عصر قم - انتخاب / در شرایطی که ایران موضعی هرچه تهاجمیتر اتخاذ کرده و مذاکرات برای پایان دادن به جنگ متوقف شده است، به نظر میرسد دولت ترامپ در حال گسترش تماسهای خود با طیف وسیعتری از کشورهاست؛ کشورهایی که شاید بتوانند موضع سختگیرانه ایران را تعدیل کنند.
به گزارش اسوشیتدپرس در حالی که گفتوگوهای ایران با عمان و همچنین مذاکرات ایران با پاکستان، ترکیه و قطر با سرعتی نابرابر و غیرقابل پیشبینی ادامه دارد، دولت آمریکا بیسروصدا دامنه تماسهای خود را به بازیگران شاید غیرمنتظرهای در اروپا نیز گسترش داده است.
همین هفته، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز سهشنبه در واشنگتن بهصورت حضوری با وزیر امور خارجه اتریش دیدار کرد و روز چهارشنبه نیز با وزیر امور خارجه یونان تلفنی گفتوگو کرد.
این تعاملات فراتر از روند عادی روابط میان آمریکا و دو متحد نزدیک اروپاییاش به نظر نمیرسید. بیانیههای رسمی وزارت امور خارجه آمریکا درباره این گفتوگوها کلی و مبهم بود و نامی از ایران بهعنوان موضوع مذاکره در آنها نیامده بود.
اما بعد مشخص شد که هر دو وزیر امور خارجه ــ تقریباً بلافاصله پس از گفتوگوهایشان با روبیو ــ روز پنجشنبه با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تماس گرفتهاند.
این رویکرد ظاهراً جدید برای شکستن بنبست مذاکرات در حالی مطرح شده است که آمریکا و ایران هر دو برای بهدست گرفتن کنترل تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی انتقال نفت، تلاش میکنند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در قبال گامهای بعدی خود فضای مانور چندانی ندارد؛ زیرا پیامدهای اقتصادی جنگ و کاهش ذخایر برخی تسلیحات کلیدی، در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر، برای جمهوریخواهان مشکلات سیاسی ایجاد کرده است.
تلاشی عاجزانه برای شکستن بنبست دیپلماتیک میان آمریکا و ایران
ورود اتریش و یونان به این روند، به گفته تحلیلگران، احتمالاً بیشتر از آنکه تلاشی برای میانجیگری رسمی باشد، نشاندهنده تلاش عاجزانه برای متوقف کردن درگیری است؛ زیرا پیامدهای جنگ اکنون کشورهای بیشتری را، فراتر از کشورهای خاورمیانه، تحت تأثیر قرار داده است.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، گفت: «همه فقط از هر دو طرف میخواهند این بازی خطرناکِ مقابله و عقبنشینی را متوقف کنند.»
امیدها به دیپلماسی آمریکا و ایران همچنان زنده است، در حالی که درگیریها بر سر تنگه هرمز شدت میگیرد.
آمریکا و ایران بر سر تنگه هرمز مواضع خود را محکمتر کردهاند؛ موضوعی که محدودیتهای حملات هوایی فزاینده را نشان میدهد.
مقامها میگویند ایران و عمان در توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز پیشرفت کردهاند.
ورود اتریش و یونان همچنین نشان میدهد که بستهشدن مؤثر تنگه هرمز از سوی ایران چگونه کشورهایی را که در قبال درگیری گستردهتر عمدتاً بیطرف و ناظر بودند، وادار کرده است از هر میزان نفوذ دیپلماتیکی که بر طرفهای ایرانی و آمریکایی دارند، برای آغاز دوباره مذاکرات و دستیابی به راهحلی پایدار استفاده کنند.
مونا یعقوبیان، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، هشدار داد که تلاشهای یونان، اتریش یا هر کشور غیرمیانجی دیگری ممکن است بینتیجه باشد.
یعقوبیان گفت تماس با دو طرف ممکن است شامل تشویق ایران و آمریکا به بازگشت به میز مذاکره باشد، اما چنین تلاشهایی با میانجیگری فاصله دارند؛ زیرا میانجیگری فرایندی بسیار پیچیده است و مستلزم آن است که میانجی با هر دو طرف اعتماد ایجاد کند.
او افزود که چنین نقشی چیزی نیست که هر کشوری بتواند «صرفاً وارد آن شود».
روبیو درباره ایران با همتایان اتریشی و یونانی خود گفتوگو کرد
وزارت امور خارجه آمریکا روز جمعه اعلام کرد که نمیتواند درباره زمانبندی تماسهای وزیران امور خارجه کشورهای دیگر اظهارنظر کند و همچنان تأکید کرد که روبیو از هیچیک از این دو وزیر نخواسته بود با ایران تماس بگیرند یا پیامی را به عباس عراقچی منتقل کنند.
یک دیپلمات اروپایی که از این موضوع مطلع بود و برای تشریح گفتوگوهای حساس دیپلماتیک به شرط ناشناس ماندن صحبت کرد، گفت همزمانی این تماسها تصادفی نبوده است.
با این حال، وزارت امور خارجه آمریکا تأیید کرد که ایران در گفتوگوهای روبیو با همتایان خود در اتریش و یونان مطرح شده است؛ گفتوگوهایی که در شرایطی انجام شد که ترامپ در رابطه با جنگ، با فشارهای سیاسی جدی روبهروست و اهدافی که برای این جنگ اعلام کرده، دستخوش تغییر شدهاند.
هدف فوری دیگر صرفاً ناتوان کردن ایران از تولید سلاح هستهای نیست؛ اکنون بازگشایی تنگه هرمز به هدف اصلی تبدیل شده است؛ تنگهای که معمولاً حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند و پیش از آنکه آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه به ایران حمله کنند، باز بود.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه در مصاحبهای با شبکه فاکس نیوز گفت: «هدف شماره یک این است: نفت و گاز را برای آمریکاییها در سراسر کشورمان ارزان نگه داریم.»
اما او برخلاف گذشته نگفت که این تنگه باید برای کشتیهای در حال عبور، باز و بدون عوارض باشد.
ونس گفت هدف دوم این است که اطمینان حاصل شود ایران هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نخواهد کرد.
دو کشور اروپایی ارتباطات مهمی با پیامدهای جنگ دارند
اتریش و یونان شاید گزینههای بدیهی برای کمک به حل پرونده ایران نباشند، اما وین مقر آژانس بینالمللی انرژی اتمی است؛ نهادی که در هرگونه راهحل برای برنامه هستهای ایران نقش مهمی خواهد داشت. همچنین مذاکرات نهایی منتهی به توافق هستهای ایران در سال ۲۰۱۵ در وین برگزار شد.
یونان نیز یک کشور مهم دریایی در منطقه مدیترانه است و منافع گستردهای در حوزه کشتیرانی در تنگه هرمز و دریای سرخ دارد.
از بیانیههای وزارتخانههای امور خارجه اتریش، یونان و ایران مشخص بود که ایران در تمام گفتوگوهای این هفته یکی از موضوعات اصلی بوده است.
وزارت امور خارجه یونان اعلام کرد که جورج گراپتریتیس، وزیر امور خارجه این کشور، از عباس عراقچی درباره «تحولات منطقهای، بهویژه مذاکرات جاری درباره تنگه هرمز» توضیحاتی دریافت کرده است.
این وزارتخانه افزود که گراپتریتیس بر «اهمیت آزادی کشتیرانی و امنیت دریایی» تأکید کرده است.
وزارت امور خارجه اتریش نیز اعلام کرد که این کشور آمادگی خود را برای میزبانی از مذاکرات احتمالی آینده با ایران اعلام کرده است. این وزارتخانه گفت بئاتِه ماینل-رایزینگر در گفتوگو با عراقچی بر «ضرورت فوری بازگرداندن ثبات به منطقه از طریق تلاشهای جدی دیپلماتیک» تأکید کرده است.
در بیانیه اتریش آمده است: «هیچ راهحل نظامی وجود ندارد. یک راهحل دیپلماتیک همچنان ممکن است. اولویت ما تضمین آزادی کشتیرانی از طریق تنگه هرمز است.»
وزارت امور خارجه ایران، روایت متفاوتی از این تماسها ارائه کرد.
این وزارتخانه روز جمعه اعلام کرد که عراقچی در تماسهای خود با همتایان اروپایی درباره «سازوکارهای مدیریت آینده تنگه هرمز» گفتوگو کرده است؛ تنگهای که به گفته او در پی «تجاوز غیرقانونی آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران» دچار اختلال شده است.
عراقچی در هر دو تماس، گفت آمریکا توافق موقت امضاشده میان دو طرف در ماه ژوئن را نقض کرده است؛ توافقی که هدف آن پایان دادن به درگیریهای فوری و آغاز مذاکرات گستردهتر برای پایان دادن به جنگ بود.