عصر قم - رئیس و موسس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ضمن پرداختن به ابعاد شخصیتی و فقاهت اثرگذار شهید امام مجاهد، بیانیه گام دوم را «چهارچوبی جامع برای حکمرانی در چله دوم انقلاب» دانست.
به گزارش گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، آیتالله علیاکبر رشاد، رئیس و موسس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در نشست ویژه «آیین بزرگداشت امام مجاهد شهید» که با حضور جمعی از فعالان عرصه بیانیه گام دوم در حوزه هنری انقلاب اسلامی برگزار شد، سخنانی جامع و تحلیلی، ضمن ابراز اندوه عمیق برای فقدان امام مجاهد شهید انقلاب، به بررسی جایگاه تاریخی انقلاب اسلامی و دلالتهای فکری بیانیه گام دوم پرداخت.
خاطرات تأسیس و ابعاد عاطفی فقدان
آیت الله رشاد در آغاز سخنان خود، با اشاره به فضای مراسم، خاطرات روزهای نخستین تأسیس حوزه و ساختمانهای ابتدایی در خیابانهای شهر را یادآور شد و «اندیشگاه هنر اسلامی» را یکی از یادگارهای این مسیر دانست.
وی با تأکید بر اینکه داغ فقدان شهید امام مجاهد بسیار سنگین است و این درد سخت، هرگز سرد نخواهد شد، اظهار کرد: در این ایام که زبان از توصیف غم قاصر است، سپاسگزار خداوندیم که تربیتیافتهای از دامان نورانی و پربرکت ایشان در کنار ماست تا دلمان تا حدی آرام گیرد.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به تداوم مسیر، افزود: فرزند باطن پدرش است تا جای او را پر کند؛ همانگونه که پس از رحلت امام راحل(ره)، مسیر انقلاب با نقشهای تاریخی و اصلیتر پیش رفت.
پیوند انقلاب اسلامی با نهضت جهانی
آیت الله رشاد با تأکید بر این نکته که انقلاب اسلامی انقلاب از آن خداست و بالندگی آن ادامه دارد، تصریح کرد: خداوند ما را تنها نگذاشته است و این انقلاب بناست به یک نهضت جهانی مولایمان متصل شود.
وی با استناد به عبارت «یمهدون للمهدی سلطانه»، این روند را مقدماتی برای انقلاب نهایی و جهانی دانست تا در نهایت پرچم با دست باکفایت امام رشیدمان به دست مبارک امام زمان(عج) سپرده شود. با این حال، وی بر این نکته تأکید کرد: داغ فرزند، حقیقتی است که نمیتوان آن را پنهان یا فراموش کرد.
تحلیل مبانی فکری و دلالتهای بیانیه گام دوم
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در بخش تحلیلی سخنان خود، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان مراسم، محور بحث را به «مبانی و دلالتهای فکری بیانیه گام دوم» کشاند و تأکید کرد: این موضوع چنان جایگاه عمیقی دارد که باید در قالب مقالات قوی و رسالههای جامع مورد بررسی قرار گیرد.
وی در تبیین ماهیت این سند، اظهار کرد: بیانیه گام دوم در حقیقت یک سند حکمرانی است. آن بزرگوار برای چهلباره دوم انقلاب (به تعبیر خودشان)، راهبردها و سیاستها را ترسیم فرمودند. این بیانیه نه یک متن سیاسی ساده از سوی یک سیاستمدار است و نه مجموعهای از توصیههای اخلاقی و فضائل؛ بلکه یک چهارچوب جامع حکمرانی برای چله دوم انقلاب است.
جایگاه تاریخی صادرکننده بیانیه و مقایسه با نهضت ۱۳۲۰
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به ویژگیهای شخصیتی و مدیریتی حضرت آیتالله خامنهای (مدظلهالعالی)، ایشان را از نادرترین شخصیتهای تاریخی ایران و اسلام دانست که دورهای طولانی، پرمایه و پرچالش از حکومتداری را سپری کردهاند. در تاریخ اسلام و ایران، نظیر کسی که ۴۴ سال در رأس هرم قدرت در جمهوری اسلامی، در جبهه مقاومت و در مقیاس جهانی بهعنوان کنشگری فوقالعاده تأثیرگذار در مسائل بینالمللی حضور داشته باشد، سراغ نداریم.
وی در ادامه اظهار کرد: این بیانیه را نباید با بیانات شخصی مقایسه کرد، بلکه جایگاه آن مشابه بیانیهای است که امام راحل (ره) در سال ۱۳۲۰ پس از فرار رضاخان صادر فرمودند و مطلع یک نهضت بود. بیانیه گام دوم در حقیقت «کتیبه آغاز یک انقلابی دیگر» در امتداد انقلاب ۱۳۵۷ است که با آن، انقلاب پوست انداخت و گام جدیدی، که میتوان آن را یک «چله» (دوره ۴۰ ساله) دانست.
آیت الله رشاد در ادامه سخنان خود، با اشاره به تجربه ۳۰ سال همکاری در تدوین اسناد بالادستی در شورای عالی انقلاب فرهنگی، تفاوتی بنیادین میان این اسناد و بیانیه گام دوم ترسیم کرد.
وی اظهار کرد: میدانیم که تولید یک سند بالادستی فرآیندی پیچیده است و گاه محصول همکاری هزاران نفر از نخبگان دانشگاهی، حوزوی و مدیران است؛ اما بیانیه گام دوم، محصول اندیشه یک نفر است که برای امت اسلامی صادر شده است.
آیت الله رشاد با تشبیه این بیانیه به «خطبه فدکیه» و «نامه مالک اشتر»، تأکید کرد: همانطور که برای اثبات عظمت حضرت زهرا(س) یا حضرت علی(ع) تنها همین آثار کفایت میکند، عظمت و قامت تاریخی رهبری نیز در این بیانیه متجلی است. ما اکنون در نزدیکی این قامت بلند هستیم و شاید تمام ابعاد آن را نبینیم، اما آیندگان پس از سالها، با نگاهی از دور، عظمت کاری که ایشان برای ایران، اسلام و جهان انجام دادند را بهتر خواهند شناخت.
خوانش فقهی از بیانیه و فقاهت شهید امام مجاهد
آیت الله رشاد با اشاره به پژوهشهای اخیر خود بر روی این سند، تأکید کرد: بیانیه گام دوم را باید با «رویکرد فقهی» مطالعه کرد، زیرا از سوی یک فقیه برجسته صادر شده است. ایشان در این راستا، این سند را در واقع یک «دوره فقه سیاسی» و بیانگر «اصول فقه سیاست» دانست.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به ابعاد شخصیتی شهید امام مجاهد پرداخت و اظهار کرد: یکی از ناشناختهترین جنبههای شخصیت ایشان، «فقاهت» است. فقاهت امام مجاهد، یک فقاهت زنده و گرهگشا بود که با «فقه ژورنالی» و فتاوای نمایشی برای بازیهای سیاسی متفاوت است. امام مجاهد صاحب مکتبی فقهی و غنی بود که باید با نگاهی دقیق مورد مطالعه قرار گیرد.
آیت الله رشاد در ادامه تحلیلهای خود، به تبیین تفاوت میان «قواعد فقهیه» و «قواعد الفقه» پرداخت و اظهار کرد: بخشی از این قواعد، در واقع همان فروع کلی فقهی هستند، اما بخش بزرگتری از آنها (حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد) نه خود فقه، بلکه «مبانی و زیرساختهای فقه» هستند. بیانیه گام دوم را باید از منظر این مبانی و زیرساختهای فقهی مطالعه کرد.
مسیر تکامل از خودسازی تا دولتسازی
وی با اشاره به نظریهپردازی رهبری در بیانیه گام دوم، فرآیند رسیدن به جامعه مطلوب را شامل چهار مرحله «خودسازی»، «جامعهپردازی»، «تمدنسازی» و در نهایت «دولتسازی» دانست و تأکید کرد: دولتسازی، قله این فرآیند است.
آیت الله رشاد با اشاره به تعابیری که حضرت آیتالله خامنهای (مدظلهالعالی) مکرراً میفرمایند، اظهار کرد: در انقلاب اسلامی، ما ابتدا «نظام حاکم» را تغییر دادیم، اما رسیدن به «دولت اسلامی» (به معنای کامل آن) نیازمند طی کردن این مسیر تکاملی است.
وی با اشاره به دوران حضرت خاتم(ص)، تأکید کرد: نباید با شرایط و ظروف محدود آن زمان، قیاسهای نادرست کرد، بلکه باید به هدف غایی یعنی تحقق کامل دولت اسلامی در ابعاد تمدنی نگریست.
رشاد بر تمدنسازی و مبانی فقهی جامعهپردازی تأکید کرد و گفت: تحقق دولت اسلامی مطلوب، نیازمند طی کردن مراحلی از جمله ساخت «آحاد»، تشکیل جامعه منسجم و در نهایت تولید تمدن است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به اینکه تمدنسازی یک دستور صریح قرآنی است، اظهار کرد: تا زمانی که تکتک افراد جامعه هویت واحد پیدا نکنند و به یک جامعه منسجم بدل نشوند، بستر تولید تمدن فراهم نمیشود.
وی همچنین مفهوم «ارتداد اجتماعی» را مطرح کرد و خروج از جرگه و هویت امت اسلامی را فراتر از یک مسئله کلامی، یک ارتداد اجتماعی دانست.
آیت الله رشاد در بخش دیگری از سخنان خود به نقد سکولاریسم پرداخت و با استناد به دیدگاههای مرحوم آیتالله بروجردی، تأکید کرد: اسلام هیچ حکم غیر سیاسی ـ اجتماعی ندارد و دین نباید تنها به فضای مساجد محدود شود.
وی همچنین با تبیین گسترده «قاعده نفی سبیل»، هشدار داد که نفوذ دشمن امروز تنها با سلاح گرم نیست، بلکه از طریق «سلاح نرم»، تخریب زبان، فرهنگ و هویت صورت میگیرد لذا حفظ استقلال فرهنگی در پوشش و گفتار و پرهیز از تشبه به کفار را مصداقی از اجرای قاعده نفی سبیل در عصر حاضر دانست.
آیت الله رشاد در پایان، بر اهمیت استخراج دلالتهای فقهی از بیانیههای شرعی تأکید کرد و از اساتید و متخصصان حوزه فقه خواست تا با همکاری مؤسسات مربوطه، در راستای تدوین یک اثر علمی برای تبیین مبانی فقهی این بیانیهها اقدام کنند.