عصر قم - اربعین ۱۴۰۵، جلوهای تازه از حضور هدفمند اهالی هنر و رسانه بود؛ حضوری که در قالب «کاروان اهالی هنر و رسانه» از زیارت فراتر رفت و به روایتگری فرهنگی و رسانهای اربعین انجامید.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، پیادهروی اربعین در سالهای اخیر دیگر صرفاً یک آیین عبادی و زیارتی نیست؛ این رویداد به عرصهای برای بروز ظرفیتهای فرهنگی، هنری و رسانهای جهان اسلام نیز تبدیل شده است. اربعین ۱۴۰۵ نیز این روند را پررنگتر از گذشته به نمایش گذاشت؛ بهگونهای که حضور سازمانیافته هنرمندان، سینماگران، مستندسازان، مجریان و فعالان رسانهای، نشان از شکلگیری رویکردی تازه در بهرهگیری از ظرفیتهای فرهنگی این اجتماع میلیونی داشت.
در اربعین امسال، ستاد اربعین شهرداری تهران با تشکیل «کاروان اهالی هنر و رسانه» زمینه حضور جمعی از چهرههای شناختهشده سینما، تلویزیون و رسانه را در مسیر نجف تا کربلا فراهم کرد. این کاروان با حضور تهیهکنندگان، کارگردانان، مستندسازان، مجریان و فعالان فرهنگی، علاوه بر انجام مناسک زیارت، مأموریت ثبت و روایت رسانهای این حماسه مردمی را نیز بر عهده دارند. تولید مستند، گزارش، روایتهای تصویری و بازنمایی جلوههای فرهنگی اربعین، از مهمترین اهداف این حرکت فرهنگی بود.
در کنار این کاروان، بخش هنرهای نمایشی نیز حضوری چشمگیر در اربعین دارد. دهمین همایش بینالمللی تئاتر مردمی «روایت راهیان» با حضور حدود ۲۰۰ هنرمند آیینی در مسیر نجف تا کربلا برگزار خواهد شد و نمایشهایی در قالب تعزیه، تئاتر خیابانی، مقتلخوانی، نمایشهای موکبی و آثار ویژه کودکان برای زائران اجرا خواهد شد. نکته قابل توجه آنکه تمامی این فعالیتها با رویکرد «نذر فرهنگی» و بدون دریافت دستمزد انجام میگیرد؛ رویکردی که هنر را در خدمت ترویج فرهنگ عاشورا قرار داد.
آنچه اربعین ۱۴۰۵ را از سالهای گذشته متمایز میکند، حرکت از حضورهای پراکنده و فردی هنرمندان به سمت فعالیتهای هدفمند و سازمانیافته است. گردهم آمدن مدیران فرهنگی، تهیهکنندگان سینما، مستندسازان و مجریان رسانه ملی در قالب یک کاروان مشترک، بیانگر آن است که اربعین امروز به بستری برای تولید روایتهای فرهنگی و رسانهای نیز تبدیل شده است؛ روایتهایی که میتوانند در قالب فیلم، مستند، برنامههای تلویزیونی و آثار هنری، تصویر دقیقتری از این اجتماع عظیم را به مخاطبان داخلی و خارجی منتقل کنند.
از سوی دیگر، اجرای برنامههای هنری به زبانهای فارسی و عربی، ظرفیت تازهای برای گفتوگوی فرهنگی میان ملتها ایجاد کرده است. هنر در این فضا، بدون نیاز به زبان سیاست، پیام مشترک فرهنگ عاشورا، ایثار و همدلی را به مخاطبان بینالمللی منتقل میکند و به نوعی دیپلماسی فرهنگی مردمی شکل میدهد.
با این حال، به نظر میرسد ظرفیتهای هنری اربعین هنوز به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است. تولید آثار سینمایی و مستندهای بلند، خلق آثار تجسمی، موسیقی آیینی، ادبیات داستانی، هنرهای دیجیتال و بهرهگیری از فناوریهای نوین رسانهای، از جمله عرصههایی است که میتواند در سالهای آینده بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد. همچنین استمرار حضور هنرمندان و برنامهریزی برای انتشار و عرضه آثار تولیدشده پس از پایان مراسم، میتواند تأثیر فرهنگی این رویداد را ماندگارتر کند.
در مجموع، تجربه اربعین ۱۴۰۵ نشان داد که هنر و رسانه میتوانند در کنار کارکرد معنوی این آیین، نقش مهمی در ثبت حافظه جمعی، تقویت روایتهای فرهنگی و گسترش پیام جهانی اربعین ایفا کنند. اگر این روند در سالهای آینده نیز با برنامهریزی و حمایت نهادهای فرهنگی ادامه یابد، اربعین بیش از پیش به یکی از مهمترین میدانهای تولید آثار هنری و رسانهای جهان اسلام تبدیل خواهد شد.