عصر قم - یکی از مفاهیم برجسته در منظومه فکری آیتالله خامنهای، مفهوم «مقاومت» است؛ مفهومی که در سالهای اخیر در ادبیات سیاسی و فکری جهان اسلام جایگاه ویژهای یافته است.
به گزارش گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، یکی از مفاهیم برجسته در منظومه فکری آیتالله خامنهای، مفهوم «مقاومت» است؛ مفهومی که در سالهای اخیر در ادبیات سیاسی و فکری جهان اسلام جایگاه ویژهای یافته است. در این نگاه، مقاومت صرفاً یک واکنش موقت در برابر فشارهای بیرونی یا یک تاکتیک سیاسی کوتاهمدت نیست، بلکه راهبردی پایدار برای حفظ استقلال، هویت و کرامت یک ملت به شمار میآید.
در تاریخ معاصر، بسیاری از جوامع در برابر قدرتهای مسلط جهانی با دو رویکرد متفاوت مواجه شدهاند: یا در برابر فشارها و سلطهها تسلیم شدهاند و یا راه مقاومت را برگزیدهاند. در منظومه فکری آیتالله خامنهای، مقاومت نه تنها یک انتخاب سیاسی، بلکه ریشه در مبانی اعتقادی و ارزشی دارد. این رویکرد بر این اصل استوار است که انسان و جامعه مؤمن نباید در برابر ظلم، سلطه و تحمیل اراده قدرتهای برتر سر تسلیم فرود آورد.
مقاومت در این نگاه، صرفاً به معنای مقابله نظامی نیست. هرچند در شرایطی ممکن است دفاع نظامی بخشی از مقاومت باشد، اما مفهوم مقاومت بسیار گستردهتر از آن است. مقاومت میتواند در عرصههای گوناگون فرهنگی، اقتصادی، علمی و سیاسی جلوه پیدا کند. هر جامعهای که بتواند هویت خود را حفظ کند، در برابر تحمیلهای بیرونی ایستادگی کند و مسیر پیشرفت مستقل خود را دنبال نماید، در حقیقت در حال تحقق نوعی مقاومت است.
یکی از ابعاد مهم این مفهوم، مقاومت فرهنگی است. سلطه در جهان معاصر تنها از طریق ابزارهای نظامی یا اقتصادی اعمال نمیشود، بلکه گاه از طریق نفوذ فرهنگی و تغییر ارزشها نیز صورت میگیرد. از این رو، حفظ هویت فرهنگی و ارزشهای بومی و دینی، بخشی از مقاومت در برابر سلطه به شمار میآید. جامعهای که هویت فرهنگی خود را از دست بدهد، به تدریج در سایر عرصهها نیز دچار وابستگی خواهد شد.
بعد دیگر مقاومت، مقاومت اقتصادی و علمی است. جامعهای که در عرصه علم، فناوری و تولید اقتصادی به توانمندی دست یابد، کمتر در معرض فشار و تحمیل قرار میگیرد. از این رو، پیشرفت علمی و تقویت توان تولیدی جامعه نیز در این نگاه بخشی از راهبرد مقاومت محسوب میشود. استقلال واقعی یک جامعه زمانی تحقق مییابد که بتواند بر تواناییهای درونی خود تکیه کند.
در این چارچوب، مقاومت تنها به معنای ایستادگی در برابر فشارها نیست، بلکه به معنای حرکت فعال برای ساختن آیندهای مستقل نیز هست. جامعهای که مسیر پیشرفت خود را بر اساس ارزشها و ظرفیتهای درونی خود طراحی میکند، در واقع در حال تحقق نوعی مقاومت سازنده است.
در منظومه فکری آیتالله خامنهای، مقاومت با مفاهیمی همچون عزت، استقلال و عدالت پیوند خورده است. جامعهای که در برابر سلطه تسلیم نشود، میتواند کرامت انسانی خود را حفظ کند و مسیر پیشرفت خود را با اراده و اختیار دنبال نماید. به همین دلیل، مقاومت در این نگاه صرفاً یک شعار سیاسی نیست، بلکه بخشی از منطق حرکت جامعه اسلامی در مسیر تحقق ارزشهای الهی به شمار میآید.
از این منظر، مقاومت را میتوان یکی از عناصر مهم در شکلگیری حرکت تمدنی جهان اسلام دانست. ملتی که توان ایستادگی در برابر فشارها و سلطهها را داشته باشد، میتواند مسیر پیشرفت مستقل خود را ادامه دهد و در نهایت در ساخت تمدنی مبتنی بر عدالت، معنویت و کرامت انسانی نقشآفرین باشد.
نویسنده: حجت الاسلام و المسلمین شاکری
ریاست دانشگاه معارف اسلامی وابسته به نهاد رهبری در دانشگاه ها