علت سیلی خوردن مسلمانان از اسرائیل از منظر آیت‌الله طالقانی

عصر قم - گزارش ساواک از جلسه ۲۸ آبان ۱۳۵۰ مسجد هدایت، تصویری گویا از جایگاه این مسجد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های فکری و سیاسی نیرو‌های مذهبی در آستانه دهه ۱۳۵۰ ارائه می‌دهد. در این نشست که با حضور حدود ۷۰۰ نفر برگزار شد، آیت‌الله سیدمحمود طالقانی و شهید مرتضی مطهری به طرح مباحثی درباره اخلاق اجتماعی، حقوق شهروندی، مسئولیت فرد در برابر جامعه و علل عقب‌ماندگی مسلمانان پرداختند؛

گزارش خبری مورخ ۷ آذر ۱۳۵۰ که توسط ساواک تنظیم شده، یکی از اسناد مهم درباره فعالیت‌های مذهبی و سیاسی مسجد هدایت تهران در سال‌های پیش از انقلاب اسلامی است. براساس این گزارش، جلسه پس از اقامه نماز ظهر در روز ۲۸ آبان ۱۳۵۰ آغاز شد و آیت‌الله سیدمحمود طالقانی نخستین سخنران آن بود. طالقانی در سخنان خود با تأکید بر ویژگی‌های اخلاقی مؤمنان، حسادت، بدبینی و اختلافات داخلی را از عوامل اصلی ضعف جوامع اسلامی دانست. او با اشاره به نزاع‌های تاریخی میان دسته‌های مختلف مسلمانان، ریشه بخشی از عقب‌ماندگی جهان اسلام را در عدم تحمل یکدیگر و فرسایش نیرو‌ها در منازعات درونی معرفی کرد. اهمیت این سخنان در آن بود که طالقانی به جای تمرکز صرف بر مسائل عبادی، به آسیب‌شناسی اجتماعی جامعه مسلمانان می‌پرداخت و تلاش داشت مخاطبان خود را متوجه پیوند میان اخلاق اجتماعی و وضعیت سیاسی و تمدنی جوامع اسلامی کند.
پس از پایان سخنان طالقانی، شهید مرتضی مطهری در جایگاه سخنران قرار گرفت و بحث خود را به مسئله حقوق اجتماعی در اسلام اختصاص داد. مطابق گزارش ساواک، مطهری بر برابری حقوق افراد در جامعه اسلامی تأکید کرده و جامعه را به پیکری واحد تشبیه کرده است که سلامت یا بیماری هر عضو بر کل آن تأثیر می‌گذارد. او با استفاده از نمونه احتکار کالا، نقش حکومت اسلامی در دفاع از منافع عمومی و جلوگیری از آسیب‌های اجتماعی را تشریح کرد و استدلال نمود که مالکیت خصوصی در اندیشه اسلامی مطلق نیست و هنگامی که حقوق عمومی را تهدید کند، حاکم شرع حق مداخله دارد. این مباحث در شرایطی مطرح می‌شد که جامعه ایران درگیر تحولات اقتصادی ناشی از برنامه‌های توسعه حکومت پهلوی بود و مسئله عدالت اجتماعی به یکی از موضوعات مهم در میان نیرو‌های مذهبی تبدیل شده بود.
متن سند:
موضوع: جلسه مذهبی متشکله در مسجد هدایت
جلسه مذکور بعدازظهر روز ۵۰/۸/۲۸ در مسجد هدایت تشکیل شد. پس از نماز ظهر در ساعت ۱۲:۱۵ سیدمحمود طالقانی به طور ایستاده آغاز سخن نمود و ضمن صحبت درباره صفات مؤمنین گفت مؤمنین هیچ‌وقت به دیگری حسادت نمی‌کنند و شخص مؤمن متحرک است و حالت سکون ندارد و بازدارنده نیست. یکی از علل عقب‌ماندگی مسلمین وجود حس بدبینی و حسادت به یکدیگر و جنگ اشباح با یکدیگر است که یکدیگر را قبول ندارند و آن‌گاه اشاره به نزاع دسته‌های عزادار در زمان قدیم نمود و گفت وقتی ملتی این‌طور بود باید به دست رذل‌ترین مردم آواره روی زمین یعنی یهودی‌ها شلاق بخورد و، چون خود مسلمانان در فکر انهدام یکدیگرند بنابراین وضعشان بهتر از این نخواهد بود. سخنرانی طالقانی در ساعت ۱۳:۰۰ به اتمام رسید و در ساعت ۱۳:۴۰ شیخ مرتضی مطهری به منبر رفت و درباره حقوق اجتماعی بشر سخنرانی نمود و گفت در اسلام همه افراد حقوق مساوی دارند و اگر فردی به اجتماع ضرر و زیان نرساند اجتماع هم نمی‌تواند او را از حقوقش محروم کند و اجتماع به منزله یک دستگاه بدن می‌باشد. همان‌طور که یک عضو بیمار بدن تمام دستگاه‌های سالم بدن را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، رفتار بشر هم برای اجتماع همان‌طور است. مثلاً کسی که اموال مورد مصرف مردم را جمع می‌کند تا بازار سیاه پیدا بکند و به بهای بیشتری بفروشد، محتکر نامیده می‌شود و، چون با این عملش حقوق اجتماع را به خطر انداخته بایستی به دستور حاکم شرع اموال آن شخص به قیمت روز به فروش برسد و پول آن در اختیار صاحبش قرار گیرد، زیرا اسلام اجازه نداده که هرکس به دلخواه خود اموالش را آتش بزند و یا در غیر راهش مصرف کند. مطهری در این زمینه مثال‌هایی آورد و در ساعت ۱۴:۳۰ به گفتار خود پایان داد.
تعداد شرکت‌کنندگان حدود ۷۰۰ نفر و اشخاص شناخته‌شده عبارت بودند از آقایان:
حسین یزدگردی، محمدعلی رجایی، صدرالله واثقی، میرزایی، خلیل شالچی، محمد بسته‌نگار، حکیمی، رادنیا، احمد شهرت، علی بابایی، مهندس بازرگان، دکتر شیبانی، علی دانش‌منفرد، سرهنگ سطوتی، مهندس دبیر، محمد بهفروزی، اکبر عسگری، آزاد، عبدالله و محمود خزایی، مهدی خمسی، حاج حسین صبحدل، حاج جواد علی‌الله، محمدعلی قیومی هوشیار، محمدعلی یزدان‌پناه، محمد مدیرشانه‌چی، علی درخشان، جهانگیر، علی و حسین عدالت‌منش، عزیزی یکی از دوستان عدالت‌منش، حاتمی داماد علی‌اکبر عدالت‌منش.
داریوش حسینی، داریوش چوبک، محمدی کتاب‌فروش و برادرش، باقر مشهدی، حبیب‌الله معروف به خطیبی، اسماعیل کریم‌خانی، عبدالمجید منزّه، اکبری و علیجانی اهل طالقان، وفایی، حاج حسین فیض‌بخش، علوی، حسین طالقانی، احمد فراهانی، شالچی‌لر، عبدالحسین تخیری و برادرش، سیدباقر ابطحی، محمدصادق اسلامی، علی‌اکبر پوراستاد، خوش‌صولتان، رشیدی، محمدصادق شهرت قاضی طباطبایی، بهمن رضاخانی، حاج سیدجوادی، مصطفی طاهری، روح اهل شمال، محمد شغل خیاط همکار احمد صادق، سیدابراهیم موسوی حسینی، فروزان قاری قرآن، موسی ابریشمچی، محمد اشکان‌نژاد، حسام‌الدین انتظاری، محمدمهدی جعفری، مهندس معین‌فر، مهندس طاهری و مهندس صباغیان.