عصر قم - آیت‌الله اراکی گفت: جنگ ما با آمریکا مواجهه با یک نظام تمدنی و مجموعه‌ای از مبانی فکری، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی است و ما آغازگر این رویارویی نبوده‌ایم، بلکه این تقابل از سوی جبهه مقابل شکل گرفته و ریشه در اختلاف بنیادین دو نظام فکری و تمدنی دارد.
به گزارش سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، آیت الله محسن اراکی عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه در گردهمایی سالانه اساتید حوزه علمیه معصومیه قم که در سالن همایش این مدرسه برگزار شد، با اشاره به مسئولیت‌های بنیادین حوزه‌های علمیه در جامعه اسلامی اظهار داشت: مسئولیت اصلی حوزه‌های علمیه، مدیریت جامعه است و علوم حوزوی و فقه اسلامی نیز در حقیقت دانش اداره جامعه به شمار می‌روند؛ ازاین‌رو حوزه‌ها باید مدیران اصلی جامعه را تربیت کنند.
عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه با بیان اینکه جهان امروز در شرایط اجتماعی ویژه‌ای قرار گرفته و نیاز به مدیریت دینی جامعه بشری بیش از گذشته احساس می‌شود، افزود: یکی از ضرورت‌های اساسی دوران کنونی، شناخت تحولات اجتماعی بر اساس مبانی اسلامی و تبیین قوانین و سنت‌های الهی حاکم بر تاریخ و جامعه است.
ضرورت شکل‌گیری جامعه‌شناسی اسلامی بر اساس سنت‌های الهی
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر ضرورت تدوین و توسعه جامعه‌شناسی اسلامی تصریح کرد: ما همواره بر این مسئله تأکید داشته‌ایم که باید جامعه‌شناسی اسلامی داشته باشیم؛ چراکه تحولات اجتماعی و تاریخی در نگاه قرآن کریم بر اساس سنت‌های الهی شکل می‌گیرند و این تحولات تابع قوانین و ضوابط مشخصی هستند.
آیت‌الله اراکی با اشاره به اینکه در نظام فکری اسلام، تحولات تاریخی دارای جهت و مقصد مشخصی هستند، بیان کرد: بر اساس سنت‌های قطعی الهی، حرکت تاریخ به سمت برقراری حکومت فراگیر الهی در سراسر جهان پیش می‌رود و سرانجام جامعه بشری به سوی تحقق حاکمیت عدل و تقوا حرکت خواهد کرد.
وی ادامه داد: هنگامی که در آموزه‌های دینی از ظهور امامی از اهل‌بیت(ع) سخن می‌گوییم که جهان را سرشار از عدالت و تقوا خواهد کرد، در حقیقت به یکی از حقایق بنیادین درباره آینده تاریخ بشر اشاره می‌کنیم. این مسئله صرفاً یک موضوع اعتقادی نیست، بلکه از منظر فلسفه تاریخ و شناخت قوانین حاکم بر جوامع نیز قابل بررسی است.
دو اصل مهم در تحلیل تحولات اجتماعی
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به دو اصل مهم در تحلیل تحولات اجتماعی اظهار داشت: نخست اینکه بر جامعه و تاریخ، سنت‌ها و قوانین قطعی الهی حاکم است و دوم اینکه انسان در مواجهه با این سنت‌ها دارای اختیار است و می‌تواند چگونگی موضع‌گیری و بهره‌برداری خود را در برابر آنها انتخاب کند.
وی خاطرنشان کرد: حتمی بودن سنت‌های الهی به معنای سلب اختیار از انسان نیست. همان‌گونه که فردی که در قطار نشسته است، می‌تواند در داخل قطار حرکت کند و برای خود انتخاب‌هایی داشته باشد، اما مسیر کلی حرکت قطار در اختیار او نیست، انسان نیز در بستر تحولات تاریخی اختیار دارد، ولی نمی‌تواند قوانین قطعی حاکم بر تاریخ را از میان ببرد.
روند کلی تحولات اجتماعی بر اساس سنت‌های الهی به سمت هدف معین حرکت می‌کند
آیت‌الله اراکی افزود: بنابراین، ما از جبر تاریخی به معنای سلب اختیار انسان سخن نمی‌گوییم، بلکه معتقدیم روند کلی تحولات اجتماعی بر اساس سنت‌های الهی به سمت هدفی معین حرکت می‌کند. انسان‌ها در این مسیر می‌توانند همراهی کنند یا در برابر آن قرار بگیرند، اما مخالفت با سنت‌های قطعی الهی، در نهایت به شکست و نابودی جریان مخالف منتهی خواهد شد.
حاکمیت نهایی حق، از سنت‌های قطعی الهی است
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری با اشاره به اینکه همه حوادث تاریخی در چارچوب یک نظام حکیمانه و طراحی‌شده الهی قرار دارند، گفت: جهان و تاریخ بشر مجموعه‌ای پراکنده و بدون هدف نیستند، بلکه تمام اجزای آن در یک نظام منسجم و مهندسی‌شده قرار گرفته‌اند. حوادث گذشته، تحولات امروز و رخدادهای آینده نیز در همین مسیر معنا پیدا می‌کنند.
وی با اشاره به فرازهایی از معارف اهل‌بیت(ع) درباره حاکمیت نهایی حق اظهار داشت: اصل اینکه سرانجام حق به جایگاه واقعی خود برسد و مدیریت جامعه بشری به دست صاحبان حقیقی آن واگذار شود، امری قطعی است؛ اما اینکه این اتفاق در چه زمانی و با چه هزینه‌ای تحقق پیدا کند، به عملکرد و انتخاب انسان‌ها بستگی دارد.
آیت‌الله اراکی با اشاره به روایتی از امیرالمؤمنین علی(ع) درباره واگذاری حق حکومت به اهل‌بیت(ع) بیان کرد: مضمون این فرمایش آن است که اگر مردم حق را به صاحبان آن واگذار کنند و همراهی لازم را داشته باشند، این امر به‌خوبی و در زمان مناسب تحقق می‌یابد؛ اما اگر چنین نکنند، حرکت تاریخ متوقف نخواهد شد و حق سرانجام مسیر خود را طی خواهد کرد.
وی ادامه داد: در این بیان، از تعبیری درباره حرکت کاروان شتر و بخش پایانی مسیر آن استفاده شده است؛ به این معنا که اگر مردم حق را به صاحبان آن ندهند، آنان در پایان مسیر تاریخ به حق خود خواهند رسید. بنابراین، واگذاری حاکمیت به صاحبان حقیقی آن، بخشی از حرکت تکوینی تاریخ است، هرچند زمان و چگونگی تحقق آن به رفتار و انتخاب انسان‌ها وابسته است.
این عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به تعبیر رهبر شهید درباره جایگاه انسان در تحولات تاریخی خاطرنشان کرد: انسان باید انتخاب کند که در کدام سوی تاریخ قرار بگیرد؛ آیا در مسیر حق و سنت‌های الهی حرکت می‌کند یا در جبهه مخالف آن قرار می‌گیرد؟ این انتخاب، مسئولیتی مهم و سرنوشت‌ساز برای افراد و جوامع به همراه دارد.
حوزه‌های علمیه قوانین اجتماعی و سنت‌های الهی را تبیین کنند
آیت‌الله اراکی با تأکید بر ضرورت ورود جدی تر حوزه‌های علمیه به عرصه تبیین مسائل اجتماعی گفت: ما در حوزه‌ها باید وارد میدان شویم و قوانین اجتماعی و سنت‌های الهی حاکم بر جامعه را برای مردم تبیین کنیم. نباید اجازه دهیم تفکرات الحادی بر اندیشه جامعه اسلامی و به‌ویژه محیط‌های علمی و دانشگاهی حاکم شود.
انتقاد از برخی رویکردهای فکری حاکم بر فضای علمی کشور
وی با انتقاد از برخی رویکردهای فکری حاکم بر فضای علمی کشور اظهار کرد: امروز در بخشی از فضای فکری جامعه و دانشگاه‌های ما، نظامی از اندیشه وجود دارد که در آن جایگاه خداوند و نقش اراده الهی در اداره جهان و جامعه نادیده گرفته می‌شود.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری افزود: گاهی سخنان برخی مسئولان را می‌شنویم و مشاهده می‌کنیم که در ادبیات و تحلیل‌های آنان، خداوند، شریعت و حقایق الهی جایگاهی ندارد. باید پرسید خداوند در این نظام فکری کجاست؟ شریعت الهی چه جایگاهی دارد و حقایق دینی در کدام بخش از تحلیل‌های علمی و اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است؟
دیدگاه‌های اسلامی از پشتوانه علمی برخوردارند
عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه با تأکید بر اینکه دیدگاه‌های اسلامی از پشتوانه علمی برخوردارند، تصریح کرد: ما در مباحث خود هم برهان داریم و هم تجربه تاریخی و اجتماعی. نمی‌توان جامعه را صرفاً بر اساس خواسته‌ها و نظریه‌های ذهنی خود اداره کرد، بدون آنکه قوانین واقعی حاکم بر آن را بشناسیم.
آیت‌الله اراکی خاطرنشان کرد: مسئله این است که چه بخواهیم و چه نخواهیم، قوانین و سنت‌هایی بر جامعه حاکم هستند و آثار خود را در تحولات اجتماعی نشان خواهند داد. وظیفه ما این است که این قوانین را کشف کنیم و بر اساس آنها برای اداره جامعه برنامه‌ریزی داشته باشیم.
افول تمدن آمریکا بر اساس سنت‌های الهی قابل پیش‌بینی است
این استاد حوزه علمیه با اشاره به تحولات تمدن‌های معاصر اظهار داشت: ما معتقدیم جامعه آمریکا و تمدن آمریکایی سرانجام دچار فروپاشی و افول خواهند شد و این سخن را بر اساس قوانین و سنت‌های اجتماعی الهی مطرح می‌کنیم، نه صرفاً بر مبنای تحلیل‌های سیاسی و مقطعی.
وی با اشاره به آیه شریفه «وَإِنْ مِنْ قَرْیَهٍ إِلَّا نَحْنُ مُهْلِکُوهَا قَبْلَ یَوْمِ الْقِیَامَهِ أَوْ مُعَذِّبُوهَا عَذَابًا شَدِیدًا» از سوره اسراء، به تبیین دو سرنوشت پیش‌روی جوامع بشری پرداخت و گفت: بر اساس این سنت الهی، جوامع بشری در برابر دو مسیر قرار می‌گیرند؛ یا در اثر سختی‌ها، مشکلات، آزمون‌ها و تحولات اجتماعی دچار بیداری و دگرگونی می‌شوند و به سمت حقایق الهی حرکت می‌کنند، یا در صورت استمرار انحراف و نپذیرفتن حق، گرفتار عذاب و نابودی خواهند شد.
آیت‌الله اراکی ادامه داد: خداوند در مسیر اداره جوامع، گاهی سختی‌ها و مشکلاتی را پیش روی آنها قرار می‌دهد تا از این طریق زمینه تحول و بازگشت به مسیر حق فراهم شود. اگر جامعه‌ای از این آزمون‌ها درس بگیرد و در مسیر اصلاح حرکت کند، می‌تواند از آن شرایط عبور کرده و به سمت ارزش‌های الهی حرکت کند.
عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه افزود: اگر جامعه‌ای با وجود تحمل سختی‌ها، فراز و نشیب‌ها و آزمون‌های متعدد همچنان بر مسیر انحراف باقی بماند و حاضر به اصلاح خود نشود، بر اساس سنت‌های الهی ممکن است به سرنوشت جوامع نابودشده گذشته دچار شود.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری با اشاره به سرنوشت اقوام گذشته خاطرنشان کرد: نابودی جوامع گذشته اتفاقی و بدون ضابطه نبوده است، بلکه بر اساس قوانین الهی و در نتیجه عملکرد خود آن جوامع رخ داده است.
وضعیت تمدن غرب
وی با اشاره به وضعیت تمدن غرب و به‌ویژه آمریکا گفت: جامعه آمریکایی باید منتظر تحقق یکی از این دو وضعیت باشد؛ یا با تحمل مشکلات و تحولات سخت اجتماعی، به سمت دگرگونی ارزش‌ها و اصلاح مسیر حرکت کند و از ارزش‌هایی که جهان را به سوی آلودگی، ظلم و ستم سوق داده‌اند، دست بردارد، یا در صورت استمرار این وضعیت، با پیامدهای سنگین سنت‌های الهی مواجه شود.
آیت‌الله اراکی تأکید کرد: آنچه در تحولات و واقعیت‌های روی زمین مشاهده می‌کنیم، می‌تواند مؤید این قاعده و سنت الهی باشد. اصل این جریان و جایگزینی جوامع و تمدن‌ها، بر اساس سنت‌های قطعی الهی تحقق پیدا می‌کند.
علمای اسلام در هر دوره به چالش‌های فکری زمان خود پاسخ داده‌اند
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری در ادامه با اشاره به مسئولیت تاریخی حوزه‌های علمیه در مواجهه با اندیشه‌های رقیب اظهار داشت: علمای بزرگ و اندیشمندان اسلامی در هر دوره متناسب با شرایط زمان خود به وظایف علمی و دینی‌شان عمل کرده‌اند و در برابر تنش‌ها، شبهات و چالش‌های فکری و اعتقادی، پاسخ‌های متناسب ارائه داده‌اند.