عصر قم - حجت‌الاسلام برجی با اشاره به تفاوت وضعیت تعیّنی و تعیینی حوزه و روحانیت اظهار کرد: حوزه‌های علمیه به انسجام تاریخی رسیده‌اند، اما نهاد روحانیت همچنان برای دستیابی به ساختار مطلوب، نیازمند هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی است.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام برجی در اجلاسیه تشکل اساتید با موضوع «چشم انداز نهاد حوزه و روحانیت در پیام امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای(مدظله العالی)» که در مدرسه امام کاظم(ع) برگزار شد، با تبیین تمایز میان وضعیت تعیّنی و تعیینی حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت، با اشاره به پیام مقام معظم رهبری درباره وضعیت حوزه و نهاد روحانیت، به تبیین مفهوم وضع تعیّنی و تعیینی در نهادسازی پرداخت و گفت: در نهادسازی، گاهی یک نهاد به‌صورت طبیعی و به‌تدریج در طول تاریخ شکل می‌گیرد و به انسجام و تشکل می‌رسد؛ اما گاهی نیز گروهی با تعیین اهداف، برنامه‌ریزی و طراحی سازماندهی و تشکیلات مناسب، نهادی را به‌صورت آگاهانه ایجاد می‌کنند.
حجت‌الاسلام برجی با اشاره به پیشینه تاریخی حوزه‌های علمیه، شکل‌گیری حوزه بغداد را نمونه‌ای از روند تاریخی نهادسازی در حوزه دانست و افزود: شیعه در طول تاریخ، به‌ویژه در دوران حضور اهل‌بیت علیهم‌السلام، همواره با فشارها و محدودیت‌هایی روبه‌رو بوده است. در دوره امام باقر و امام صادق علیهماالسلام فرصت کوتاهی برای شکل‌گیری محافل درسی فراهم شد، اما پس از آن، تا دوره آل‌بویه فرصت گسترده‌ای برای فعالیت علمی شیعه به وجود نیامد.
وی ادامه داد: در دوره آل‌بویه و با فراهم شدن فرصت فعالیت برای شیعیان، شخصیت‌هایی همچون شیخ مفید امکان یافتند تا کرسی‌های درس فقه و کلام را سامان دهند و یک نهاد حوزوی را طراحی کنند. شیخ مفید شخصیت‌هایی مانند سید مرتضی و شیخ طوسی را تربیت کرد و در ادامه، به‌ویژه با نقش‌آفرینی سید مرتضی، زمینه رشد علمی و شکل‌گیری تشکیلات حوزوی در بغداد فراهم شد.
حجت‌الاسلام برجی با اشاره به تحولات بعدی حوزه‌های علمیه تصریح کرد: پس از حمله به کتابخانه شیخ طوسی و حوادثی که در بغداد رخ داد، وی به نجف هجرت کرد؛ هرچند حوزه نجف در آن مقطع به همان تشکل پیشین نرسید. پس از آن، حوزه حله با حضور شخصیت‌هایی همچون ابن‌ادریس، محقق حلی، علامه حلی و فخرالمحققین رونق گرفت. سپس حوزه جبل عامل رشد کرد و با هجرت عالمان این منطقه به ایران در دوره صفویه، حوزه اصفهان و بار دیگر حوزه نجف از رونق علمی برخوردار شدند.
وی با بیان اینکه این تحولات نشان‌دهنده شکل‌گیری تدریجی ساختار حوزه‌های علمیه در طول تاریخ است، خاطرنشان کرد: حوزه‌های علمیه در مسیر تاریخی خود به تشکل و انسجام رسیده‌اند و اهدافی نیز برای خود ترسیم کرده‌اند؛ ازاین‌رو، می‌توان گفت حوزه از وضع تعیّنی برخوردار است و در مسیر رسیدن به وضع تعیینی قرار دارد.
حجت‌الاسلام برجی با اشاره به تأکید مقام معظم رهبری بر ضرورت رسیدن حوزه به وضع تعیینی، اظهار کرد: معنای این مسئله آن است که باید اهداف حوزه به‌صورت روشن تعیین شود، برای تحقق آنها برنامه‌ریزی صورت گیرد و ساختاری متناسب با اهداف و مأموریت‌های حوزه طراحی شود. به نظر می‌رسد حوزه‌های علمیه در این مسیر رو به جلو حرکت می‌کنند و بر ضرورت حرکت از وضعیت موجود به سمت ساختاری هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده تأکید شده است.
وی در ادامه، با اشاره به تمایز حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت در پیام مقام معظم رهبری، به یکی از اصول مطرح در مدیریت و سازماندهی اشاره کرد و گفت: یکی از معیارهای تمایز دو نهاد، تفاوت در کارکردهای آنهاست؛ به این معنا که اگر دو مجموعه کارکردهای متفاوتی داشته باشند، باید آنها را از نظر سازمانی و نهادی از یکدیگر متمایز دانست.
حجت‌الاسلام برجی با تبیین کارکردهای حوزه و روحانیت بیان کرد: کارکرد حوزه‌های علمیه مشخص است و تعلیم و تعلم، پژوهش، تربیت طلاب و فراهم کردن مقدمات این فعالیت‌ها را دربرمی‌گیرد؛ اما کارکرد اصلی نهاد روحانیت، تبلیغ است. اگرچه روحانیت محصول حوزه‌های علمیه است، اما پس از پایان تحصیلات حوزوی، طلبه باید وارد عرصه فعالیت حرفه‌ای و تبلیغی شود. بنابراین، لازم است نظامی مشخص برای مرحله پس از تحصیل در حوزه طراحی شود که بتواند فعالیت‌های روحانیت را سامان دهد.
وی با تأکید بر اینکه نهاد روحانیت هنوز به وضعیت تعیّنی نیز نرسیده است، گفت: وجود موازی‌کاری‌ها، تعدد کارکردها، تداخل وظایف و نبود انسجام میان مجموعه‌های فعال در این عرصه، از نشانه‌های فقدان ساختار مشخص برای نهاد روحانیت است.
حجت‌الاسلام برجی با اشاره به مجموعه نهادهایی که در پیام مقام معظم رهبری نام برده شده‌اند، افزود: هر یک از این نهادها گاهی از مسیر و شیوه اجرایی خود را دنبال می‌شوند که همین مسئله می‌تواند به تداخل فعالیت‌ها، موازی‌کاری و حتی خنثی شدن اقدامات یکدیگر منجر شود. این وضعیت نشان می‌دهد که نهاد روحانیت برای ساماندهی فعالیت‌های خود به ساختاری منسجم و متناسب با مأموریت‌هایش نیاز دارد.
وی در پایان، با اشاره به اینکه پیش‌تر نیز در بیانات امام راحل و رهبر شهید انقلاب اشاراتی به این مسائل وجود داشته است، خاطرنشان کرد: طرح این موضوع در پیام مقام معظم رهبری با این صراحت و تبیین، اقدامی نوآورانه به شمار می‌رود و می‌تواند زمینه توجه جدی‌تر به مسئله ساختارمند شدن نهاد روحانیت را فراهم کند.