عصر قم - عضو هیئت علمی دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)، با تأکید بر ضرورت بازنگری در نسبت انسان، طبیعت و فناوری، خواستار توجه به مبانی فلسفی فناوری و نقش آن در تقویت یا تضعیف توانایی‌های انسانی شد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر هادی همایون، عضو هیئت علمی دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)، در بیست‌وششمین پیش‌نشست همایش بین‌المللی «دین، فرهنگ و فناوری»، با طرح پرسش‌هایی درباره کارکرد حیوانات و جایگاه طبیعت در نظام هستی، بر اهمیت توجه به مبانی فلسفی و تمدنی محیط زیست تأکید کرد .
وی با اشاره به پرسشی که از دوران کودکی درباره کارکرد حیوانات در ذهن داشته است، اظهار داشت: بسیاری از حیوانات ظاهراً فایده مستقیمی برای انسان ندارند؛ ازاین‌رو، این پرسش مطرح می‌شود که سایر موجودات زنده چه نقشی در نظام هستی ایفا می‌کنند .
همایون با اشاره به نسبت صورت ظاهری انسان و حقیقت وجودی او در عوالم دیگر، بیان کرد: ممکن است آنچه در عالم بالاتر وجود دارد، در نظام تنزل به شکل دیگری تجلی پیدا کند. برای مثال، در برخی توصیف‌ها گفته می‌شود انسانی که خوی گرگ‌صفتی دارد، در عالم دیگر به صورت گرگ ظاهر می‌شود. این مسئله پرسشی درباره نسبت صورت ظاهری و حقیقت عمیق‌تر موجودات مطرح می‌کند .
وی با اشاره به مفهوم وجود سایه‌وار موجودات، طبیعت را دارای نسبتی عمیق با حقیقت وجودی انسان دانست و افزود: درخت نیز مانند انسان ریشه در خاک دارد و از آن سر برمی‌آورد. از این منظر، طبیعت می‌تواند نمادی از حقایق عمیق‌تر وجودی باشد .
محیط زیست؛ شاخصی برای سنجش وضعیت تمدنی
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با تأکید بر اهمیت محیط زیست در مطالعات تمدنی، تصریح کرد: محیط زیست یکی از عناصر بسیار مهم در بحث تمدن است و حتی اگر نخواهیم از آن مستقیماً برای تمدن‌سازی استفاده کنیم، می‌توانیم آن را به‌عنوان شاخصی برای ارزیابی وضعیت تمدنی خود در نظر بگیریم؛ به این معنا که برای فهم میزان پیشرفت خود، باید به وضعیت محیط زیست نیز توجه کنیم .
وی با اشاره به ظرفیت‌های طبیعت برای بهره‌برداری انسان، به نمونه حضرت سلیمان(ع) اشاره کرد و گفت: بررسی نسبت انسان با حیوانات و دیگر ظرفیت‌های طبیعت می‌تواند نقش تمدن‌سازانه این عناصر را آشکار کند. در نگاه تمدنی، تسخیر طبیعت برای انسان نیز دارای مبانی فلسفی است و باید نسبت آن با حقیقت وجودی انسان مورد توجه قرار گیرد .
فناوری نباید به تضعیف توانایی‌های انسان منجر شود
همایون با انتقاد از نگاه صرفاً ابزارمحور به فناوری، خاطرنشان کرد: وقتی نسبت فناوری با حقیقت وجودی انسان را درک نکنیم، ممکن است به سمت تولید و استفاده از فناوری‌هایی برویم که ارتباط روشنی با وجود انسان ندارند .
وی با اشاره به فناوری جی‌پی‌اس به‌عنوان نمونه‌ای از ابزارهای جدید، اظهار داشت: استفاده مستمر از چنین فناوری‌هایی ممکن است توانایی جهت‌یابی ذهنی انسان را تضعیف کند. ازاین‌رو، باید پرسید فناوری مطلوب چه ویژگی‌هایی دارد و آیا فناوری‌ای که در نهایت به تضعیف توانایی‌های انسان منجر شود، می‌تواند مطلوب باشد؟
عضو هیئت علمی دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع) تأکید کرد: این سخن به معنای کنار گذاشتن همه فناوری‌ها یا نفی آن‌ها نیست؛ بلکه مسئله اصلی، تولید فناوری‌هایی است که پیوند عمیق‌تری با وجود انسان داشته باشند و نسبت آن‌ها با حقیقت وجودی انسان روشن باشد .
هوش مصنوعی و ضرورت شناخت مبانی فناوری
وی در ادامه با اشاره به ساختار فناوری فضای مجازی، بیان کرد: فضای مجازی بر نظام صفر و یک استوار است؛ ساختاری که بر مبنای دودویی در ریاضیات شکل گرفته و زمینه‌ساز تحولات گسترده‌ای شده است. اکنون هوش مصنوعی نیز بر بستر همین فناوری‌ها و ساختارها توسعه یافته و در حال گسترش است .
همایون در پایان، با اشاره به ضرورت شناخت فناوری‌های نوین، خاطرنشان کرد: حتی اگر در آینده تمدنی را تصور کنیم که در آن هوش مصنوعی جایگاهی نداشته باشد، باز هم باید توانایی شناخت و کار با این فناوری را داشته باشیم .
در این نگاه، مسئله اصلی صرفاً پذیرش یا کنار گذاشتن فناوری نیست؛ بلکه شناخت مبانی آن و بررسی نسبت فناوری با انسان، طبیعت و آینده تمدن است .