انتقام باید به‌عنوان یک کنش راهبردی با عدالت، بازدارندگی و روایت‌سازی همراه شود

عصر قم - معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با تأکید بر اینکه در جنگ روایت‌ها پیروزی لزوماً از آنِ طرف برخوردار از قدرت نظامی بیشتر نیست، گفت: انتقام نباید در افکار عمومی به‌عنوان واکنشی از سر خشم و تخلیه هیجانی معرفی شود، بلکه باید در چارچوب عقلانیت، برقراری عدالت، ایجاد بازدارندگی و مدیریت صحیح روایت‌ها به‌عنوان یک کنش راهبردی تبیین شود.

دکتر محمودرضا کبیری یگانه، معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، با تأکید بر اینکه در دنیای امروز، پیروزی، لزوماً در اختیار طرفی نیست که از قدرت نظامی بیشتری برخوردار است، اظهار داشت: در شرایط کنونی، کسی در میدان موفق‌تر خواهد بود که بتواند روایت متقاعدکننده‌تری از رخدادها برای مخاطبان خود بسازد و معنای اتفاقات را به‌درستی در ذهن افکار عمومی شکل دهد.
وی با بیان اینکه افکار عمومی در واقع عرصه‌ای برای «فریم‌بندی نمادین» وقایع است، ابراز داشت: فریم‌بندی به این معناست که حوادث و رخدادها را به نمادهایی تبدیل کنیم که برای مردم جهان قابل درک و لمس باشد. زمانی که یک واقعه با زبان و مقیاس ذهنی مخاطب ترجمه شود، امکان برقراری ارتباط معنایی با او فراهم خواهد شد و همین مسئله می‌تواند به یک سرمایه مهم در جنگ روایت‌ها تبدیل شود.
کبیری یگانه ضمن اشاره به وجود روایت‌های متناقض درباره حوادث منطقه خاطر نشان کرد: امروز با دو روایت متفاوت مواجه هستیم؛ از یک سو روایت حق، عدالت و دفاع قرار دارد و از سوی دیگر روایتی که تلاش می‌کند طرف مقابل را به عنوان عامل تروریسم و خشونت معرفی کند. در چنین شرایطی، برنده کسی است که بتواند معنای رخدادها را بهتر برای افکار عمومی تبیین کند و رنج و درد مردم را به زبانی ترجمه کند که مخاطب جهانی بتواند آن را بفهمد و با آن ارتباط برقرار کند.
وی افزود: یکی از مسائل مهمی که در این زمینه با آن مواجه هستیم، ناتوانی در انتقال درست برخی واقعیات و ابعاد جنایات و کشتارهای رخ داده در منطقه به افکار عمومی جهان است. حتی در شرایطی که اتفاقات بزرگی در میدان رخ می‌دهد، اگر نتوانیم تصویری روشن، دقیق و قابل فهم از آن ارائه کنیم، دیگران می‌توانند روایت خود را جایگزین واقعیت کنند. بنابراین نوع نگاه و «لنزی» که از طریق آن وقایع را به جهان نشان می‌دهیم، اهمیت بسیار زیادی دارد.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به مفهوم «حکمرانی بر ذهن‌ها» تصریح کرد: جنگ فقط در میدان نظامی اتفاق نمی‌افتد؛ آنچه در میدان رخ می‌دهد باید در فضای رسانه‌ای و مجازی نیز به‌درستی بازنمایی شود تا مخاطب بتواند میان واقعیت و روایت ارتباط برقرار کند. زمانی که افکار عمومی یک روایت را بپذیرد، آن روایت می‌تواند به یک عامل اثرگذار در تحولات سیاسی و اجتماعی تبدیل شود.
وی با تأکید بر اینکه افکار عمومی باید به عنوان یک سرمایه اجتماعی مورد توجه قرار گیرد، اظهار داشت: اگر افکار عمومی به‌درستی مدیریت و اقناع شود، می‌تواند پشتوانه‌ای جدی برای کشور باشد، اما اگر نسبت به آن بی‌توجهی شود، همین سرمایه می‌تواند به یک عامل فشار تبدیل شود. بنابراین مسئله اصلی فقط تولید پیام نیست، بلکه باید بتوانیم تماشاگران منفعل را به حامیان فعال تبدیل کنیم و افکار عمومی را از حالت انفعال به مرحله مشارکت و حمایت آگاهانه برسانیم.
کبیری یگانه ضمن اشاره به تفاوت‌های نسلی در مواجهه با رسانه‌ها خاطر نشان کرد: نسل‌های جدید با فضای مجازی و رسانه‌های نوین رشد کرده‌اند و طبیعتاً نوع دریافت و تحلیل آنها از رخدادها با نسل‌های گذشته تفاوت دارد. بنابراین اگر این شکاف نسلی را به‌درستی نشناسیم و زبان ارتباطی متناسب با آن را پیدا نکنیم، در انتقال پیام و روایت خود با مشکل مواجه خواهیم شد.
وی افزود: یکی از موضوعات مهم در این زمینه، مدیریت انتظار در سطح جامعه است. باید میان امید به پیروزی و واقعیت‌هایی که در میدان اتفاق می‌افتد توازن برقرار کنیم؛ چراکه اگر میان انتظارات جامعه و واقعیات فاصله زیادی ایجاد شود، زمینه برای سرخوردگی افکار عمومی فراهم خواهد شد.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به اهمیت روان‌شناسی اجتماعی در جنگ روایت‌ها افزود: باید بدانیم یک روایت چگونه در فضای مجازی شکل می‌گیرد، چه عواملی باعث وایرال شدن آن می‌شود و چگونه می‌تواند افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهد. غفلت از این مسئله به معنای از دست دادن بخشی از سرمایه اجتماعی و ظرفیت افکار عمومی است.
وی در ادامه با اشاره به مفهوم انتقام سخت اظهار داشت: هنگامی که از انتقام سخن می‌گوییم، نباید آن را به معنای تخلیه خشم و یک واکنش احساسی تلقی کنیم؛ بلکه انتقام در چارچوب عقلانیت انقلابی، صبر راهبردی، تنبیه متجاوز و قواعد فقه دفاع قابل فهم است. در منطق اسلامی، مسئله انتقام نباید به یک کنش غیرعقلانی و احساسی تقلیل پیدا کند، بلکه باید آن را در چارچوب دفاع، عدالت و بازگرداندن توازن قدرت تحلیل کرد.
کبیری یگانه ضمن تأکید بر اینکه هدف از انتقام صرفاً فروکش کردن خشم نیست، خاطر نشان کرد: در منطق قرآنی، قصاص با مفهوم حیات پیوند خورده است؛ «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاهٌ». بنابراین مسئله اصلی، احیای حیات، برقراری عدالت و ایجاد بازدارندگی است. ما نباید اجازه دهیم دشمن در روایت خود، اقدام متقابل را صرفاً واکنشی از سر خشم معرفی کند و از این طریق جایگاه اخلاقی و عقلانی اقدام دفاعی را در افکار عمومی زیر سؤال ببرد.
وی با اشاره به ماجرای حضرت امیرالمؤمنین(ع) و عمرو بن عبدود افزود: در این واقعه نیز تفاوت میان کنش الهی و واکنش نفسانی به‌خوبی قابل مشاهده است؛ امیرالمؤمنین(ع) حتی در مواجهه با دشمن، مراقب است اقدام ایشان از انگیزه شخصی و نفسانی سرچشمه نگیرد. این مسئله نشان می‌دهد که در منطق اسلامی، حتی اقدام علیه متجاوز نیز باید در چارچوب عقلانیت و انگیزه الهی تعریف شود.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با تأکید بر اهمیت «روایت اول» در شکل‌دهی به افکار عمومی تصریح کرد: در جنگ روایت‌ها کسی موفق‌تر است که بتواند معنای یک اتفاق را زودتر و دقیق‌تر در ذهن مخاطب بنشاند. اگر ما اقدامی انجام دهیم اما نتوانیم روایت درست و قابل اقناعی از آن ارائه کنیم، ممکن است در افکار عمومی جهانی، جایگاه متجاوز و مدافع جابه‌جا شود و حتی اقدام دفاعی ما به عنوان آغازگر یک بحران معرفی شود.
وی ابراز داشت: بنابراین میان کنش میدانی و روایت آن کنش یک پیوند جدی وجود دارد. اگر اقدام راهبردی ما با روایت درست همراه نباشد، ممکن است دستاوردهای میدانی تحت تأثیر روایت رقیب قرار گیرد. از همین رو باید از ابتدا برای مدیریت روایت و اقناع افکار عمومی برنامه داشته باشیم.
کبیری یگانه با بیان اینکه افکار عمومی همانند یک میدان عمل می‌کند، خاطر نشان کرد: اگر اقناع در این میدان به‌درستی صورت نگیرد، حتی اقدامات سیاسی و نظامی نیز ممکن است با واکنش منفی مواجه شود. بنابراین افکار عمومی باید به عنوان سرمایه اجتماعی مورد توجه قرار گیرد و در این میان، حوزه‌های علمیه و مراکز علمی و فرهنگی می‌توانند نقش مهمی در تبیین صحیح وقایع و بازسازی اعتماد عمومی ایفا کنند.
وی افزود: جهاد تبیین در اینجا صرفاً به معنای ارائه اطلاعات نیست، بلکه بخشی از فرایند بازسازی اعتماد عمومی و تقویت امید و وحدت اجتماعی است. جامعه زمانی می‌تواند در برابر فشارها و تهدیدها ایستادگی کند که نسبت به چرایی اقدامات، اهداف و نتایج آنها اقناع شده باشد.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران درباره اهداف دشمن از عملیات نفوذ و ترور نیز اظهار داشت: دشمن لزوماً با حذف فیزیکی افراد به دنبال پایان دادن به مسئله نیست، بلکه حذف فیزیکی را به عنوان ابزاری برای ایجاد ترس، تردید و بی‌اعتمادی در میان مردم و ساختار قدرت دنبال می‌کند. بنابراین پاسخ ما نیز نباید صرفاً به میزان ضربه‌ای که به دشمن وارد می‌کنیم محدود شود، بلکه باید بتواند ترس و تردید را در جامعه از بین ببرد و امید و وحدت را تقویت کند.
وی در پایان با تأکید بر اینکه انتقام باید به عنوان یک کنش راهبردی و نه واکنش احساسی فهم شود، خاطر نشان کرد: در این کنش سه هدف اساسی باید همزمان دنبال شود؛ نخست، برقراری عدالت و پاسخ به جنایت؛ دوم، ایجاد بازدارندگی و جلوگیری از تکرار تجاوز؛ و سوم، مدیریت صحیح روایت‌ها و حفظ ثبات و آرامش در افکار عمومی. این سه مؤلفه باید در کنار یکدیگر دیده شوند تا اقدام راهبردی، علاوه بر دستاورد میدانی، از پشتوانه اجتماعی و روایی لازم نیز برخوردار باشد.