عصر قم - اجلاسیه تشکل اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم با موضوع «چشم‌انداز نهاد حوزه و روحانیت در پیام امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای(مدظله‌العالی)» با حضور جمعی از استادان و صاحب‌نظران حوزوی در مدرسه امام کاظم برگزار شد.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، اجلاسیه تشکل اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم با موضوع «چشم‌انداز نهاد حوزه و روحانیت در پیام امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای(مدظله‌العالی)» پنجشنبه ۷ آبان‌ماه در مدرسه امام کاظم(ع) برگزار شد.
در این اجلاسیه، آیت‌الله اراکی، حجت‌الاسلام والمسلمین سلیمانی اردهالی، حجت‌الاسلام والمسلمین سید حمید جزایری و حجت‌الاسلام محمدمهدی گرجیان به تبیین ابعاد مختلف تحول در نهاد حوزه و روحانیت، بازشناسی مأموریت‌ها، ضرورت سامان‌دهی ساختارها و الزامات تحقق مطالبات مطرح‌شده در پیام رهبر معظم انقلاب پرداختند.
آیت‌الله اراکی در این نشست، پیام رهبر معظم انقلاب درباره وضعیت حوزه و روحانیت را زمینه‌ساز تحولی گسترده در دستگاه روحانیت دانست و بر ضرورت بررسی‌های کارشناسی عمیق و ارائه پیشنهادهای عملی تأکید کرد.
وی با بیان اینکه یک نشست و چند سخنرانی برای بررسی ابعاد چنین تحولی کافی نیست، پیشنهاد برگزاری اجلاس‌های چندروزه با حضور علما، استادان و صاحب‌نظران را مطرح کرد و بازنگری در ساختار سنتی حوزه را متناسب با اقتضائات جامعه اسلامی ضروری دانست.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به تفاوت میان نظم طبیعی و نظم تشکیلاتی در حوزه‌های علمیه، اظهار کرد: سازوکارهای سنتی حوزه، با وجود کارکردهای مؤثر در گذشته، برای پاسخ‌گویی به انتظارات امروز از روحانیت کافی نیست و باید ظرفیت‌های علمی و انسانی حوزه با برنامه‌ریزی منسجم‌تری به کار گرفته شود.
آیت‌الله اراکی همچنین سامان‌دهی هم‌زمان دو عرصه آموزش و فعالیت عملیاتی روحانیت را از محورهای اساسی تحول برشمرد و بر ضرورت پیوند میان نظام آموزشی حوزه و عرصه‌هایی همچون تبلیغ، امامت جمعه و جماعت، مساجد و دستگاه قضایی تأکید کرد.
وی با بیان اینکه طلبه نباید تا پایان مراحل طولانی تحصیل از تبلیغ و ارتباط با مردم فاصله داشته باشد، آموزش مهارت‌های ارتباطی و تبلیغی را در کنار آموزش‌های علمی ضروری دانست و تصریح کرد که انسجام تشکیلات روحانیت باید با توجه به جایگاه مرجعیت و ولایت و بر پایه مبانی دینی شکل بگیرد.
آیت‌الله اراکی در بخش دیگری از سخنان خود، با تبیین معیارهای ترجیح میان فقها، بر ضرورت توجه به ترجیح کیفی در کنار مقایسه کمّی توان علمی و فقهی آنان تأکید کرد و شناخت مصالح عمومی و مسائل اجتماعی اسلام را از جمله معیارهای مهم در این زمینه دانست.
در ادامه، حجت‌الاسلام والمسلمین سلیمانی اردهالی، رئیس مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، با تمجید از حضور و وفاداری ملت ایران در صحنه‌های مختلف، همراهی مردم با رهبر انقلاب را الگویی متفاوت از وضعیت مردم در دوران امیرالمؤمنین(ع) توصیف کرد.
وی با اشاره به گلایه‌های امیرالمؤمنین(ع) از همراهی نکردن مردم در میدان‌های نبرد، حضور و پشتیبانی ملت ایران از رهبر انقلاب را مورد توجه قرار داد و ابراز امیدواری کرد که با هدایت و اشراف ایشان، زمینه رفع نواقص و موانع موجود در حوزه‌های علمیه فراهم شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین سلیمانی اردهالی همچنین با اشاره به ورود انقلاب اسلامی به نیم‌قرن دوم حیات خود، بر ضرورت بهره‌گیری از دیدگاه‌ها و رهنمودهای استادان و صاحب‌نظران در قالب بیانیه‌ها، مقالات، کتاب‌ها و سخنرانی‌ها برای ارتقای وضعیت حوزه‌های علمیه تأکید کرد.
حجت‌الاسلام محمدمهدی گرجیان، عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، نیز با تأکید بر ضرورت بازشناسی مأموریت نهاد حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت، خواستار تعیین مرزهای وظایف و بررسی آسیب‌های ناشی از تفکیک‌نشدن مأموریت‌های این دو نهاد شد.
وی با اشاره به مفاهیم «وضع تعیینی» و «وضع تعیّنی» در اصول فقه، این دو مفهوم را از مبانی قابل توجه برای تحلیل وضعیت نهادی حوزه و روحانیت دانست و اظهار کرد: لازم است سند مأموریت هر یک از این دو نهاد بازشناسی و زمینه‌های جلوگیری از پراکنده‌کاری و تداخل وظایف بررسی شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) همچنین مسئله ایجاد نهادی جدید در کنار ساختارهای موجود یا تجمیع آنها در قالب نهادی بالادستی را از موضوعات نیازمند بررسی کارشناسی برشمرد و بر استفاده از دیدگاه استادان و صاحب‌نظران برای ارائه راهکارهای مناسب تأکید کرد.
در بخش دیگری از این اجلاسیه، حجت‌الاسلام والمسلمین سید حمید جزایری، مدیر گروه علمی تفسیر و علوم قرآن جامعهالمصطفی(ص) العالمیه، تفکیک نهادی حوزه و روحانیت را زمینه‌ساز ارتقای کارآمدی این دو نهاد دانست و تصریح کرد: نبود تعریف مستقل و روشن از نهاد روحانیت در کنار نهاد حوزه، موجب تداخل وظایف، غفلت از برخی مأموریت‌ها و کاهش بهره‌وری ظرفیت‌های موجود شده است.
وی با تبیین تفاوت دو مفهوم وضع تعیینی و وضع تعیّنی، شکل‌گیری تدریجی نهاد حوزه بر اساس نیازها و اقتضائات تاریخی را مورد اشاره قرار داد و گفت: نهاد حوزه‌های علمیه به‌تدریج در عرصه‌هایی همچون آموزش، پژوهش و تربیت به ساختاری مشخص دست یافته، اما نهاد روحانیت در کنار آن از تشخص و هویت مستقل و روشنی برخوردار نشده است.
حجت‌الاسلام والمسلمین جزایری با تأکید بر اینکه تفکیک حوزه و روحانیت به معنای جدایی و تقابل میان آنها نیست، بازخوانی مأموریت‌ها، رسالت‌ها، وظایف و اختیارات هر یک را ضروری دانست و خاطرنشان کرد: تعیین مرزهای نهادی می‌تواند از دوباره‌کاری، نابسامانی و تداخل وظایف جلوگیری کند.
مدیر گروه علمی تفسیر و علوم قرآن جامعهالمصطفی(ص) العالمیه با اشاره به حضور روحانیون در عرصه‌هایی همچون امامت جمعه و جماعت، دانشگاه‌ها، دستگاه قضایی و نیروهای نظامی، اظهار کرد: مسئله اصلی فقدان نیروی انسانی یا ظرفیت علمی و تعهدی نیست، بلکه باید برای این ظرفیت گسترده، هویت و ساختار نهادی مشخصی تعریف شود.
وی در پایان، سامان‌دهی مستقل نهاد روحانیت در کنار حوزه‌های علمیه و تعیین دقیق مأموریت‌های هر یک را زمینه‌ساز استفاده بهتر از ظرفیت روحانیون و ارتقای کارآمدی فعالیت‌های دینی و اجتماعی دانست.
محور مشترک دیدگاه‌های مطرح‌شده در این اجلاسیه، ضرورت بازنگری در ساختارهای موجود حوزه و روحانیت، تعیین دقیق مرز مأموریت‌ها، ایجاد هماهنگی میان نظام آموزش و عرصه‌های فعالیت روحانیون و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و انسانی حوزه برای پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه اسلامی بود.