثالزدنی، مسئولیت جابهجایی کالا، سوخت، آذوقه و تجهیزات اساسی را بر عهده گرفتند. بسیاری از آنها بدون بیمه کافی و با خطرات جدی امنیتی، سفرهای بینشهری و بیناستانی را انجام دادند تا چرخ اقتصادی کشور از حرکت نایستد. پایدار ماندن جبهه حملونقل موجب شد کشور با کمترین کمبود مواجه شود.
۸. متخصصان انرژی؛ روشناییبخش شبهای جنگ
صنعت برق کشور با وجود حملات گسترده به زیرساختهای انرژی، با تکیه بر دانش و تخصص متخصصان داخلی، اقتدار خود را به نمایش گذاشت. میانگین زمان خاموشیها در دوره ۴۰ روزه جنگ کمتر از یک ساعت بود که در آن شرایط، افتخاری بزرگ برای صنعت برق کشور محسوب میشود. همچنین بیش از ۲۵ هزار نفر از نیروهای عملیاتی آب و فاضلاب در سراسر کشور، با حضور در تأسیسات و خطوط، از قطعی آب و برق جلوگیری کردند.
۹. متخصصان روانشناسی و مددکاری اجتماعی؛ مدافعان سلامت روان جامعه
در کنار دفاع فیزیکی، متخصصان روانشناسی و مددکاری اجتماعی با ارائه خدمات مشاورهای، نقش مهمی در کاهش آسیبهای روانی جنگ ایفا کردند. بیش از ۲۰۰۰ متخصص روانشناسی بهصورت داوطلبانه برای ارائه خدمات مشاورهای تلفنی به مردم آسیبدیده از جنگ فعال بودند. شبکه هلال احمر نیز در دوران جنگ به ۱۱ هزار نفر از هموطنان خدمات مشاوره و روانشناسی ارائه داد. این متخصصان با حضور در پشت صحنه بحرانها، برای حفظ تعادل روانی جامعه تلاش کردند.
۱۰. متخصصان فرهنگ، هنر، رسانه و مبلغان دینی؛ امیدآفرینان و روشنگران عرصه دلها
در کنار دفاع سختافزاری، متخصصان عرصه فرهنگ، هنر و رسانه با زدودن غم از دلها و امیدبخشی به جامعه، نقشآفرینی کردند. اغلب هنرمندان، صنوف و چهرههای هنری در حمایت از کشور و انقلاب، بیانیه و پیام صادر کردند و در قالبهای گوناگون اعلام حضور و آمادگی کردند. هنرمندان با انتشار پیامهایی درباره اندوه، رنج کودکان، شهادتها و ازهمگسیختگی خانوادگی، تلاش کردند نقش آرامبخش و همراه جامعه را ایفا کنند. آنچه در این میان برجسته بود، همصدایی و همدلی هنرمندان در دفاع از تمامیت ارضی و کرامت مردم ایران بود، بیآنکه به مرزبندیهای سیاسی توجهی داشته باشند. رسانهها نیز در جنگهای ترکیبی، نقشی مهم و اساسی ایفا کردند؛ آنقدر مهم که میتوانند حتی یکتنه سرنوشت یک نبرد را تعیین کنند. رسانهها بخش اصلی از «میدان نبرد شناختی» بودند و نقش آنها از اطلاعرسانی صرف به «ادراکسازی» ارتقا یافت.
در کنار این عزیزان، روحانیون و مبلغان دینی با حضور بیادعا در میان آسیبدیدگان، مجروحان و خانوادههای داغدار، جلوه ای از همدردی عینی و آرامشبخشی معنوی آفریدند و با روشنگری هوشمندانه در برابر شبهات و جنگ شناختی دشمن، نقش «مدافعان جبههٔ بصیرت» را ایفا کردند. آنان در مساجد، بیمارستانها، پناهگاهها و فضای مجازی، با تبیین حقایق و خنثیسازی شایعات، انسجام ملی و روحیهٔ مقاومت را پاس داشتند و بدینسان، در کنار هنرمندان و رسانهها، سهمی تعیینکننده در پایداری جامعه در برابر طوفان جنگ داشتند.
۱۱. نگاهی به بیانات رهبر شهید انقلاب
رهبر شهید انقلاب اسلامی در دیدار دانشمندان، متخصصان و مسئولان صنعت دفاعی ( ۲۴ بهمن ۱۴۰۳) با تشکر عمیق از مجاهدتهای یکایک دانشمندان، متخصصان و مسئولان و کارکنان صنایع دفاعی، تأکید فرمودند: «ملت نیز باید ممنون این فرزندان توانای خود باشد». ایشان در این دیدار بر استمرار نوآورانه پیشرفتهای دفاعی تأکید کردند.
پیشتر نیز در تاریخ ۱۳ تیر ۱۳۹۴ ، ایشان در دیدار اساتید دانشگاهها، نقش اساتید و دستگاههای مدیریت علمی کشور در مقابله با طرحهای دشمنان را مهم خواندند و خاطرنشان کردند: «هدف دشمنان از تحریمها، مسئله هستهای یا مسائلی نظیر حقوق بشر و تروریسم نیست، چرا که خود آنها مراکز اصلی پرورش تروریسم و ضد حقوق بشر هستند، بلکه هدف آنها جلوگیری از رسیدن ملت ایران به جایگاه شایسته تمدنی است که لازم است با شناخت دقیق جایگاه و موقعیت خود بر حرکت پرافتخار کشور ادامه دهیم که در این روند، نقش اساتید و مجموعههای علمی بسیار برجسته است».
نقش دانشگاهیان، پژوهشگران و دانشجویان نیز در این جنگ بیبدیل بود؛ چراکه قدرت علمی و نظامی ایران به هم پیوستهاند و هر دستاورد فناورانه پشتوانهای تحقیقاتی دارد. بازگشت ۴۳ متخصص ایرانی به کشور در این دوران، نشان از عزم ملی برای بهرهگیری از تمامی ظرفیتهای علمی و انسانی در مسیر اعتلای میهن داشت.
رهبر شهید، اساتید را «فرماندهان جنگ نرم» خواندند و بر نقش برجسته آنان تأکید کردند و خطاب به مدیران عزیز فرمودند: «عناصر مؤمن و انقلابی در هیئتهای علمی قدر دانسته شوند... از حضور این اساتید مؤمن و اساتید پایبند به ارزشهای دینی که ایستادهاند پای حرف حق خودشان و از این هجمههای تبلیغاتی و موذیگریهای زیرزیرانه نهراسیدند و عقب ننشستند، قدردانی کنند».
نتیجه؛ جنگ اخیر بار دیگر ثابت کرد که قدرت واقعی ایران در سرمایههای انسانی و تخصصی آن نهفته است. متخصصان گمنامی که در عرصههای مختلف، از درمان مجروحان تا بازسازی سریع زیرساختها، از تعمیر کشتیهای آسیبدیده تا تولید تجهیزات دفاعی، از پایداری شبکههای ارتباطی و انرژی تا حفظ سلامت روان جامعه، و از امیدآفرینی در دلهای مردم تا حضور در میدانهای نبرد، با ایثار و تخصص خود، حماسهای ماندگار آفریدند.
ما همه قدردان زحمات این عزیزان در شرایط سخت جنگی و شرایط گرمای شدید تابستان هستیم و برای سلامتی و موفقیت آنها دعا میکنیم و بدانند ملت بزرگ ایران در صحنه حامی و قدردان زحمات آنها میباشند.
6/5/1405 علی اصغر مجتهدزاده مستشار بازنشسته دیوانعالی کشور