نقش سنت حسنه وقف در رشد اقتصاد

عصر قم - خراسان - طلبه ارشد حقوق خصوصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی در یادداشتی به موضوع وقف و نقش آن در رشد اقتصاد پرداخت.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در خراسان، یونس واحد دهکردی، طلبه و دانشجوی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی در یادداشتی برای خبرگزاری رسا به موضوع وقف پرداخت و از نقش آن در رشد اقتصاد نوشت.
متن این یادداشت از قرار زیر است:
از وقف بیشتر کمک بگیریم 
نقش سنت حسنه وقف در رشد اقتصاد 
عمدتا در زمان های اضطراری مثل جنگ که شرایط اقتصادی برای طبقه ضعیف جامعه سخت می شود، در فقه اسلامی ابزار نبوغ آموزی به نام بخش سوم اقتصاد برای کمک به قشر ضعیف با عنوان نهاد وقف ارائه شده است.
وقف در ساختار اقتصادی سنتی نه صرفا یک عمل ثواب فردی است بلکه یک سیستم پیشرفته برای تبدیل ثروت راکد خصوصی به داریی مولد وبی پایان عمومی بوده است کمک گرفتن از وقف در چارچوب ابزار های بهبود اقتصادی جامعه مثل صندوق های جسورانه وقفی یا صکوک وقفی یک ضرورت استراتژیک اقتصادی است.
حبس مال و تسبیل منفعت تعریف وقف است 
فایده حبس اصل مال دراقتصاد آن است که عملا داریی را دربرابر تورم، ریسک ورشکستگی واقف، و دعوای وراث حفظ می‌کند و دارایی به یک سرمایه زاینده ابدی تبدیل می‌شود مثل همان مدلی که موفق ترین دانشگاه های دنیا مثل هاروارد و استنفورد درقالب صندوق های وقف مالی چند ده میلیارد دلاری اداره می‌شوند.
در تسبیل منفعت سود به طور خودکار به سمت گروه های هدف واولویت های زیستی جامعه سرازیر می‌شود بدون نیاز به ساختار های هزینه ساز، مثال های تاریخی هم گواه این است که وقف همیشه در رشد اقتصادی جامعه نقش بسیار بزرگی داشته است.
شکوفایی شگفت انگیز بعضی شهر های بزرگ بدون احتیاج به دلار های نفتی و بودجه دولتی با شریان های حیاتی اوقاف اداره می‌شد مثل اصفهان، بغداد و دمشق!
موقوفه ربع رشیدی در تبریز یک نمونه مهم است که رشید الدین فضل الله همدانی با این کار یک زیر ساخت اقتصادی تاب آور برای علم و صنعت به وجود آورد این موقوفه ثابت کرد می‌توان یک اکوسیستم اقتصاد ایجاد کرد برای رشد علم یا مهار ابر بحران های بهداشتی و طاعون در قرون وسطی با بیمارستان وقفی مثل عضدی بغداد، نوری دمشق و منصوری قاهره.
صندوق‌های وقفی پول نقد (نقود وقف) در عصر عثمانی
در قرن شانزدهم میلادی، فقهای عثمانی (به رهبری ابوسعود افندی) یکی از جنجالی‌ترین و در عین حال درخشان‌ترین نوآوری‌های فقهی–اقتصادی را به اجرا گذاشتند. وقف پول نقد، مردم ثروتمند پول نقد مسکوک را وقف می‌کردند. این پول از طریق ساختارهای شبه‌بانکی (مرابحه و مضاربه اسلامی) با کارمزدهای پایین به بازرگانان، کسب‌وکارهای نوپا و دهقانان وام داده می‌شد. سود حاصل از این گردش پول صرف بازسازی معابر، امداد به درراه‌ماندگان و خدمات شهری می‌شد.
مثال دیگر در کویر ایران مالکان محلی دانگ‌های آب یا زمین‌های زراعی را وقف حفر و لایروبی قنات‌ها می‌کردند. تاریخ ثابت کرده که نگهداری پایدار تأسیسات آبی ایران، بدون متولیان وقف تقریباً ناممکن بود.
اما امروز هم می شود از نهاد وقف برای تامین مالی عمومی بدون تورم و تبدیل املاک راکد وقفی به پیشران های مولد و به عبارت دیگر کمک بیشتر گرفتن از وقف بهبود اقتصادی به‌قشر های ضعیف جامعه استفاده کنیم.
آنگاه شاهد خواهیم بود که چگونه میراث چندصدساله فقه اقتصادی اسلامی، می‌تواند بار سنگین معیشت، درمان و آموزش را از دوش نسل حاضر بردارد و پایه‌های اقتصادی عادلانه‌تر، مولدتر و مقاوم‌تر در برابر تکانه‌ها بسازد.
وقف، پلی است استوار از انباشت سرمایه فردی به سوی رهایی اقتصادی جمعی؛ پلی که معماران امروز باید آن را با مصالح دانش نوین بازسازی کنند.
نویسنده: جواد رستمی