آیت‌الله شبیری زنجانی معیار و ثقل علمی حوزه بود

عصر قم - آیت‌الله محمدحسین احمدی فقیه یزدی با تبیین جایگاه علمی مرحوم آیت‌الله العظمی سیدموسی شبیری زنجانی، ایشان را از شخصیت‌های معیار و شاخص حوزه علمیه دانست و با اشاره به روش تحقیقی و رجالی آن فقیه فقید گفت: آیت‌الله شبیری در بررسی روایات به یک نقل بسنده نمی‌کرد، بلکه مجموعه روایات، قرائن و شرایط تاریخی و محیطی را در کنار یکدیگر قرار می‌داد و سپس به نتیجه می‌رسید.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ آیت‌الله محمدحسین احمدی فقیه یزدی، استاد درس خارج حوزه علمیه، در نشست علمی «فقیه ژرف‌نگر» با موضوع «بررسی مکانت علمی مرحوم آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی و مناسبات ایشان با رهبران انقلاب اسلامی» که از سوی انجمن علمی تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه برگزار شد، با اشاره به جایگاه واژه «حجت» در ادبیات حوزوی اظهار کرد: در حوزه‌های علمیه برای احترام به عالمان بزرگ از تعابیری مانند حجت‌الاسلام و حجت‌الاسلام والمسلمین استفاده می‌شد و این عنوان برگرفته از روایات است.
«حجت»؛ معیار و شاخص سنجش علمی
وی افزود: واژه حجت معنای بزرگی دارد؛ زیرا حجت کسی است که در روز قیامت اعمال دیگران با او سنجیده می‌شود و به‌عنوان معیار و شاخص شناخته می‌شود. هنگامی که شخصیتی در جامعه علمی به‌عنوان حجت شناخته می‌شود، به این معناست که جایگاه علمی او چنان برجسته است که دیگران در سنجش علمی به او توجه می‌کنند.
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی ادامه داد: در جریان حرکت حوزه‌های علمیه، در هر دوره شخصیت‌هایی به‌عنوان ثقل علمی شناخته می‌شوند و توجه‌ها به سوی آنان جلب می‌شود. مرحوم آیت‌الله شبیری زنجانی از جمله شخصیت‌هایی بود که چنین جایگاهی داشت و در شمار معیارهای علمی حوزه به‌شمار می‌رفت.
بهره‌گیری از محضر بزرگان حوزه در شهرهای مختلف
این استاد حوزه علمیه با اشاره به پیشینه تحصیلی خود و برادرش گفت: به لطف پدر و جد شهیدمان از دوران کودکی در نظام طلبگی پرورش یافتیم و در شهرهای مختلف از جمله قم، مشهد، تهران، نجف و دیگر مناطق، توفیق حضور در محضر استادان تراز اول را پیدا کردیم.
وی با اشاره به جایگاه ویژه آیت‌الله شبیری زنجانی در میان استادان خود اظهار کرد: ایشان با وجود جایگاه علمی بلند و اینکه از ثقل‌های علمی حوزه بودند، در عبادت و نماز کمال خضوع و خشوع داشتند و در برابر خداوند متعال و نیز در حفظ شأن و عظمت پدر بزرگوارشان، رفتاری همراه با تواضع داشتند.
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی از مرحوم میرزا هاشم آملی به‌عنوان یکی دیگر از استادان برجسته یاد کرد و افزود: ایشان در نقل اقوال و روایات مهارت فراوانی داشتند و درس‌هایشان ممتاز بود. همچنین از محضر آیت‌الله بهاءالدینی بهره می‌بردیم و سالیان طولانی، پیش از اذان صبح و پس از آن، در جلسات درس و مباحثه ایشان شرکت می‌کردیم.
وی ادامه داد: از درس مرحوم شیخ مرتضی حائری نیز بهره بردیم. همچنین شخصیت‌هایی مانند آیت‌الله اراکی با تواضع و احترام در برابر بزرگان علمی رفتار می‌کردند. حضور در محضر این عالمان و مشاهده شیوه تدریس آنان، زمینه کشف نکاتی را فراهم می‌کرد که گاهی در مطالعه شخصی به دست نمی‌آمد.
تواضع بزرگان و پرهیز از انتساب نادرست علمی
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی با نقل خاطره‌ای از رفتار مرحوم آیت‌الله حاج عبدالکریم حائری یزدی گفت: طلبه جوانی به دلیل اختلاف‌نظر فقهی درباره مسئله «ماء قلیل» به این نتیجه رسیده بود که نمی‌توان پشت سر عالمی که نظر فقهی متفاوتی دارد نماز خواند و این برداشت را به آیت‌الله حائری نسبت داده بود.
وی افزود: مرحوم آیت‌الله حائری با وجود جایگاه علمی و مرجعیت، شخصاً به حجره آن طلبه جوان رفتند و با متانت و اخلاق، موضوع را بررسی کردند و توضیح دادند که این سخن به ایشان منتسب نیست. چنین رفتاری نشان می‌دهد بزرگان ما به دنبال ریاست و جایگاه‌طلبی نبودند، بلکه مسئولیت‌ها به سراغ آنان می‌آمد.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: من این موضوع را برای آیت‌الله شبیری زنجانی نقل کردم و ایشان با دقت در جزئیات فرمودند که احتمالاً آن عالم، مرحوم ملکی تبریزی بوده است، نه آیت‌الله بافقی. همین نکته نشان می‌دهد که ایشان حتی در شنیدن و بازگویی خاطرات نیز به جزئیات و صحت انتساب‌ها توجه داشتند.
روش رجالی؛ بررسی مجموعه روایات و قرائن
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی با اشاره به روش علمی آیت‌الله شبیری زنجانی در مباحث رجال اظهار کرد: ایشان در مسائل رجالی بسیار دقیق بودند و معتقد بودند برای اظهارنظر درباره مسائل روایی و فقهی نباید به یک روایت اکتفا کرد، بلکه باید مجموعه‌ای از روایات را در کنار یکدیگر قرار داد و با توجه به قرائن و شرایط، به نتیجه رسید.
وی افزود: آیت‌الله شبیری در محیط‌شناسی و شناخت شرایط مربوط به راویان، نکته‌سنجی عمیقی داشتند و این ویژگی در مباحث رجالی ایشان کاملاً مشهود بود. روش ایشان در این زمینه به شیوه مرحوم شیخ انصاری شباهت داشت؛ یعنی بررسی مجموعه شواهد و پرهیز از نتیجه‌گیری بر اساس یک نقل منفرد.
واکاوی تعارض اجماع و شهرت در آثار فقهی
این استاد درس خارج حوزه با اشاره به دقت آیت‌الله شبیری زنجانی در مباحث فقهی، به مسئله استناد به اجماع و شهرت در آثار فقیهانی مانند علامه حلی پرداخت و گفت: گاهی در آثار علامه حلی مشاهده می‌کنیم که در یک موضع به اجماع استناد شده، اما در همان کتاب یا کتابی دیگر، مطلبی برخلاف آن مطرح شده و آن نیز به‌عنوان اجماع معرفی شده است.
وی افزود: در برخی موارد نیز یک دیدگاه به‌عنوان مشهور مطرح می‌شود، اما در موضعی دیگر دیدگاهی مخالف همان نظر، مشهور معرفی شده است. در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که اگر شهرت و اجماع را دلیل بدانیم، در مواجهه با این موارد متعارض چگونه باید داوری کنیم؟
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی با اشاره به جایگاه فقهی آیت‌الله گلپایگانی اظهار کرد: آیت‌الله شبیری زنجانی فقاهت ایشان را بسیار تحسین می‌کردند و معتقد بودند که آیت‌الله گلپایگانی در مباحث فقهی نگاهی پخته و عمیق دارند.
وی ادامه داد: آیت‌الله شبیری نیز در مواجهه با چنین مسائل پیچیده‌ای با پختگی و دقت فراوان اظهارنظر می‌کردند و گاهی با تبیین دقیق مسئله، صورت بحث را به شکلی روشن‌تر و عمیق‌تر بازسازی می‌کردند؛ به‌گونه‌ای که مسئله شکل دیگری به خود می‌گرفت.
ضرورت حضور شخصیت‌های علمی اثرگذار در حوزه
این استاد حوزه علمیه در پایان با اشاره به هجمه‌هایی که متوجه حوزه‌های علمیه است، بر ضرورت حضور شخصیت‌های علمی تراز اول تأکید کرد و گفت: امروز با توجه به هجمه‌های فراوانی که متوجه حوزه‌های علمیه می‌شود، وجود شخصیت‌های علمی ثقیل و اثرگذار برای ارائه طریق و راهنمایی ضروری است.
وی خاطرنشان کرد: شخصیت‌هایی مانند آیت‌الله شبیری زنجانی با دقت علمی، روش تحقیقی و قدرت تحلیل خود می‌توانستند در مسیر علمی حوزه نقش‌آفرینی کنند و فقدان چنین شخصیت‌هایی، ضرورت توجه بیشتر به تربیت عالمان دقیق و محقق را یادآور می‌شود.
..........................
پایان پیام