عصر قم - قانون، نگهداری متهم توسط ضابطان را به 24 ساعت محدود کرده و برای بازداشت غیرقانونی مجازات تعیین کرده است.
یکی از اصول مهم در فرایند رسیدگی کیفری، صیانت از حقوق شهروندی و جلوگیری از بازداشت‌های خودسرانه است؛ بر همین اساس، قانون‌گذار محدودیت‌هایی را برای مدت نگهداری متهمان توسط ضابطان دادگستری تعیین کرده است.
بر اساس ماده 46 قانون آیین دادرسی کیفری، ضابطان دادگستری مکلفند نتیجه اقدامات خود را در اسرع وقت به دادستان اطلاع دهند. چنانچه دادستان تحقیقات انجام‌شده را کافی نداند، می‌تواند دستور تکمیل تحقیقات را صادر کند؛ با این حال، این موضوع مجوزی برای ادامه نگهداری متهم تحت نظر ضابطان نخواهد بود.
همچنین در جرائم مشهود، اگر نگهداری موقت متهم برای تکمیل تحقیقات ضرورت داشته باشد، ضابطان موظف هستند اتهام انتسابی و دلایل آن را بلافاصله و به‌صورت کتبی به متهم ابلاغ و تفهیم کنند و مراتب را بدون تأخیر به اطلاع دادستان برسانند.
با وجود این، قانون صراحتاً تأکید دارد که مدت تحت نظر قرار گرفتن متهم توسط ضابطان در هر شرایطی نباید از 24 ساعت تجاوز کند.
ماده 46 قانون آیین دادرسی کیفری:
ضابطان دادگستری مکلفند نتیجه اقدامات خود را فوری به دادستان اطلاع دهند. چنانچه دادستان اقدامات انجام شده را کافی نداند، می‌تواند تکمیل آن را بخواهد. در این صورت، ضابطان باید طبق دستور دادستان تحقیقات و اقدامات قانونی را برای کشف جرم و تکمیل تحقیقات به عمل آورند، اما نمی‌توانند متهم را تحت نظر نگه دارند. چنانچه در جرائم مشهود، نگهداری متهم برای تکمیل تحقیقات ضروری باشد، ضابطان باید موضوع اتهام و ادله آن را بلافاصله و به طور کتبی به متهم ابلاغ و تفهیم کنند و مراتب را فوری برای اتخاذ تصمیم قانونی به اطلاع دادستان برسانند. در هر حال، ضابطان نمی‌توانند بیش از بیست و چهار ساعت متهم را تحت نظر قرار دهند.
بازی رانندگان با جان مسافران در حالت مستی؛ مجازات فعلی بازدارنده است؟
الزام ضابطان به اطلاع‌رسانی در خارج از ساعات اداری
مطابق ماده 47 قانون آیین دادرسی کیفری، چنانچه فردی خارج از ساعات اداری به اتهام ارتکاب جرم تحت نظر قرار گیرد، ضابطان مکلف‌اند حداکثر ظرف یک ساعت موضوع را به دادستان یا قاضی کشیک اطلاع دهند.
مقام قضائی نیز موظف است موضوع را بررسی و در صورت لزوم، حتی با حضور در محل، تصمیم قانونی مقتضی را اتخاذ کند.
ماده 47 قانون آیین دادرسی کیفری:
هرگاه فردی خارج از وقت اداری به علت هریک از عناوین مجرمانه تحت نظر قرار گیرد، باید حداکثر ظرف یک ساعت مراتب به دادستان یا قاضی کشیک اعلام شود. دادستان یا قاضی کشیک نیز مکلف است، موضوع را بررسی نماید و در صورت نیاز با حضور در محل تحت نظر قرار گرفتن متهم اقدام قانونی به عمل آورد.
حبس یک تا سه سال برای بازداشت غیرقانونی
قانون‌گذار برای جلوگیری از نقض حقوق شهروندان و برخوردهای خارج از چارچوب قانون، ضمانت اجرای کیفری نیز پیش‌بینی کرده است.
بر اساس ماده 583 قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، هر یک از مقامات یا مأموران دولتی و نظامی یا سایر افراد که بدون حکم مقام صلاحیتدار و خارج از موارد قانونی، اقدام به توقیف یا حبس اشخاص کنند، به حبس از یک تا سه سال یا جزای نقدی از 80 تا 250 میلیون ریال محکوم خواهند شد.
بنابراین، ضابطان دادگستری صرفاً در چارچوب اختیارات قانونی و حداکثر تا 24 ساعت مجاز به نگهداری متهم تحت نظر هستند و ادامه سلب آزادی فرد پس از این مدت، مستلزم اتخاذ تصمیم از سوی مقام قضایی خواهد بود.
ماده 583 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده)
جزای نقدی اصلاحی 1403/3/30- هر کس از مقامات یا مامورین دولتی یا نیروهای مسلح یا غیر آنها بدون حکمی از مقامات صلاحیتدار در غیر مواردی که در قانون جلب یا توقیف اشخاص را تجویز نموده، شخصی را توقیف یا حبس کند یا عنفا در محلی مخفی نماید به یک تا سه سال حبس یا جزای نقدی از 264,000,000 تا 825,000,000 ریال محکوم خواهد شد.
منبع: تسنیم