عصر قم - دوره آموزشی «تربیت خبرنگار تخصصی بهائیت‌شناسی» ویژه طلاب خواهر و برادر استان قم، با تأکید بر ضرورت شناخت مستند مبانی اعتقادی و ساختار تشکیلاتی بهائیت، بررسی اسناد معتبر، راستی‌آزمایی روایت‌های رسانه‌ای و آموزش اصول حرفه‌ای خبرنویسی برگزار شد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دوره آموزشی «تربیت خبرنگار تخصصی بهائیت‌شناسی» ویژه طلاب خواهر و برادر استان قم، با هدف ارتقای دانش تخصصی فعالان رسانه‌ای و آشنایی آنان با مبانی بهائیت‌شناسی و اصول حرفه‌ای خبرنویسی برگزار شد .
در این دوره که به همت خبرگزاری رسا و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قم در سالن شهید سلیمی این اداره کل برگزار شد، دکتر خلجی، حجت‌الاسلام سید قوام صفوی و دکتر علیرضا استادیان، به تبیین ضرورت شناخت مستند جریان بهائیت، اهمیت تربیت خبرنگاران متخصص و مبانی حرفه‌ای تولید و انتشار خبر پرداختند .
خبرنگاری تخصصی نیازمند بررسی مستقل اسناد و روایت‌هاست
دکتر خلجی با تأکید بر ضرورت شناخت مبانی اعتقادی و ساختار تشکیلاتی بهائیت، راستی‌آزمایی روایت‌های رسانه‌ای و بررسی اسناد معتبر را از الزامات فعالیت خبرنگاران در این حوزه دانست .
وی با اشاره به تفاوت روایت رسانه‌ها از برخی پرونده‌های مرتبط با بهائیت اظهار داشت: ممکن است یک رویداد در رسانه‌ای با استناد به تخلفات ساختمانی یا مسائل مربوط به اراضی و منابع طبیعی بازتاب پیدا کند، اما رسانه‌ای دیگر همان موضوع را در قالب نقض حقوق بشر یا محدودیت ناشی از باورهای دینی گزارش کند؛ ازاین‌رو، خبرنگار باید پیش از پذیرش هر روایت، جزئیات پرونده و مستندات آن را بررسی کند .
این پژوهشگر با بیان اینکه بررسی اسناد قضایی و گفت‌وگو با طرف‌های مختلف می‌تواند به شناخت دقیق‌تر موضوع کمک کند، افزود: در پرونده‌هایی مانند تخریب بناها باید مرجع صادرکننده حکم، مبنای حقوقی تصمیم و اسناد مورد استناد در جریان رسیدگی مشخص شود .
وی همچنین با تأکید بر اهمیت حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی خاطرنشان کرد: در پرونده‌های مربوط به ساخت‌وساز و تصرف اراضی، اصل تخلف، روند رسیدگی قانونی و نحوه اجرای حکم باید مورد بررسی قرار گیرد. در عین حال، تعلق افراد به یک گروه دینی به‌تنهایی نمی‌تواند دلیل ارتکاب تخلف باشد و هر ادعا باید بر اساس شواهد مربوط به همان پرونده ارزیابی شود .
خلجی، پاسخ‌گویی مستند به پرسش‌های نسل جوان درباره حقوق شهروندی را نیز ضروری دانست و تأکید کرد: تبیین این مسائل صرفاً با تکرار مقررات امکان‌پذیر نیست، بلکه باید مفهوم حقوق شهروندی، مبانی حقوقی تصمیم‌ها و نسبت حقوق و تکالیف افراد به‌روشنی تشریح شود .
ضرورت شناخت منابع اصلی و بررسی ادعاهای تاریخی
وی در بخش دیگری از سخنان خود، مطالعه مستقیم متون اصلی بهائیت و بررسی تاریخی آن‌ها را برای شناخت دقیق‌تر مبانی اعتقادی و ادعاهای مطرح‌شده درباره این جریان ضروری دانست .
خلجی همچنین با اشاره به برخی ویژگی‌های مورد بحث در مطالعات فرقه‌شناختی، از جمله تمرکز قدرت در رأس تشکیلات، کنترل اطلاعات و روابط اعضا، ساختار سلسله‌مراتبی و تلاش برای تأثیرگذاری بر باورها و تصمیم‌های افراد، تصریح کرد: بررسی این ویژگی‌ها باید بر پایه اسناد معتبر و رفتارهای قابل اثبات انجام شود و نمی‌توان بدون پژوهش مستقل، ویژگی‌های مطرح‌شده درباره برخی گروه‌ها را به همه جریان‌های دینی تعمیم داد .
وی با اشاره به تجربه گفت‌وگو با دانش‌آموزان درباره مسائل اعتقادی، بر ضرورت پاسخ‌گویی مستدل به پرسش‌های نسل جوان تأکید کرد و گفت: مواجهه با ابهام‌های اعتقادی در محیط‌های آموزشی به شناخت موضوع، تسلط بر مباحث و استفاده از شیوه‌های اقناعی نیاز دارد .
این سخنران همچنین با اشاره به برخی پیامدهای احتمالی وابستگی تشکیلاتی، از جمله محدودشدن روابط اجتماعی، اختلاف‌های خانوادگی و کاهش استقلال فردی، بر ضرورت بررسی موردی و استفاده از پژوهش‌های معتبر تأکید کرد .
خلجی در ادامه، به موضوع روابط تاریخی بهائیت با دولت بریتانیا و اسرائیل پرداخت و با اشاره به برخی روایت‌ها و اسناد منتسب به رهبران و نهادهای بهایی، اظهار داشت: ارزیابی این موضوع نیازمند بررسی اصل اسناد، تاریخ انتشار، زمینه نگارش و اعتبار منابع است و نقل یک سند یا گزارش به‌تنهایی برای تعمیم نتیجه آن به همه اعضای یک جامعه دینی کفایت نمی‌کند .
وی در پایان، افزایش دانش تخصصی خبرنگاران، مطالعه منابع اصلی، بررسی مستقل روایت‌های رسانه‌ای و تقویت ارتباط میان پژوهشگران حوزه و دانشگاه با فعالان رسانه‌ای را از عوامل مؤثر در ارتقای کیفیت اطلاع‌رسانی دانست .
تربیت خبرنگاران متخصص برای تبیین مسائل اعتقادی
حجت‌الاسلام سید قوام صفوی، دبیر سرویس چندرسانه‌ای خبرگزاری رسا، نیز هدف از برگزاری دوره «تربیت خبرنگار تخصصی بهائیت‌شناسی» را تربیت نیروهای متخصص و ارتقای سطح علمی خبرنگاران در زمینه شناخت و تبیین مسائل مرتبط با بهائیت عنوان کرد .
وی اظهار داشت: هدف اصلی این دوره، تربیت عالم و خبرنگار در حوزه بهائیت است؛ چراکه فعالیت رسانه‌ای در حوزه‌های اعتقادی و دینی، به دانش و آگاهی تخصصی نیاز دارد .
دبیر سرویس چندرسانه‌ای خبرگزاری رسا با اشاره به محتوای علمی ارائه‌شده در این دوره افزود: برگزاری کلاس‌های تخصصی می‌تواند به تقویت بنیه علمی خبرنگاران و افزایش توانمندی آنان در مواجهه با موضوعات مرتبط با حوزه فعالیت رسانه‌ای کمک کند .
صفوی همچنین بر ظرفیت این دوره برای ارتقای علمی شرکت‌کنندگان و تقویت توان رسانه‌ای آنان در مسیر تبیین و روشنگری درباره بهائیت تأکید کرد .
آشنایی با مبانی خبرنویسی، لازمه فعالیت رسانه‌ای تخصصی
دکتر علیرضا استادیان، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه علمیه، نیز در این دوره به تشریح مبانی و اصول مقدماتی خبرنویسی پرداخت و شناخت ارزش‌ها و عناصر خبری، انتخاب صحیح سوژه و اعتبارسنجی منابع را از الزامات تولید خبر دانست .
وی با اشاره به نقش رسانه در شکل‌دهی به افکار عمومی و مناسبات اجتماعی اظهار داشت: رسانه علاوه بر اطلاع‌رسانی، می‌تواند در عرصه‌هایی مانند جنگ روانی و شناختی نیز نقش‌آفرین باشد؛ ازاین‌رو، آشنایی با اصول حرفه‌ای خبرنویسی برای فعالان رسانه‌ای و فرهنگی اهمیت ویژه‌ای دارد .
این استاد دانشگاه، خبر را گزارشی از یک رویداد عینی دانست که در آن یک یا چند ارزش خبری وجود دارد و با اشاره به ویژگی‌های خبر مطلوب، تازگی، جذابیت، سادگی، جامعیت، دقت، نظم و توجه به ارزش‌های خبری را از مؤلفه‌های مهم در تهیه و تنظیم خبر برشمرد .
استادیان همچنین با تشریح ارزش‌های خبری، از جمله دربرگیری، شهرت، برخورد و درگیری، استثنا و شگفتی، فراوانی، مجاورت و تازگی، اظهار داشت: شناخت این معیارها به خبرنگار کمک می‌کند تا از میان رویدادهای متعدد، موضوعات مهم‌تر را شناسایی و اولویت‌بندی کند .
وی در ادامه، عناصر خبری را از مباحث اساسی خبرنویسی دانست و توضیح داد: خبرنگار باید در تنظیم خبر به پرسش‌هایی مانند چه کسی، چه چیزی، کجا و چه زمانی پاسخ دهد؛ پرسش‌های چرا و چگونه نیز می‌توانند ابعاد رویداد را روشن‌تر کنند و زمینه ارائه گزارشی تحلیلی‌تر را فراهم آورند .
این پژوهشگر حوزه علمیه با اشاره به سبک هرم وارونه، آن را یکی از شیوه‌های مهم تنظیم خبر معرفی کرد و افزود: در این روش، مهم‌ترین و جذاب‌ترین اطلاعات در ابتدای خبر قرار می‌گیرد و سپس جزئیات کم‌اهمیت‌تر ارائه می‌شود. در مقابل، در سبک تاریخی، مطالب بر اساس ترتیب وقوع یا بیان رویداد تنظیم می‌شوند .
اعتبارسنجی منابع و مسئولیت اجتماعی رسانه‌ها
استادیان، اعتبارسنجی منابع را از الزامات فعالیت خبرنگاری برشمرد و بر ضرورت پرهیز از بزرگ‌نمایی، توجه به انگیزه‌ها و موقعیت منابع و بررسی صحت اطلاعات تأکید کرد .
وی خاطرنشان کرد: خبرنگار هنگام دریافت اطلاعات باید احتمال اغراق، جانبداری یا تلاش برای تبرئه و تخریب اشخاص و جریان‌ها را در نظر بگیرد و پیش از انتشار، صحت مطالب را بررسی کند .
این استاد دانشگاه، غنی‌سازی فرهنگ گفت‌وگو، نهادینه‌کردن پرسشگری، مطالبه‌گری از مسئولان و اطلاع‌رسانی شفاف و مستند را از کارکردهای مثبت رسانه دانست و در مقابل، ایجاد هیجان‌های کاذب، دامن‌زدن به اختلافات، ایجاد تنش میان مردم و مسئولان و خدشه‌دارکردن امنیت روانی جامعه را از پیامدهای منفی عملکرد رسانه‌ای برشمرد .
وی همچنین با اشاره به تأثیر عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی بر فرایند تولید و انتشار خبر، توضیح داد که خبرنگاران، مدیران خبر، عوامل فنی، قوانین، صاحبان سرمایه و آگهی، گروه‌های صاحب نفوذ، منابع خبری و مخاطبان می‌توانند بر روند انتشار محتوا اثرگذار باشند .
استادیان در پایان، پیوند آموزش نظری با تمرین عملی را ضروری دانست و پیشنهاد کرد فراگیران برای تقویت مهارت خبرنویسی، اخبار رسانه‌ها و خبرگزاری‌ها را از نظر ارزش‌ها و عناصر خبری بررسی کنند و در کنار بهره‌گیری از ابزارهای نوین و هوش مصنوعی، اصول حرفه‌ای نگارش و ویرایش خبر را نیز بیاموزند .