ضرورت تفکیک مأموریت حوزه و روحانیت، تعیین متولی واحد تبلیغ و ایجاد ساختار هماهنگ‌کننده بالادستی

عصر قم - سه چهره حوزوی در سومین نشست از سلسله نشست‌های جامعه‌شناسی حوزه و روحانیت، با تأکید بر ضرورت بازتعریف مأموریت‌های حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت، راهکارهایی از جمله تقسیم کار روشن میان نهادهای دینی، تعیین مسئول پاسخ‌گو برای هر مأموریت تبلیغی، ساماندهی آموزش و اعزام مبلغان و ایجاد ساختاری چابک برای هماهنگی فعالیت‌های اجتماعی روحانیت را مطرح کردند

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ سومین نشست از سلسله نشست‌های «جامعه‌شناسی حوزه و روحانیت» با موضوع «بررسی و تحلیل اجتماعی وضع تعیینی و تعیّنی حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت»، چهارشنبه ۲۹ مهرماه، با مشارکت سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، جامعه المصطفی العالمیه و مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی برگزار شد.
در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین احمد واعظی، رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی علیزاده، مدیر حوزه‌های علمیه خواهران، و حجت‌الاسلام والمسلمین علی عباسی، رئیس جامعه المصطفی العالمیه، به تبیین ابعاد ساختاری، اجتماعی و نهادی حوزه‌های علمیه و روحانیت و بررسی راهکارهای اصلاح و هماهنگ‌سازی فعالیت‌های این عرصه پرداختند.
سخنرانان با اشاره به تحولات گسترده حوزه و روحانیت پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بر ضرورت تفکیک مأموریت‌های آموزشی و پژوهشی حوزه از مسئولیت‌های اجتماعی و تبلیغی روحانیت، بازنگری در حدود وظایف نهادهای فعال، جلوگیری از موازی‌کاری و ایجاد سازوکارهای روشن برای پاسخ‌گویی تأکید کردند؛ هرچند درباره شیوه ساماندهی این فعالیت‌ها، الگوهای مختلفی از تقسیم کار و شورای چابک تا تشکیل ساختاری هماهنگ‌کننده در سطح بالادستی مطرح شد.
واعظی: برای هر مأموریت تبلیغی باید یک نهاد مشخص و پاسخ‌گو وجود داشته باشد
حجت‌الاسلام والمسلمین احمد واعظی در این نشست، تعدد مراکز فعال در زمینه تربیت و اعزام مبلغ، تولید محتوا و سایر فعالیت‌های دینی را در کنار فقدان نظام برنامه‌ای جامع، از جمله مسائلی دانست که ضرورت ساماندهی حکمرانی تبلیغ را بیش از پیش آشکار می‌کند.
از گسترش فعالیت‌های حوزوی تا ضرورت بازتعریف مأموریت‌ها
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با اشاره به گسترش فعالیت‌های حوزوی پس از پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: انقلاب اسلامی شرایط جدیدی برای حوزه و روحانیت ایجاد کرد و این دو نهاد با فرصت‌ها، چالش‌ها و انتظارات تازه‌ای مواجه شدند؛ به‌گونه‌ای که نمی‌توان وضعیت حوزه پس از انقلاب را با دوره پیش از آن یکسان دانست.
وی افزود: پیش از انقلاب، شمار روحانیونی که به‌صورت حرفه‌ای به نویسندگی و انتشار آثار می‌پرداختند، بسیار محدود بود؛ اما امروز صدها دانش‌آموخته حوزوی در عرصه‌های علمی فعالیت می‌کنند. در حوزه تبلیغ نیز گروه‌های تخصصی شکل گرفته‌اند که در داخل و خارج از کشور فعالیت دارند.
واعظی با بیان اینکه ارزیابی مثبت یا منفی این تحولات، موضوعی جداگانه است، تصریح کرد: آنچه در شرایط کنونی اهمیت دارد، شناخت دقیق ساختار موجود، تعیین حدود مسئولیت‌ها و پاسخ‌گویی متناسب با مأموریت هر مجموعه است.
وی تفکیک مأموریت نهاد حوزه از نهاد روحانیت را یکی از نکات مهم حکم اخیر رهبر معظم انقلاب دانست و گفت: در این نگاه، کار اصلی حوزه، تعلیم، تعلم و تحقیق در قلمرو علوم اسلامی است؛ اما پس از انقلاب، حوزه در عرصه‌های متعددی از جمله تبلیغ، فعالیت‌های بین‌المللی، علوم انسانی و همکاری با آموزش‌وپرورش وارد شده و مرز روشنی میان این فعالیت‌ها و مأموریت اختصاصی حوزه شکل نگرفته است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به انعقاد حدود ۱۰۰ تفاهم‌نامه میان حوزه و نهادهای حاکمیتی خاطرنشان کرد: این همکاری‌ها بر اساس تشخیص نیازها و انتظارات شکل گرفته‌اند؛ بااین‌حال، وجود چنین فعالیت‌هایی ضرورت بازنگری در تقسیم کار و تعیین حدود مأموریت‌ها را از بین نمی‌برد.
تبلیغ دین؛ فراتر از منبر و فعالیت‌های متعارف
واعظی با تأکید بر ضرورت توجه به معنای گسترده تبلیغ دین اظهار داشت: تبلیغ در نگاه امام شهید، صرفاً به شیوه‌های مرسوم تبلیغی محدود نبود؛ چنان‌که ایشان آثار علامه طباطبایی را نیز نمونه‌ای از یک اقدام بزرگ تبلیغی معرفی کرده بودند.
وی ادامه داد: هر فعالیتی که در مسیر اقامه و تقویت دین، پاسداشت اعتقادات دینی و تحکیم معنویت جامعه انجام شود، می‌تواند در قلمرو تبلیغ قرار گیرد. بنابراین، تبلیغ دینی مفهومی گسترده‌تر از منبر و فعالیت‌های متعارف دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) با اشاره به تأکید حکم اخیر رهبر معظم انقلاب بر مشکلات ساختاری نهاد روحانیت گفت: موازی‌کاری، پراکنده‌کاری و نبود نظام برنامه‌ای جامع، از جمله مسائلی است که باید برای اصلاح آنها چاره‌اندیشی شود.
وی با اشاره به تجربه خود در معاونت پژوهش حوزه افزود: در سال ۱۳۷۷، حوزه‌های علمیه ورود مستقیمی به عرصه اعزام مبلغ نداشتند؛ اما به‌تدریج فعالیت خود را در این حوزه نیز گسترش دادند. اکنون لازم است نسبت میان این فعالیت‌ها و مأموریت اصلی حوزه دوباره بررسی شود.
سه بخش اصلی نهاد روحانیت
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با بیان اینکه اصلاح ساختار تبلیغ بدون شناخت اجزای نهاد روحانیت امکان‌پذیر نیست، این نهاد را متشکل از سه بخش اصلی دانست.
به گفته وی، بخش نخست شامل روحانیون و طلابی است که در سازمان‌ها و مجموعه‌های مرتبط با حاکمیت فعالیت می‌کنند؛ از جمله دفتر تبلیغات اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها و مجموعه‌های مرتبط با نیروهای مسلح.
بخش دوم، گروه‌های تبلیغی و مجموعه‌هایی هستند که با سازماندهی مستقل شکل گرفته‌اند و در عرصه‌های قرآنی، فرهنگی و پژوهشی فعالیت می‌کنند.
واعظی در این زمینه گفت: در حال حاضر حدود ۴۰۰ گروه تبلیغی در دفتر تبلیغات اسلامی فعالیت دارند که برخی از آنها مراکز و مؤسسات قرآنی، فرهنگی و پژوهشی تأسیس کرده‌اند.
وی سومین بخش را روحانیونی دانست که به‌صورت فردی و خارج از ساختار نهادهای حاکمیتی فعالیت می‌کنند؛ از جمله خطیبان، مبلغان و محققانی که مسئولیت‌های دینی و علمی خود را به‌صورت مستقل دنبال می‌کنند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: هرگونه برنامه اصلاحی باید همه این بخش‌ها را در نظر بگیرد و متناسب با جایگاه و نوع فعالیت آنها، تقسیم کار روشنی ارائه دهد.
پیشنهاد تشکیل شورای چابک برای ساماندهی تبلیغ دین
واعظی مهم‌ترین اقدام برای اصلاح وضعیت موجود را سازماندهی حکمرانی تبلیغ دین دانست و اظهار کرد: اگر قرار است وضعیت نهاد روحانیت به شرایط مطلوب بازگردد، باید برای مجموعه فعالیت‌های این نهاد برنامه‌ریزی شود و مسئولیت‌ها به‌صورت روشن تعریف شوند.
وی پیشنهاد کرد شورایی متشکل از افراد باتجربه و آشنا با میدان تبلیغ تشکیل شود تا درباره تقسیم کار میان نهادها، بازنگری در مأموریت بخش‌های مختلف و اصلاح اساسنامه برخی مجموعه‌ها تصمیم‌سازی کند.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم تصریح کرد: این شورا نباید به ساختاری متشکل از رؤسای تمام مراکز تبدیل شود و حالت شرکت سهامی پیدا کند؛ بلکه باید از حضور افراد باتجربه و میدان‌دیده بهره ببرد و از تبدیل‌شدن به دستگاهی عریض و طویل پرهیز کند.
وی افزود: در ملاحظاتی که برای رهبری نوشته‌ام نیز تأکید کرده‌ام که نقش چنین شورایی باید به اقدامات کلان تبلیغی محدود باشد و خود به یک مجموعه گسترده اداری تبدیل نشود.
تربیت مبلغ، تولید محتوا و مقابله با الحاد نوین؛ نیازمند متولی مشخص
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، پراکندگی مسئولیت‌ها را یکی از موانع اثربخشی فعالیت‌های تبلیغی دانست و گفت: امروز مجموعه‌های مختلفی در زمینه تربیت نیرو، اعزام مبلغ و دیگر فعالیت‌های دینی وارد شده‌اند؛ اما در بسیاری از موارد، مسئولیت نهایی و پاسخ‌گویی مشخص نیست.
وی با اشاره به ضرورت تعیین متولی برای اقدامات کلان تبلیغی اظهار داشت: پرورش و اعزام مبلغ، تولید محتوا، مقابله با الحاد نوین و فعالیت در برابر فرق انحرافی، از جمله اقداماتی هستند که باید برای هرکدام یک متولی واحد و پاسخ‌گو تعیین شود.
واعظی تأکید کرد: متولی واحد می‌تواند از ظرفیت دیگر بخش‌ها استفاده کند و با آنها همکاری داشته باشد؛ اما باید مشخص باشد مسئول تحقق هدف نهایی کدام مجموعه است تا در صورت ضعف عملکرد یا ناکامی، امکان مطالبه پاسخ و ارزیابی عملکرد وجود داشته باشد.
وی افزود: وقتی چند نهاد در یک حوزه فعالیت می‌کنند، اما مسئولیت نهایی به‌روشنی تعیین نشده است، ارزیابی نتیجه و اصلاح عملکرد دشوار می‌شود. تعیین متولی واحد می‌تواند ضمن حفظ همکاری‌ها، از موازی‌کاری و پراکنده‌کاری جلوگیری کند.
ضمانت اجرای اصلاح ساختارها باید مشخص باشد
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، تعیین سازوکار اجرایی برای تصمیمات اصلاحی را ضروری دانست و گفت: در برخی موضوعات، تداخل اختیارات و اختلاف‌نظر درباره حدود مسئولیت نهادها می‌تواند اجرای تصمیمات را با مشکل مواجه کند.
وی با اشاره به موضوع ساماندهی کنکور اظهار داشت: با وجود واگذاری این موضوع به شورای عالی انقلاب فرهنگی از سوی امام شهید، به دلیل ارتباط آن با مصوبات مجلس، اختلاف‌نظرهایی درباره حدود اختیارات شکل گرفت و حدود ۲۰۰ نماینده مجلس با برخی تصمیمات مخالفت کردند.
واعظی توضیح داد: در پیشنهاد ارائه‌شده، شورا یا ستاد ساماندهی حکمرانی تبلیغ باید در موضوعاتی مانند ادغام نهادها، بازنگری در اساسنامه‌ها و تغییر مأموریت مجموعه‌ها نقش پیشنهاددهنده داشته باشد و ضمانت اجرای اصلاحات نیز در چارچوب حکم رهبری مشخص شود.
وی افزود: سازمان برنامه و بودجه و دیگر دستگاه‌های مرتبط باید بدانند هر نهاد در چه زمینه‌ای مسئولیت دارد و کدام مجموعه باید پاسخ‌گوی نتیجه فعالیت‌ها باشد. اگر در هر حوزه یک نهاد مسئولیتی مشخص و قابل ارزیابی داشته باشد، تخصیص منابع و نظارت بر عملکرد نیز هدفمندتر خواهد شد.
حکمرانی تبلیغ به معنای دولتی‌کردن فعالیت‌های دینی نیست
واعظی در پایان با تأکید بر ضرورت تفکیک میان حکمرانی تبلیغ و دولتی‌کردن فعالیت‌های دینی گفت: ساماندهی حکمرانی تبلیغ به معنای آن نیست که نهاد تبلیغ دولتی شود؛ بلکه مقصود، ایجاد سازوکارهایی برای تسهیل فعالیت مبلغان، نویسندگان و دیگر کنشگران دینی است.
وی افزود: مرجع ساماندهی حکمرانی تبلیغ باید در سطح مقررات‌گذاری، تقسیم کار و رفع موانع اجرایی، زمینه فعالیت مؤثرتر فعالان این عرصه را فراهم کند تا آنان بتوانند با سرعت و اثربخشی بیشتری به مسئولیت‌های خود بپردازند.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: هدف از حکمرانی تبلیغ، تمرکزگرایی اداری یا دولتی‌کردن تبلیغ نیست؛ بلکه باید با هماهنگی میان نهادها، تعیین مسئولیت‌های روشن و تسهیل فعالیت‌های دینی، زمینه افزایش اثربخشی نهاد روحانیت در جامعه فراهم شود.
علیزاده: حوزه باید آموزش و صلاحیت‌سنجی مبلغان را بر عهده بگیرد
حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی علیزاده، مدیر حوزه‌های علمیه خواهران، نیز در این نشست، تفکیک مأموریت حوزه و نهاد روحانیت را ضرورتی متناسب با تحولات ساختاری نظام اسلامی دانست و بر لزوم تعیین دقیق مسئولیت‌ها و تقسیم کار میان مجموعه‌های حوزوی و تبلیغی تأکید کرد.
گذار از نهادسازی تعیّنی به طراحی تعیینی
علیزاده با اشاره به روند شکل‌گیری نهادهای اجتماعی و حکمرانی در جمهوری اسلامی اظهار داشت: نظام اسلامی دو مرحله را پشت سر گذاشته است؛ مرحله نخست، دوران عدم بلوغ و استقرارنیافتگی نهادهای متعدد اجتماعی و حکمرانی بود و مرحله دوم، دوره استقرار نهادی با تقسیم کار روشن و متناسب با شرایط تثبیت نظام است.
وی افزود: در مرحله نخست، شکل‌گیری نهادها عمدتاً بر اساس نیازهای موجود و به‌صورت تعیّنی پیش می‌رفت؛ اما در مرحله دوم، باید الگوی نهادسازی تعیینی، یعنی طراحی آگاهانه و مشخص مأموریت‌ها و مسئولیت‌ها، مبنا قرار گیرد.
آیه نفر؛ مبنای تفکیک آموزش حوزوی از تبلیغ اجتماعی
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران با استناد به آیه نفر، بر ضرورت جدی‌گرفتن تفکیک حوزه و نهاد روحانیت تأکید کرد و گفت: بر اساس این آیه، گروهی باید برای فراگیری عمیق دین و دستیابی به شناخت فقهی مهاجرت کنند و پس از بازگشت، جامعه خود را آگاه سازند و به تبلیغ و تبیین معارف دینی بپردازند.
وی با اشاره به گستردگی مأموریت‌های امروز حوزه و روحانیت اظهار داشت: در شرایط کنونی، با مجموعه‌ای پیچیده از وظایف آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و تبلیغی مواجهیم که ساماندهی آنها نیازمند تعیین حدود مسئولیت‌ها و طراحی سازوکارهای روشن است.
علیزاده با مقایسه حوزه‌های علمیه قم و نجف افزود: حوزه نجف در چارچوب مأموریت‌های شناخته‌شده خود به فعالیت ادامه داده و دامنه علوم مورد تدریس در آن محدودتر است؛ در مقابل، حوزه علمیه قم با توسعه گسترده رشته‌ها و گرایش‌ها روبه‌رو بوده و علاوه بر علوم اسلامی، حوزه‌هایی مانند علوم انسانی، فلسفه‌های مضاف و فلسفه علوم طبیعی را نیز در قلمرو فعالیت‌های خود پذیرفته است.
وی تصریح کرد: نمی‌توان اهمیت این رشته‌ها را نادیده گرفت؛ زیرا بدون آنها، نظام اسلامی پشتوانه نظری و تئوریک خود را از دست خواهد داد. در عین حال، گستردگی مأموریت‌های نهاد روحانیت در حوزه فرهنگ، هنر، رسانه و عرصه‌های داخلی و بین‌المللی، ضرورت تمرکز و تقسیم کار دقیق را دوچندان کرده است.
گسترش مأموریت‌ها بدون تقسیم کار، کارآمدی را کاهش می‌دهد
علیزاده با طرح این پرسش که چرا رقابت سازنده میان مراکز دینی به شکل مطلوبی ایجاد نمی‌شود، گفت: مجموعه‌های دینی و فعالان این عرصه، خود را متعهد به انجام حداکثری وظایف می‌دانند و گاه هر مجموعه احساس می‌کند اگر مسئولیتی را بر عهده نگیرد، در انجام وظیفه دینی خود کوتاهی کرده است.
وی افزود: چنین رویکردی ممکن است به گسترش ناخواسته دامنه مأموریت نهادها بینجامد؛ به‌گونه‌ای که مرز مسئولیت‌ها روشن نباشد، سهم هر مجموعه از فعالیت‌ها مشخص نشود و پاسخ‌گویی نیز با دشواری مواجه شود.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران خاطرنشان کرد: هنگامی که حدود مسئولیت‌ها شفاف نباشد، ارزیابی عملکرد نهادها دشوار می‌شود و در نهایت، کارآمدی مجموعه فعالیت‌ها کاهش می‌یابد. ازاین‌رو، اصلاح ساختارها باید به نحوی انجام شود که وظایف هر نهاد به‌صورت روشن تعریف شود و امکان سنجش عملکرد آن وجود داشته باشد.
سه الگو برای اصلاح ساختار حوزه و روحانیت
وی در ادامه، سه سطح از تغییرات ساختاری را مطرح کرد و گفت: نخستین الگو، تغییرات حداقلی است؛ الگوی دوم، تغییرات متوسط و مبتنی بر بازبینی مأموریت‌هاست و الگوی سوم، تغییرات حداکثری را در بر می‌گیرد.
علیزاده توضیح داد: در الگوی تغییرات حداکثری، وظایف همه نهادها باید یک‌بار به‌صورت جامع بازبینی شود تا مشخص شود کدام نهاد باید به فعالیت خود ادامه دهد، کدام مجموعه به اصلاح مأموریت نیاز دارد و در چه مواردی حذف یا ادغام نهادها ضرورت پیدا می‌کند.
وی افزود: همچنین می‌توان تغییرات ساختاری را در سطحی میانه یا گسترده دنبال کرد، در حالی که مأموریت و نقش‌آفرینی افراد مشخص نیز مورد توجه قرار گیرد. انتخاب هر یک از این الگوها باید با توجه به واقعیت‌های موجود و نیازهای حوزه و نهاد روحانیت انجام شود.
شش محور برای ساماندهی آموزش و تربیت مبلغان
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران با اشاره به ضرورت حفظ ارتباط حوزه با نیازهای واقعی جامعه، این پرسش را مطرح کرد که آیا تفکیک مأموریت‌ها ممکن است حوزه را از تحولات روز و بازخوردهای میدانی دور کند؟
وی در پاسخ تأکید کرد: حوزه باید مسئولیت آموزش مبلغان را بر عهده داشته باشد و زنجیره تربیت و آماده‌سازی نیروهای تبلیغی را به‌صورت منسجم سامان دهد.
علیزاده شش محور را برای این مسئولیت برشمرد:
۱. آموزش طلاب برای تبلیغ تخصصی؛
۲. تربیت مدرسان تبلیغ؛
۳. بر عهده گرفتن کارورزی تبلیغ؛
۴. سنجش صلاحیت مبلغان و صدور گواهی؛
۵. تحقیق و به‌روزرسانی روش‌های تبلیغ؛
۶. ایجاد بانک جامع اطلاعات.
وی افزود: تحقق این وظایف می‌تواند به شکل‌گیری نظامی منسجم برای تربیت مبلغان منجر شود؛ نظامی که در آن، آموزش‌های حوزوی با نیازهای واقعی عرصه تبلیغ ارتباط داشته باشد و صلاحیت افراد نیز بر اساس معیارهای مشخص ارزیابی شود.
انتقال نیازها و بازخوردهای میدان تبلیغ به حوزه
علیزاده با تأکید بر ضرورت تعامل دوسویه میان حوزه و نهاد روحانیت اظهار داشت: نهاد روحانیت نیز در این تقسیم کار مسئولیت‌هایی بر عهده دارد و باید نظام‌نامه نقش‌آفرینی روحانیت را به حوزه ارائه کند، ظرفیت مورد نیاز سالانه خود را اعلام کند و بازخوردها و ارزیابی‌های حاصل از فعالیت‌های میدانی را در اختیار حوزه قرار دهد.
وی افزود: نهاد روحانیت باید نیازهای واقعی عرصه تبلیغ را به حوزه منتقل کند و متناسب با مأموریت‌هایی که بر عهده دارد، از حوزه مطالبه داشته باشد. به این ترتیب، حوزه می‌تواند برنامه‌های آموزشی و تربیتی خود را بر اساس نیازهای مشخص و تجربه‌های واقعی میدان تنظیم و به‌روزرسانی کند.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران تصریح کرد: تفکیک مأموریت‌ها نباید به قطع ارتباط میان آموزش حوزوی و عرصه تبلیغ منجر شود؛ بلکه لازم است هر بخش وظیفه خود را به‌درستی انجام دهد و در عین حال، ارتباط سازمان‌یافته‌ای میان آنها برقرار باشد.
تبلیغ بین‌المللی به فرماندهی واحد نیاز دارد
وی در پایان با اشاره به تفاوت نیازها در عرصه‌های مختلف تبلیغی گفت: برخی میدان‌های اجتماعی و تبلیغی اقتضائات خاصی دارند که باید در طراحی ساختارها مورد توجه قرار گیرند.
علیزاده تبلیغ بین‌المللی را نمونه‌ای از این عرصه‌ها دانست و افزود: در فعالیت‌های تبلیغی بین‌المللی، به دلیل ضرورت انسجام و پیوستگی اقدامات، لازم است از آموزش تا مرحله اجرای تبلیغ، فرماندهی واحدی وجود داشته باشد.
وی تأکید کرد: طراحی ساختار مناسب برای حوزه و نهاد روحانیت باید ضمن حفظ ظرفیت‌های علمی و تخصصی، به تقسیم کار روشن، ارتباط مستمر میان آموزش و میدان و پاسخ‌گویی مشخص در انجام مأموریت‌ها منجر شود.
عباسی: ساماندهی نهاد روحانیت به ساختاری بالادستی و هماهنگ‌کننده نیاز دارد
حجت‌الاسلام والمسلمین علی عباسی، رئیس جامعه المصطفی العالمیه، نیز در این نشست با اشاره به نامه اخیر رهبر معظم انقلاب درباره مسائل حوزه‌های علمیه و روحانیت، بر ضرورت بررسی کارشناسی ناکارآمدی برخی کارکردهای سازمانی و ارائه راهکارهای اجرایی برای ساماندهی نقش‌آفرینی اجتماعی روحانیون تأکید کرد.
تفاوت مأموریت حوزه علمیه و نهاد روحانیت
عباسی اظهار داشت: در نامه اخیر رهبر انقلاب، مسئله ناکارآمدی برخی کارکردها و فعالیت‌های سازمانی روحانیت مطرح شده و بر ضرورت توجه به مأموریت‌های متفاوت حوزه علمیه و نهاد روحانیت تأکید شده است؛ ازاین‌رو لازم است نخبگان در نشست‌های تخصصی، ابعاد مختلف این موضوع را بررسی و راهکارهای اجرایی ارائه کنند.
رئیس جامعه المصطفی العالمیه با تفکیک مأموریت‌های این دو نهاد گفت: حوزه علمیه عمدتاً عهده‌دار تعلیم، تربیت، پژوهش و تحصیل علم است؛ در حالی که نهاد روحانیت به‌عنوان یک نهاد اجتماعی، وظیفه تبلیغ دین و تحقق آموزه‌های دینی در جامعه را دنبال می‌کند.
وی افزود: با وجود ارتباط این دو نهاد و اشتراک اعضا، مرز مأموریت‌های آنها به‌خوبی تفکیک نشده است و همین مسئله ضرورت بازنگری در ساختارها و نحوه سازماندهی فعالیت‌ها را آشکار می‌کند.
گسترش نقش‌آفرینی اجتماعی روحانیت پس از انقلاب
عباسی با یادآوری گسترش نقش‌آفرینی اجتماعی روحانیت پس از انقلاب اسلامی اظهار داشت: انقلاب اسلامی عرصه‌های جدیدی برای حضور اجتماعی روحانیون فراهم کرده است؛ از جمله نهاد نمایندگی رهبری در سپاه و دانشگاه‌ها، سازمان تبلیغات اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی و مجموعه‌های عقیدتی سیاسی نیروهای مسلح.
وی خاطرنشان کرد: شکل‌گیری این مجموعه‌ها در پاسخ به نیازهای مختلف، ظرفیت‌های گسترده‌ای ایجاد کرده است؛ اما نبود مرکزیتی برای هماهنگی میان آنها به پراکندگی فعالیت‌ها انجامیده است.
رئیس جامعه المصطفی العالمیه با اشاره به روند تاریخی شکل‌گیری حوزه علمیه گفت: حوزه علمیه در گذر زمان به‌تدریج به وضعی تعیّنی و ساختاری مشخص با بخش‌هایی مانند آموزش، پژوهش و تهذیب دست یافته است؛ اما برای نهاد روحانیت و ساماندهی جامع نقش‌آفرینی اجتماعی روحانیون، هنوز ساختار و سازمانی منسجم، دارای طرح و برنامه، سلسله‌مراتب مشخص و توانایی سیاست‌گذاری شکل نگرفته است.
سه رویکرد برای ساماندهی فعالیت‌های نهاد روحانیت
عباسی در ادامه، سه رویکرد کلی را برای ساماندهی فعالیت‌های نهاد روحانیت مطرح کرد.
وی نخستین راهکار را ایجاد شورای هماهنگی میان نهادهای موجود دانست؛ اما تأکید کرد که این شیوه به دلیل استقلال سازمانی مجموعه‌ها و پایبند نبودن آنها به تصمیمات شورا، نمی‌تواند هماهنگی مؤثری ایجاد کند.
رئیس جامعه المصطفی العالمیه، الگوبرداری از ساختارهایی مانند سازمان دیانت ترکیه را راهکار دوم برشمرد و اظهار داشت: این الگو، علاوه بر تفاوت در گستره مأموریت‌ها، ماهیتی کنترل‌کننده و محدودکننده از سوی دولت دارد و با زیست‌بوم روحانیت در ایران سازگار نیست؛ چراکه نهادهای موجود بر اساس نیازهای واقعی انقلاب شکل گرفته‌اند و قابل حذف نیستند.
پیشنهاد ایجاد ستاد چابک در سطح بالادستی
عباسی سومین رویکرد را ایجاد یک ستاد چابک و نهاد هماهنگ‌کننده بالادستی عنوان کرد و گفت: راهکار اساسی آن است که در چارچوب حاکمیت ولایت فقیه مبسوط‌الید و ذیل نهاد رهبری، ساختاری بالادستی شکل بگیرد تا بتواند همه اجزا و مأموریت‌های اجتماعی روحانیت را در قالب یک سازمان منسجم و تعیّن‌یافته مدیریت و هدایت کند.
وی بر ضرورت شکل‌گیری ساختاری تأکید کرد که بتواند ضمن توجه به ظرفیت‌های موجود، هماهنگی میان مجموعه‌های مختلف را تقویت کند و زمینه سیاست‌گذاری و سازماندهی منسجم فعالیت‌های اجتماعی روحانیت را فراهم آورد.
..........................
پایان پیام