عصر قم - شیراز- در بازدید از مدرسه علمیه امام کاظم(ع) و مدرسه تخصصی فقه امام رضا(ع) شیراز، بر ضرورت تقویت هویت طلبگی، ارتقای سطح علمی و پژوهشی طلاب، بهره‌گیری از ظرفیت اساتید توانمند و برنامه‌ریزی مستمر برای جذب استعدادهای حوزوی تأکید شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در فارس، در راستای ارزیابی ظرفیت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مدارس علمیه، بررسی روند فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و تربیتی و همچنین برقراری ارتباط مستقیم با اساتید، کادر اجرایی و طلاب مراکز حوزوی شیراز، حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی، مدیر حوزه علمیه استان فارس، از مدرسه علمیه امام کاظم(ع) و مدرسه تخصصی امام رضا(ع) شیراز بازدید کرد.
در این بازدید، جمعی از معاونان مدیریت حوزه علمیه فارس نیز حضور داشتند و مدیر حوزه علمیه استان را همراهی کردند. بررسی وضعیت آموزشی و تربیتی مدارس، آشنایی نزدیک با فعالیت‌ها و برنامه‌های جاری، گفت‌وگو با مسئولان و اساتید و شنیدن دیدگاه‌ها و مسائل طلاب از جمله محورهای این بازدید بود.
این برنامه در راستای توجه به کیفیت‌بخشی به فعالیت‌های حوزه‌های علمیه و شناسایی ظرفیت‌ها و زمینه‌های ارتقای سطح علمی، پژوهشی و تربیتی مدارس برگزار شد؛ رویکردی که بر اساس آن، مدارس علمیه افزون بر ایفای نقش آموزشی، باید در مسیر پرورش عالمان دین، تقویت روحیه اجتهاد، تعمیق معنویت و تربیت نیروهای توانمند برای پاسخ‌گویی به نیازهای دینی و فرهنگی جامعه حرکت کنند.
ضرورت عبور از آموزش صرف و حرکت به سمت تربیت پژوهشگر و مجتهد
در جریان این بازدید، نشست مشترکی با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی، مدیر مدرسه علمیه امام کاظم(ع) و مدرسه تخصصی امام رضا(ع) برگزار شد. در این نشست، مهم‌ترین مسائل مرتبط با کیفیت آموزش، شیوه‌های تربیت علمی طلاب، تقویت فعالیت‌های پژوهشی، مشاوره تحصیلی، ارتقای سطح علمی و برنامه‌ریزی برای جذب و پذیرش طلاب مستعد مورد توجه قرار گرفت.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی در این نشست با تأکید بر ضرورت ارتقای رویکرد آموزشی مدارس علمیه اظهار داشت: مدارس علمیه نباید صرفاً به محل انتقال مطالب درسی و ارائه محفوظات علمی تبدیل شوند، بلکه باید محیطی برای پرورش استعدادهای علمی، شکل‌گیری قدرت تحلیل و استدلال و تربیت طلاب پژوهشگر و مجتهد باشند.
وی با بیان اینکه هدف از تحصیل علوم حوزوی، دستیابی به توانایی فهم عمیق معارف دینی و پاسخ‌گویی مستدل به مسائل مختلف است، بر ضرورت توجه به شیوه‌های تربیتی متناسب با این هدف تأکید کرد و افزود: برنامه‌های آموزشی باید به گونه‌ای طراحی شوند که طلبه در کنار فراگیری متون درسی، قدرت اندیشه‌ورزی، تحقیق، استنباط و بررسی علمی مسائل را نیز به دست آورد.
مدیر حوزه علمیه فارس با اشاره به اهمیت انتقال هویت طلبگی به نسل جوان حوزه خاطرنشان کرد: هویت طلبگی صرفاً با حضور در کلاس درس و گذراندن واحدهای آموزشی شکل نمی‌گیرد؛ بلکه طلبه باید از همان آغاز مسیر تحصیل، با جایگاه، مسئولیت‌ها، آرمان‌ها و رسالت‌های حوزه علمیه آشنا شود و بداند که انتخاب این مسیر، مسئولیت‌هایی در برابر دین، جامعه و مردم بر عهده او قرار می‌دهد.
وی افزود: مدرسه علمیه باید در کنار آموزش علمی، زمینه رشد اخلاقی، معنوی و شخصیتی طلاب را فراهم کند تا آنان بتوانند با شناخت درست از رسالت خود، مسیر تحصیل و تهذیب را با انگیزه، جدیت و برنامه‌ریزی دنبال کنند.
ضرورت شناسایی نقاط ضعف تحصیلی و برگزاری برنامه‌های جبرانی
حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی در بخش دیگری از سخنان خود، بر لزوم شناسایی دقیق وضعیت تحصیلی طلاب و طراحی برنامه‌های تکمیلی برای رفع ضعف‌های علمی تأکید کرد.
وی با اشاره به تفاوت استعدادها، توانایی‌ها و شرایط تحصیلی طلاب بیان کرد: نمی‌توان انتظار داشت همه طلاب با یک سطح از آمادگی و به یک شیوه واحد به موفقیت علمی دست یابند؛ ازاین‌رو، مدارس علمیه باید با ارزیابی مستمر وضعیت تحصیلی، نقاط ضعف هر طلبه را شناسایی کرده و برای تقویت بنیه علمی او برنامه مشخص داشته باشند.
مدیر حوزه علمیه فارس افزود: برگزاری کلاس‌های فوق‌برنامه، جلسات رفع اشکال و دوره‌های تکمیلی می‌تواند در جبران کاستی‌های آموزشی مؤثر باشد. این برنامه‌ها باید به‌صورت هدفمند و بر اساس نیاز واقعی طلاب طراحی شوند تا زمینه پیشرفت علمی آنان فراهم شود.
وی همچنین بر ضرورت استفاده حداکثری از ظرفیت‌های علمی مدارس تأکید کرد و خاطرنشان ساخت: در صورت برنامه‌ریزی مناسب، کلاس‌ها و دوره‌های تکمیلی می‌توانند علاوه بر طلاب همان مدرسه، در اختیار طلاب سایر مدارس علمیه نیز قرار گیرند و زمینه بهره‌مندی گسترده‌تر از ظرفیت اساتید و امکانات آموزشی را فراهم کنند.
این رویکرد می‌تواند به هم‌افزایی میان مدارس علمیه، کاهش موازی‌کاری‌ها و استفاده بهتر از توان علمی اساتید منجر شود و در نهایت، سطح آموزش در مجموعه مدارس علمیه استان را ارتقا دهد.
مدیر حوزه علمیه فارس در ادامه، مشاوره تحصیلی و ارتباط مستمر میان استاد و طلبه را از دیگر ضرورت‌های ارتقای کیفیت آموزشی برشمرد و بر برگزاری منظم جلسات مشاوره تحصیلی تأکید کرد.
وی با اشاره به اهمیت هدایت تحصیلی در مسیر طولانی تحصیل علوم دینی گفت: طلبه برای دستیابی به رشد علمی مطلوب، نیازمند راهنمایی مستمر است تا بتواند متناسب با توانایی‌ها، علایق و نیازهای علمی خود، مسیر تحصیل را با دقت بیشتری دنبال کند. مشاوره تحصیلی نباید به جلساتی محدود و مقطعی اختصاص یابد، بلکه باید به‌عنوان بخشی از برنامه منظم مدرسه مورد توجه قرار گیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی همچنین با تأکید بر تناسب تعداد طلاب با ظرفیت آموزشی اساتید اظهار داشت: لازم است تعداد طلاب به گونه‌ای تنظیم شود که امکان ارتباط مؤثر و پیگیری وضعیت علمی هر یک از آنان فراهم باشد. استاد باید فرصت کافی داشته باشد تا روند پیشرفت شاگردان خود را بررسی کند، نقاط قوت و ضعف آنان را بشناسد و در مسیر رشد علمی و تربیتی، راهنمایی لازم را ارائه دهد.
وی افزود: تربیت علمی در حوزه علمیه، افزون بر تدریس و انتقال دانش، به همراهی و هدایت مستمر نیاز دارد. هر اندازه ارتباط استاد و طلبه عمیق‌تر و هدفمندتر باشد، امکان شناسایی استعدادها، تقویت انگیزه و هدایت طلاب به سمت فعالیت‌های تخصصی و پژوهشی نیز افزایش خواهد یافت.
تقویت فرهنگ پژوهش و مقاله‌نویسی در مدارس علمیه
حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی در بخش دیگری از این نشست، بر ضرورت گسترش فعالیت‌های پژوهشی و تشویق طلاب به حضور در عرصه‌های علمی تأکید کرد و شرکت در آزمون‌ها و برنامه‌های پژوهشی، نگارش مقاله و فعالیت‌های علمی هدفمند را از زمینه‌های مؤثر در رشد علمی طلاب دانست.
وی با بیان اینکه پژوهش باید به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند تحصیل در حوزه‌های علمیه تبدیل شود، اظهار داشت: طلبه باید از دوران تحصیل با روش تحقیق، شیوه استدلال علمی، نگارش مقاله و نحوه ارائه یافته‌های پژوهشی آشنا شود تا بتواند آموخته‌های خود را در قالب آثار علمی سامان دهد و در مسیر توسعه دانش دینی گام بردارد.
مدیر حوزه علمیه فارس با اشاره به نقش تعیین‌کننده استاد در شکل‌گیری روحیه پژوهشگری افزود: استادی که خود اهل قلم، تحقیق و پژوهش باشد و در عرصه نگارش و تولید آثار علمی فعالیت کند، می‌تواند با رفتار و عملکرد خود، انگیزه پژوهش را در طلاب تقویت کند. حضور استاد پژوهشگر در کلاس درس، علاوه بر انتقال دانش، الگویی عملی از نظم علمی، پرسشگری و تلاش مستمر برای دستیابی به حقیقت در اختیار طلبه قرار می‌دهد.
وی تصریح کرد: برای گسترش فرهنگ پژوهش، باید زمینه حضور طلاب در آزمون‌ها، فراخوان‌ها و رویدادهای علمی و پژوهشی فراهم شود و مدارس علمیه با شناسایی استعدادهای برتر، از آنان برای ورود جدی‌تر به عرصه تحقیق و نگارش حمایت کنند.
بر این اساس، توجه به پژوهش نباید به فعالیت‌های مقطعی یا تکالیف محدود درسی منحصر شود، بلکه لازم است برنامه‌ای پیوسته برای آموزش مهارت‌های پژوهشی، تقویت قدرت تحلیل و حمایت از آثار علمی طلاب در نظر گرفته شود.
تبیین رسالت حوزه علمیه برای جامعه و توسعه فرآیند جذب طلاب
مدیر حوزه علمیه فارس در ادامه سخنان خود، تبیین رسالت حوزه‌های علمیه برای اقشار مختلف جامعه را ضروری دانست و بر لزوم معرفی روشن و متناسب با نیازهای روز از جایگاه و کارکردهای حوزه تأکید کرد.
وی با اشاره به اینکه شناخت صحیح جامعه از فعالیت‌های حوزه علمیه می‌تواند زمینه ارتباط بیشتر مردم با این نهاد علمی و دینی را فراهم کند، بیان داشت: حوزه علمیه باید بتواند رسالت خود را در عرصه آموزش معارف اسلامی، تربیت عالمان دینی، پاسخ‌گویی به پرسش‌های اعتقادی و اخلاقی و تقویت فرهنگ دینی جامعه به‌درستی تبیین کند.
به گفته وی، معرفی حوزه علمیه نباید صرفاً به مقاطع خاصی از سال محدود باشد، بلکه لازم است با برنامه‌ریزی مستمر، ظرفیت‌ها، فرصت‌های تحصیلی و مسیر رشد علمی و معنوی در حوزه برای خانواده‌ها، نوجوانان، جوانان و دیگر اقشار جامعه تشریح شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی همچنین بر استمرار فرآیند جذب و پذیرش طلاب تأکید کرد و خاطرنشان ساخت: شناسایی و جذب استعدادهای مستعد، نیازمند فعالیتی پیوسته و هدفمند است و نباید تمام ظرفیت‌های تبلیغی و معرفی حوزه تنها به زمان‌های محدود ثبت‌نام اختصاص پیدا کند.
وی افزود: مدارس علمیه باید در طول سال برای معرفی فضای علمی و تربیتی خود، ارتباط با علاقه‌مندان و شناسایی افراد مستعد برنامه داشته باشند تا کسانی که زمینه و علاقه ورود به تحصیل علوم دینی را دارند، فرصت کافی برای آشنایی با این مسیر و تصمیم‌گیری آگاهانه پیدا کنند.
ارائه گزارش از فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و تربیتی دو مدرسه علمیه
در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین گلشن، مدیر مدرسه علمیه امام کاظم(ع) و مدیر مؤسسه تخصصی فقه امام رضا(ع)، گزارشی از وضعیت فعالیت‌های این دو مجموعه ارائه کرد.
وی در این گزارش، به تشریح وضعیت آموزشی، برنامه‌های پژوهشی، فعالیت‌های تهذیبی و تربیتی، اقدامات انجام‌شده برای جذب اساتید توانمند و فرآیند شناسایی و پذیرش طلاب مستعد پرداخت و توضیحاتی درباره رسالت‌ها و اهداف علمی و تربیتی دو مدرسه ارائه کرد.
ارائه این گزارش، زمینه آشنایی نزدیک‌تر مدیر حوزه علمیه فارس و معاونان همراه با ظرفیت‌های موجود، برنامه‌های در حال اجرا و رویکردهای آموزشی و پژوهشی این دو مجموعه را فراهم کرد.
مدرسه علمیه امام کاظم(ع) و مؤسسه تخصصی فقه امام رضا(ع) از جمله ظرفیت‌های حوزوی شیراز در عرصه آموزش علوم دینی و فعالیت‌های تخصصی هستند و ارزیابی عملکرد و برنامه‌های آن‌ها می‌تواند در شناسایی فرصت‌های ارتقا و تقویت هماهنگی میان مدیریت حوزه علمیه استان و مراکز آموزشی و تخصصی مؤثر باشد.
تأکید بر معنویت، تهذیب نفس و بهره‌گیری از فرصت طلبگی
بخش دیگری از برنامه بازدید مدیر حوزه علمیه فارس به دیدار و گفت‌وگو با طلاب مدرسه علمیه امام کاظم(ع) و مدرسه تخصصی امام رضا(ع) اختصاص داشت.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی در این دیدار، با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به رشد علمی و معنوی، نماز اول وقت، تلاوت قرآن کریم، راز و نیاز با خداوند، عمل صالح و بهره‌گیری صحیح از فرصت‌های دوران طلبگی را از لوازم اساسی این مسیر دانست.
وی با اشاره به جایگاه معنویت در تحصیل علوم دینی اظهار داشت: طلبگی مسیری است که در آن، دانش و معرفت باید با تهذیب نفس، تقویت ارتباط با خداوند و التزام عملی به آموزه‌های دینی همراه باشد. ازاین‌رو، اهتمام به نماز اول وقت، انس مستمر با قرآن کریم، دعا و مناجات و مراقبت از رفتار و اعمال، باید در برنامه روزانه طلبه جایگاه مشخصی داشته باشد.
مدیر حوزه علمیه فارس افزود: رشد علمی زمانی می‌تواند به‌درستی در مسیر خدمت به دین و جامعه قرار گیرد که با مسئولیت‌پذیری، اخلاق نیکو و عمل صالح همراه باشد. طلبه باید در کنار تلاش برای فراگیری علوم حوزوی، برای اصلاح رفتار، تقویت فضائل اخلاقی و نزدیک‌تر شدن به ارزش‌های دینی نیز برنامه داشته باشد.
وی همچنین بر اهمیت استفاده از فرصت‌های دوران تحصیل تأکید کرد و گفت: دوران طلبگی فرصت ارزشمندی برای فراگیری دانش، ساختن شخصیت علمی و معنوی و آماده‌شدن برای انجام مسئولیت‌های آینده است. بهره‌گیری از این فرصت، به برنامه‌ریزی، نظم، پشتکار و پرهیز از اتلاف زمان نیاز دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی خاطرنشان کرد: طلبه باید بداند که هر روز از دوران تحصیل می‌تواند زمینه‌ساز پیشرفت علمی و معنوی او باشد؛ بنابراین، ضروری است از فرصت حضور در محضر اساتید، مطالعه، مباحثه، پژوهش و خودسازی به بهترین شکل استفاده کند.
شناخت رسالت حوزه؛ مقدمه‌ای برای درک جایگاه و مسئولیت طلبه
مدیر حوزه علمیه فارس در ادامه دیدار با طلاب، شناخت رسالت‌های حوزه علمیه را یکی از ضرورت‌های اساسی در شکل‌گیری هویت طلبگی برشمرد و از طلاب خواست با شناخت دقیق جایگاه و مسئولیت‌های حوزه، مسیر تحصیل خود را با نگاه روشن‌تری دنبال کنند.
وی با تأکید بر اینکه طلبه باید نسبت به اهداف و کارکردهای حوزه علمیه آگاهی داشته باشد، بیان کرد: شناخت رسالت حوزه به طلبه کمک می‌کند جایگاه خود را بهتر بشناسد و بداند که حضور او در این مسیر، تنها به تحصیل و کسب مدرک علمی محدود نمی‌شود؛ بلکه این مسیر، مقدمه‌ای برای کسب آمادگی علمی، اخلاقی و معنوی به‌منظور انجام مسئولیت‌های دینی و اجتماعی است.
وی افزود: هر طلبه باید از خود بپرسد که برای چه هدفی وارد حوزه شده، چه مسئولیتی در برابر دین و جامعه دارد و چگونه می‌تواند از ظرفیت‌های علمی و تربیتی دوران تحصیل برای ایفای بهتر این مسئولیت بهره بگیرد. پاسخ به این پرسش‌ها، انگیزه و جهت حرکت علمی و معنوی طلبه را تقویت می‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمودی همچنین بر ضرورت اهتمام طلاب به رسالت‌های حوزه تأکید کرد و شناخت وظایف و مسئولیت‌ها را زمینه‌ساز برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای تحصیل، تهذیب، پژوهش و خدمت به جامعه دانست.
ارزیابی؛ ضرورت پیوند آموزش، پژوهش، تهذیب و تربیت اجتماعی
بازدید مدیر حوزه علمیه فارس از مدرسه علمیه امام کاظم(ع) و مدرسه تخصصی امام رضا(ع) شیراز را می‌توان در چارچوب توجه به کیفیت‌بخشی به فعالیت‌های حوزه‌های علمیه و تقویت ارتباط میان مدیریت استانی و مدارس حوزوی ارزیابی کرد؛ ارتباطی که در صورت تداوم و همراهی با پیگیری‌های اجرایی، می‌تواند زمینه شناسایی دقیق‌تر ظرفیت‌ها، مسائل و نیازهای مراکز حوزوی را فراهم سازد.
محورهای مطرح‌شده در این بازدید نشان می‌دهد که ارتقای سطح حوزه‌های علمیه، نیازمند نگاهی جامع به مجموعه‌ای از عوامل مرتبط با یکدیگر است. آموزش عمیق و مسئله‌محور، تقویت قدرت استنباط و اجتهاد، توسعه فرهنگ پژوهش، برگزاری مشاوره‌های تحصیلی منظم، تناسب تعداد طلاب با ظرفیت راهنمایی اساتید، توجه به تهذیب نفس و تبیین هویت و رسالت طلبگی، هر یک بخشی از فرآیند تربیت طلبه تراز حوزه به شمار می‌روند.
در این میان، تأکید بر نقش استاد پژوهشگر و ضرورت ارتباط مستمر استاد و طلبه، از محورهای قابل توجه این بازدید است؛ زیرا تحقق اهداف علمی و تربیتی، صرفاً با تدوین برنامه‌های آموزشی امکان‌پذیر نیست و به حضور اساتیدی نیاز دارد که بتوانند افزون بر تدریس، الگوی علمی، اخلاقی و پژوهشی مناسبی برای طلاب باشند.
همچنین استمرار فرآیند جذب و پذیرش و معرفی رسالت حوزه به اقشار مختلف جامعه، می‌تواند به شناسایی بهتر استعدادهای علاقه‌مند به تحصیل علوم دینی کمک کند؛ البته تحقق این هدف، به برنامه‌ریزی منسجم، ارتباط مؤثر با خانواده‌ها و جوانان و معرفی روشن ظرفیت‌ها و مسئولیت‌های طلبگی نیاز دارد.
از سوی دیگر، تأکید بر معنویت و تهذیب در کنار رشد علمی، یادآور این نکته است که تربیت حوزوی، فرآیندی چندبعدی است و موفقیت آن را نمی‌توان تنها با میزان پیشرفت درسی یا شمار فعالیت‌های پژوهشی سنجید. در این مسیر، باید میان دانش، اخلاق، تعهد دینی و توانایی پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه پیوندی پایدار برقرار شود.
در مجموع، استمرار چنین بازدیدهایی زمانی می‌تواند به نتایج ملموس منجر شود که محورهای مطرح‌شده در نشست‌ها، به برنامه‌های اجرایی مشخص، شاخص‌های قابل ارزیابی و سازوکارهای پیگیری تبدیل شوند. بررسی میزان تحقق برنامه‌های جبرانی آموزشی، استمرار مشاوره تحصیلی، افزایش مشارکت طلاب در فعالیت‌های پژوهشی، تقویت ارتباط استاد و طلبه و ارزیابی اثربخشی برنامه‌های جذب و تهذیب، می‌تواند تصویری روشن‌تر از روند پیشرفت مدارس علمیه ارائه دهد.
بر این اساس، بازدید مدیر حوزه علمیه فارس از دو مرکز حوزوی شیراز، علاوه بر فرصتی برای بررسی وضعیت موجود و شنیدن دیدگاه‌های مسئولان و طلاب، زمینه‌ای برای تأکید دوباره بر ضرورت حرکت هماهنگ به سوی تربیت عالمان دین، پژوهشگران توانمند و طلاب برخوردار از هویت علمی، اخلاقی و معنوی فراهم کرد؛ هدفی که تحقق آن، به هم‌افزایی مدیریت حوزه، مدیران مدارس، اساتید و خود طلاب وابسته است.