عصر قم - در شرایطی که کشور با چالش خروج نیروی انسانی مواجه است، برخی مجموعههای ارائهدهنده خدمات مهاجرتی در قالب استارتآپ فعالیت میکنند و از معافیتهای مالیاتی برخوردارند؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در سیاستهای موجود را دوچندان کرده است.
موضوع مهاجرت و خروج نیروی انسانی از کشور، در سالهای اخیر به یکی از چالشهای مهم کشور تبدیل شده است؛ موضوعی که علاوه بر پیامدهای اقتصادی و اجتماعی، میتواند ابعاد جمعیتی و حتی امنیتی نیز داشته باشد. در این میان، فعالیت برخی سامانهها و مجموعههای ارائهدهنده خدمات مهاجرتی در قالب استارتآپها و بهرهمندی آنها از معافیتهای مالیاتی، پرسشهایی را درباره نحوه سیاستگذاری و نظارت بر این مجموعهها ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، در شرایطی که کشور برای مقابله با برخی پیامدهای فعالیت دیاسپورای ایرانی و حضور بخشی از آنان در تجمعات ضدایرانی تلاش میکند، این پرسش مطرح است که آیا برخی سیاستها و مقررات داخلی، بهصورت خواسته یا ناخواسته، زمینه تسهیل مهاجرت شهروندان را فراهم نمیکند؟
در همین راستا، دکتر محمد مهدی چگینی مدیر مرکز تعاملات پژوهشگاه فضای مجازی در گفت و گو با خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا ، با انتقاد از کلی بودن برخی قوانین و مقررات، بر ضرورت بازنگری در نحوه اعطای معافیتهای مالیاتی به استارتآپها و مجموعههای ارائهدهنده خدمات آنلاین تأکید کرد. وی معتقد است مجموعههایی که بخش عمده درآمد آنها از خدمات مهاجرتی تأمین میشود، نباید صرفاً به دلیل برخورداری از عنوان استارتآپ از معافیتهای مالیاتی بهرهمند شوند.
در ادامه، متن این گفتوگو را میخوانید:
رسا: با توجه به چالشهای مربوط به مهاجرت و فعالیت دیاسپورای ایرانی، به نظر شما چه تناقضی در سیاستهای موجود وجود دارد؟
کشور ما از یک سو تلاشهای بسیاری برای مقابله با چالشهایی که در ارتباط با دیاسپورای ایرانی به وجود آمده، انجام میدهد؛ از جمله حضور برخی از همین دیاسپورا در تجمعات ضدایرانی. اما از سوی دیگر، به صورت خواسته یا ناخواسته، دولت و حاکمیت ما در عمل به گونهای رفتار میکنند که به مهاجرت مردم کمک میشود.
رسا: یکی از مصادیقی که در این زمینه مطرح میشود، فعالیت سامانهها و مجموعههای مهاجرتی است. مشکل این مجموعهها چیست؟
بسیاری از سامانههای مهاجرتی خود را در قالب استارتآپ ثبت کردهاند و به همین دلیل از معافیتهای مالیاتی بهرهمند میشوند. این موضوع باید مورد توجه قرار گیرد و برای جلوگیری از چنین وضعیتی چارهاندیشی شود.
رسا: آیا این وضعیت را میتوان ناشی از ضعف یا سوءنیت سیاستگذاران دانست؟
اینکه چنین چالشی به وجود آمده، لزوماً به این معنا نیست که سیاستگذار یا مجموعههای مدیریتی کشور قصد بدی داشتهاند. مسئله تا حدود زیادی ناشی از پیچیدگی موضوع است. برای مثال، قوانینی که در این زمینه تنظیم شده، قوانین کلی بوده و به دلیل برخی بندها، این مجموعهها نیز مشمول آنها شدهاند.
رسا: ایراد اصلی در این قوانین و مقررات چیست؟
چالش اصلی این است که چرا قوانین مربوط به این حوزه با جزئیات بیشتری تنظیم نشده یا دستکم برای چنین مواردی تبصرههای مشخصی در نظر گرفته نشده است.
برای نمونه، فرض کنید یک استارتآپ در حوزه فروش بلیت هواپیما فعالیت میکند و خدمات مناسبی به مردم ارائه میدهد؛ بلیت هواپیما تهیه میکند و فرآیند سفر را برای مردم تسهیل میکند. اما همین مجموعه بخش عمدهای از فعالیت خود را به حوزه مهاجرت اختصاص داده است.
رسا: آیا نمونهای از این وضعیت را میتوان مشاهده کرد؟
وقتی بررسی میکنید، ممکن است ببینید ۸۰ درصد درآمد یک مجموعه از پروندههای مهاجرتی به دست میآید. مسئله این است که سیاستگذار به دلیل کلی بودن مقررات، به سادگی از کنار این موضوع عبور کرده و در نهایت شرایطی ایجاد شده که تعداد زیادی از مجموعهها اکنون مشمول معافیتهای مالیاتی هستند و درآمدهای بسیار کلانی دارند.
رسا: درآمد این مجموعهها و شرایط فعالیت آنها چه وضعیتی دارد؟
با کوچکترین اتفاقاتی مانند ایجاد یک چالش امنیتی، جنگ یا مسائل مشابه، تعداد مشتریان این مجموعهها بسیار بیشتر میشود. آنها بابت هر فرد چند هزار دلار دریافت میکنند و برای هر مرحله نیز مبالغی در حدود هزار یا دو هزار دلار مطالبه میشود؛ اعداد واقعاً قابل توجهی است.
من خودم به صورت موردی چند نمونه از این مجموعهها را بررسی کردم و دیدم که به ازای هر فرد چند هزار دلار دریافت میکنند و برای هر مرحله از فرآیند نیز مبالغ هزار یا دو هزار دلاری مطالبه میشود.
رسا: آیا در این میان متقاضیان نیز ممکن است متضرر شوند؟
بله، در برخی موارد فرد حتی متضرر و مالباخته میشود، اما به دلیل نوع قراردادهایی که این مجموعهها تنظیم میکنند، عملاً امکان اقدام مؤثر و پیگیری حقوق خود را ندارد.
رسا: برای حل این مسئله چه اقدامی باید انجام شود؟
اگر میخواهیم این مسئله را حل کنیم، نیازمند بازنگری و تنظیم دقیق مقررات هستیم. سیاستگذار باید قوانین را بسیار دقیق و جزئی تنظیم کند.
نمیتوان صرفاً به این دلیل که مجموعهای عنوان «استارتآپ» یا «خدمات آنلاین» دارد، آن را از پرداخت مالیات معاف کرد؛ بهویژه زمانی که این مجموعه درآمدهای چندصد میلیاردی دارد.
رسا: به نظر شما این مجموعهها باید چه میزان مالیات پرداخت کنند؟
مجموعهای که درآمدهای چندصد میلیاردی دارد، باید درصد مشخصی، برای مثال ۲۰ یا ۳۰ درصد مبلغ را به عنوان مالیات پرداخت کند و نباید به صورت کامل از پرداخت مالیات معاف باشد.
رسا: مسئولیت اصلاح این وضعیت بر عهده چه نهادی است؟
به نظر ما، لایحه یا طرح مربوط به اصلاح این وضعیت باید از سوی خود دولت تنظیم شود. همانطور که رویه معمول نیز همین بوده است، در چنین طرحهایی سازمان امور مالیاتی یا وزارت ارتباطات میتوانند موارد مربوط را در اولین فرصت بررسی و اصلاح کنند.
این موضوع، مسئلهای است که ما مدتهاست درباره آن صحبت میکنیم، اما تاکنون اراده جدی و مشخصی برای اصلاح این وضعیت مشاهده نکردهایم.