عصر قم - ۸۴ نفر از اساتید و پژوهشگران حوزه جمعیت و خانواده در نامهای به رئیسجمهور، با تأکید بر فرابخشی بودن مسئله جمعیت، نسبت به پیامدهای ادغام دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با معاونت امور زنان و خانواده یا وزارت بهداشت هشدار دادند.
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، 84 نفر از اساتید و پژوهشگران حوزه جمعیت و خانواده در نامهای به رئیسجمهور، با تأکید بر فرابخشی بودن مسئله جمعیت، نسبت به پیامدهای ادغام دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با معاونت امور زنان و خانواده یا وزارت بهداشت هشدار داده و خواستار توقف هرگونه اقدام شتابزده برای ادغام و تقویت این دبیرخانه از نظر ساختار، نیروی انسانی، منابع و اختیارات شدند.
متن کامل این نامه بدین شرح است:
باسمهتعالی
جناب آقای دکتر مسعود پزشکیان
ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران
سلام علیکم
موضوع: ضرورت حفظ و تقویت دبیرخانه ستاد ملی جمعیت
احتراماً، در پی طرح برخی اخبار و گفتوگوها درباره احتمال ادغام دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با بخشهایی در دولت، از جمله معاونت امور زنان و خانواده یا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، به عنوان اساتید و پژوهشگران حوزه جمعیت و خانواده لازم میدانیم پیامدهای کارشناسی چنین تصمیمی را به استحضار جنابعالی برسانیم.
جمعیت یک موضوع فرابخشی است و به یک دستگاه اجرایی یا حوزه سیاستی خاص محدود نیست. تحولات جمعیتی حاصل برهمکنش مجموعهای از عوامل فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، بهداشتی، آموزشی و سرزمینی است. نگاه جامع به تشکیل و پایداری خانواده، شأن مادری، اشتغال و مسکن جوانان، حمایت از مادر و کودک، مهاجرت، سالمندی، نظام تأمین اجتماعی، الگوی توزیع جمعیت و آینده نیروی انسانی کشور همگی اجزای بههمپیوسته این مسئلهاند که تجلی کارشناسانه این الگوی جامع را میتوان در مهمترین سند بالادستی این حوزه در کشور یعنی سیاستهای کلی جمعیت (ابلاغی امام شهید در 30/02/1393) مشاهده کرد. به همین دلیل سیاستگذاری جمعیتی و پیگیری اجرای تکالیف دستگاهها به نهادی فرادستگاهی نیاز دارد که بتواند عملکرد دستگاههای مختلف را هماهنگ و اجرای آن را پیگیری و نظارت و همکاری بین نهادی را تقویت نماید. در همین ارتباط، در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مشخصاً تشکیل ستادملی جمعیت زیرنظر ریاست جمهوری آمده است.
بررسی تجارب بینالمللی نیز مؤید ضرورت حفظ رویکرد فرابخشی در حکمرانی جمعیت است. در بسیاری از کشورهای مواجه با باروری پایین، سالمندی و تغییرات ساختار جمعیت، سیاست جمعیتی صرفاً در چارچوب یک وزارتخانه یا نهاد تخصصی و خاص دنبال نمیشود، بلکه سازوکارهای هماهنگی میان دستگاهها، شوراها، کمیتههای بینوزارتی و نهادهای پژوهشی، برای ایجاد انسجام سیاستی مورد استفاده قرار میگیرد. این تجربهها نشان میدهد که در مواجهه با تحولات جمعیتی پیچیده، راهکار مناسب، تقویت ظرفیت نهاد هماهنگکننده (دبیرخانه ستاد ملی جمعیت) است، نه تقلیل مسئله جمعیت به یک دستگاه یا حوزه تخصصی خاص. ادغام دبیرخانه ستاد ملی جمعیت در یکی از دستگاههای اجرایی پیامدهای زیر را به همراه خواهد داشت:
نخست؛ جایگاه فرادستگاهی دبیرخانه تضعیف میشود. هنگامی که دبیرخانه در ساختار یک وزارتخانه یا معاونت تخصصی قرار گیرد، مسئله جمعیت ناگزیر از زاویه مأموریتها و اولویتهای همان دستگاه دیده خواهد شد. استقرار در وزارت بهداشت، ممکن است سیاست جمعیتی را به سیاست سلامت باروری شامل ارائه خدمات سلامت، باروری و درمان ناباروری تقلیل دهد؛ همانگونه که ادغام با معاونت امور زنان و خانواده ممکن است منجر به تقلیل سیاستهای جمعیتی کشور به ماموریت های آن معاونت شود و ابعاد گسترده جمعیت، از جمله مهاجرت، سالمندی، آمایش سرزمین، اشتغال، مسکن، تأمین اجتماعی و سرمایه انسانی را در حاشیه قرار دهد. هیچیک از این دستگاهها با وجود نقش مهم خود، بهتنهایی نماینده تمام ابعاد سیاست جمعیتی کشور نیستند. از اینرو، اتخاذ رویکردی بخشی به موضوعی فرابخشی آسیبزاست.
دوم؛ توان مطالبهگری و پیگیری دبیرخانه کاهش مییابد. دبیرخانهای که بخشی از یک دستگاه اجرایی باشد، در مطالبه گزارش، ارزیابی عملکرد و پیگیری تکالیف سایر دستگاههای همسطح با محدودیت اداری و تعارض نهادی روبهرو میشود. در چنین شرایطی نهادی که باید هماهنگکننده و ناظر بر اجرای سیاستهای جمعیتی باشد، خود به یکی از اجزای نظام اجرایی تبدیل خواهد شد و قدرت لازم برای ایجاد هماهنگی میان دستگاهها را از دست خواهد داد.
سوم؛ مسئولیتپذیری دستگاهها مبهم میشود. وجود یک دبیرخانه مستقل و برخوردار از پشتوانه ریاست جمهوری، امکان تعیین دقیق مسئولیتها، دریافت گزارشهای منظم و شناسایی موارد قصور یا تأخیر را فراهم میکند. ادغام ساختاری میتواند مرز مسئولیتها را مخدوش سازد و زمینه انتقال مسئولیت میان دستگاهها را افزایش دهد. در نتیجه مشخص نخواهد بود که چه نهادی باید درباره میزان تحقق برنامههای جمعیتی و علل عدم اجرای آنها پاسخگو باشد.
چهارم؛ ثبات نهادی سیاست جمعیت آسیب میبیند. سیاستهای جمعیتی ماهیتی بلندمدت دارند و آثار آنها در دورههای چندساله و گاه چنددهساله آشکار میشود. تغییر مکرر ساختار متولی، جابهجایی نیروی انسانی و انتقال وظایف، موجب گسست حافظه سازمانی، توقف برنامههای جاری و اتلاف تجربههای انباشته میشود. سیاست جمعیتی بیش از هر حوزه دیگری به استمرار مدیریتی، نظام پایش پایدار و پیگیری فراتر از دورههای کوتاه اداری نیاز دارد.
پنجم؛ امکان ارزیابی جامع سیاستها محدود میشود. آثار سیاستهای مسکن، اشتغال، حمایتهای مالی، بیمه، آموزش، مهاجرت و خدمات مراقبتی نیز باید در یک چارچوب مشترک بررسی شود. دبیرخانهای که در یک بخش تخصصی ادغام شود، از دسترسی و اقتدار کافی برای دریافت، تجمیع و تحلیل منظم اطلاعات همه دستگاهها برخوردار نخواهد بود.
ششم؛ کشور در شرایط بحرانی در شاخصهای مختلف جمعیتی ازجمله باروری بسیار پایین، سالمندی شتابان جمعیت، کاهش رشد جمعیت، توزیع نابرابر جمعیت و غیره قرار دارد. در این شرایط تقویت بیشتر حوزه نهادی جمعیت، سیاستگذاری، هماهنگی بین نهادی و رصد و پایش سیاستهای جمعیتی ضرورتی اجتنابناپذیر است.
هفتم و از همه مهم تر ادغام دبیرخانه، در سطح اجتماعی موجب آسیب رسیدن به اعتماد اجتماعی شکل گرفته به دولت خواهد شد. در شرایطی که بخشی از جامعه نسبت به امکان تشکیل خانواده، تأمین مسکن، فرزندآوری و آینده فرزندان خود نگرانی دارد، تضعیف جایگاه نهادی ستاد پیام خارج شدن اولویت موضوع جمعیت در کشور را به جامعه منتقل میکند. این ستاد اخیراً با اجرای طرح کارت امید مادر و سایر اموراتی که در حال پیگیری است موجب ارتقا اعتماد اجتماعی به دولت در حوزه جمعیت از طریق ارائه خدمات ملموس شده است.
تجربه اقدامات اجتماعی ستاد، از جمله پیگیری برنامه «کارت امید مادر»، نشان داده است که این نهاد میتواند سیاستهای جمعیتی را به حمایتهای ملموس و قابلدرک برای خانوادهها پیوند دهد. استمرار و تکمیل چنین اقداماتی، مشروط به حمایتهای جنابعالی در حل مشکلات این دبیرخانه و اجرای منظم و ارزیابی دقیق آثار آنها، میتواند اعتماد خانوادهها به سیاستهای حمایتی دولت را افزایش دهد. بااینحال، تحقق این ظرفیت مستلزم آن است که دبیرخانه از جایگاه سازمانی، نیروی انسانی تخصصی و ابزارهای لازم برای هماهنگی و پیگیری برخوردار باشد.
بر این اساس، از جنابعالی تقاضا میشود ضمن توقف هرگونه اقدام شتابزده برای ادغام دبیرخانه، نسبت به تقویت هرچه بیشتر این ستاد به لحاظ ساختار، نیروی انسانی، منابع و اختیارات آن دستورات لازم را مبذول فرمایید.
با احترام
اساتید و پژوهشگران حوزه جمعیت و خانواده
دکتررسول صادقی- ریاست موسسه تحقیقات جمعیت کشور و مدیر گروه جمعیت شناسی دانشگاه تهران دکتر غلامرضا تاج بخش- استادتمام جامعه شناسی دانشگاه آیت الله بروجردی دکتر محمدحسین علیپور- ریاست پژوهشکده حکمرانی جمعیت و خانواده دکتر غلامرضا جمشیدیها- استاد تمام دانشگاه تهران دکتر مریجی استاد تمام دانشگاه باقرالعلوم قم دکتر بهزاد شاهمرادی- استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی کردستان دکتر مرجان رشوند- جمعیت شناسی دانشگاه علامه طباطبایی دکتر رضا کاوند- دانشگاه علامه طباطبایی دکتر علی پژهان- جمعیت شناس دانشگاه آزاد دکتر مهدی مالمیر- جامعه شناس دانشگاه شهیدبهشتی دکتر حسین بستان - دانشیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه دکتر ترکاشوند مرادآبادی دانشیار جمعیت شناسی دانشگاه یزد دکتر فاطمه ترابی- جمعیت شناسی دانشگاه تهران دکتر شهیده جهانیان- دانشیار بهداشت باروری دانشگاه تربیت مدرس خانم دکتر زهرا قربانی- جمعیت شناس دانشگاه اراک مهدی سیاوشی - رییس دانشکده فرهنگی و قدرت نرم دانشگاه جامع امام حسین(ع) خانم دکتر زهرا کوهساری- مطالعات زنان دانشگاه الزهرا دکتر رحیمی- موسسه تحقیقات جمعیت کشور دکتر ملیحه حدادمقدم- جمعیت شناس دانشگاه تهران دکتر عباس عسکری ندوشن- جمعیت شناس دانشگاه یزد دکتر نادر مطیع حق شناس- موسسه تحقیقات جمعیت کشور دکتر نسیبه زنجری- دانشگاه علوم توانبخشی دکتر عادل عبدالهی- موسسه تحقیقات جمعیت کشور دکتر طاها عشایری - دانشیار جامعه شناسی دانشگاه محقق اردبیلی دکتر محمد ولی علیئی- دانشگاه جامع امام حسین(ع) دکتر انسیه کتابچی- سیاستگذاری سلامت دکتر آزاده قاسمپور- متخصص پزشکی اجتماعی دکتر زهرا موحدی نیا - دستیار پزشکی اجتماعی دکتر حانیه فردآزاد- پزشک عمومی دکتر مصطفی مژدهی فرد- علوم پزشکی ایران دکتر عبدالرسول علم الهدی- دانشگاه جامع امام حسین(ع) دکتر اکبر طالب پور- دانشیار دانشگاه الزهرا دکتر سید احمد میرمحمد تبار- دانشگاه اراک دکتر زهرا نقی زاده- جهاد دانشگاهی دکتر سارا ساعدی- دانشگاه آزاد اسلامی دکتر زهرا موحدی نیا - دستیار پزشکی اجتماعی. فعال جمعیت دکتر اسماعیل شیرعلی- دانشیار دانشگاه ولایت دکتر محمدعلی طالبی- استادیار دانشگاه پیام نور دکتر علی ایار- استادیار دانشگاه فرهنگیان دکتر حسبن ابراهیم زاده آسمین- دانشیار دانشگاه سیستان و بلوچستان دکتر رضا رمضانی -استادیار دانشگاه آیت الله بروجردی دکتر مهرداد تیموری- استادیاردانشگاه آزاد دکتر نادر حقشناس- موسسه تحقیقات جمعیت کشور دکتر محمدحسین شاه آبادی- مسئول اندیشکده خانواده پژوهشکده مطالعات تمدنی صدر دکتر کرم اله جوانمرد -دانشگاه آیت الله بروجردی دکتر احسان یاوری- دانشگاه قم دکتر سیدرضا موسوی- دانشگاه آزاد اسلامی گرگان دکتر اسماعیل شریفی- دانشگاه آیت الله بروجردی دکتر معصومه بیات- جمعیت شناس مرکز افکارسنجی صدا و سیما دکتر علیرضا شاکری- دانشگاه دفاع ملی دکتر محمدرضا حسینی- دانشیار گروه جامعه شناسی دانشگاه آیت الله بروجردی دکتر سید سعید حسینی زاده آرانی -دانشگاه آیت الله بروجردی دکتر بهروز سراقی- دانشگاه آیت الله بروجردی خانم فریبا ولی پوری- مدیرکل سابق امور زنان و خانواده استانداری لرستان دکتر علی جوادی- استادیار سیاستگذاری فرهنگی دانشگاه جامع امام حسین(ع) دکتر ولی الله رستمی- جمعیت شناس صدا و سیما دکتر امین گودرزی -دانشگاه آیت الله بروجردیً دکتر علی حاتمی- جمعیت شناس عضو هیت علمی جهاددانشگاهی دکتر مسعود زمانی مقدم - دانشگاه لرستان دکتر فرشاد گودرزی- دانشگاه آیت الله بروجردی د کتر اسماعیل بلالی - دانشیار دانشگاه بوعلی همدان دکتر محمدرضا ایروانی- دانشگاه آزاد اسلامی دکتر سارا نوروزی - دانشگاه علوم پزشکی لرستان دکتر نورالدین فراش- مرکز مطالعات شهری شهرداری تهران دکتر طاهانوراللهی -پژوهشگر جمعیت و خانواده
دکتر ابراهیم گودرزی -پژوهشگر جمعیت و خانواده
دکتر محسن محمدی- جمعیت شناس صدا و سیما
دکتر محمود اکبری- دانشگاه آیت الله بروجردی
دکتر محمد خانی- دانشگاه آزاد اسلامی
خانم دکتر اکبری- جمعیت شناس ثبت احوال
دکتر رسول فلاحیان- دانشگاه آزاد اسلامی
خانم نگار غلامی -پژوهشگر جمعیت و خانواده
آقای محمد عقیلی- پژوهشگر حوزه جمعیت و خانواده
آقای علیرضا رهنما- پژوهشگر حوزه جمعیت و خانواده
دکتر امیر حسین هادوی- پژوهشگر جمعیت و خانواده
دکتر جوادمهدی زاده- پژوهشگر جمعیت و خانواده
دکتر داریوش حاتمی- پژوهشگر جمعیت و خانواده
آقای محمد بهلگردی- دانشجوی دکتری جمعیت شناسی
آقای احمد محمدی- دانشجوی دکتری جمعیت شناسی
خانم زهرا کولیوند- دانشجوی دکتری جمعیت شناسی
خانم طاهره گوهری- دانشجوی دکتری جمعیت شناسی
آقای بهروز میر- دانشجوی دکتری جمعیت شناسی
آقای محسن حقیقی- دانشجوی دکتری جمعیت شناسی
فرشید الیاسی- دانشجوی دکتری جمعیت شناسی