عصر قم - خراسان - استاد و پژوهشگر حوزه علمیه خواهران خراسان، با تأکید بر ضرورت الگوبرداری از سیره حضرت زهرا(س) در زندگی زنان مسلمان، سه ویژگی مجاهده، مخاطبه و محاکمه را از شاخصه‌های مهم الگوی زن تراز اسلام برشمرد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در خراسان، خانم سیفی، استاد و پژوهشگر حوزه علمیه خراسان، در نشستی با موضوع «الگوی سوم زن با توجه به سیره حضرت زهرا(س)» در واحد خواهران دانشگاه رضوی با اشاره به نگاه اسلام به جایگاه و کرامت زن بیان داشت: نگاه اسلام به زن بر مبنای کرامت ذاتی و هویت انسانی اوست، نه صرفاً جنسیت؛ ازاین‌رو، آموزه‌های اسلامی در حوزه زنان بر عزت، حمایت، امنیت و حفظ جایگاه انسانی آنان استوار است.
وی با اشاره به ماجرای تاریخی درخواست یک زن از پیامبر اکرم(ص) برای بازگشت به قبیله خود گفت: پیامبر(ص) در پاسخ به این درخواست فرمودند که چند روز منتظر بوده‌اند تا قبیله آن زن بیاید و او را با امنیت به محل زندگی و قوم خود بازگرداند. این رفتار پیامبر(ص) نشان‌دهنده مسئولیت ایشان در قبال امنیت همه زنان جامعه است، نه فقط خانواده و نزدیکان خود.
حمایت از زنان در شریعت اسلام
استاد حوزه علمیه با بیان اینکه حمایت از زنان از اصول اساسی شریعت اسلامی است، بیان داشت: حفظ حریم زن علاوه بر تأمین امنیت فردی او، در سلامت و امنیت جامعه نیز تأثیرگذار است و رعایت حقوق زنان، زمینه‌ساز حفظ کرامت انسانی و استحکام روابط اجتماعی خواهد بود.
سیفی ادامه داد: هر تفکری که ادعای حمایت از حقوق زنان را دارد، باید از این منظر بررسی شود که آیا واقعاً کرامت انسانی، امنیت و جایگاه حقیقی زن را در نظر گرفته است یا خیر؛ چراکه معیار ارزیابی چنین دیدگاه‌هایی، میزان توجه آنها به این اصول اساسی است.
وی با اشاره به آیه «لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ» گفت: قرآن کریم پیامبر اکرم(ص) را به‌عنوان اسوه حسنه معرفی می‌کند و این الگو در وجود پیامبر(ص) و خاندان ایشان تجلی یافته است. ازاین‌رو، حضرت زهرا(س) به‌عنوان بانویی تربیت‌یافته در خانه وحی و مکتب پیامبر(ص)، یکی از برجسته‌ترین الگوهای زندگی برای زنان مسلمان به شمار می‌روند.
پژوهشگر حوزه علمیه با تأکید بر ضرورت داشتن الگو در مسیر زندگی گفت: انسان برای پیمودن مسیر صحیح زندگی به راهنما و شاخص نیاز دارد. در روایات نیز بر ضرورت انتخاب راهنما تأکید شده است؛ چراکه انسان بدون داشتن الگوی مشخص، ممکن است در مسیر زندگی دچار سردرگمی شود.
وی با اشاره به جایگاه حضرت زهرا(س) افزود: امام خمینی(ره) درباره عظمت شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) تعبیر بسیار بلندی دارند و می‌فرمایند که حضرت زهرا(س) می‌توانست پیامبر باشد. این بیان نشان‌دهنده عظمت جایگاه علمی، معنوی و انسانی این بانوی بزرگوار است.
سیفی با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از سیره حضرت زهرا(س) در شرایط امروز جامعه گفت: ممکن است برخی تصور کنند که الگوی زندگی حضرت زهرا(س) متعلق به چهارده قرن پیش است و امکان تطبیق آن با زندگی امروز وجود ندارد؛ درحالی‌که باید میان اصول ثابت زندگی و شرایط متغیر زمان و مکان تفاوت قائل شد.
وی افزود: ما قرار نیست اصول و ارزش‌های زندگی حضرت زهرا(س) را تغییر دهیم، بلکه باید این الگو را در جامعه امروز بازخوانی کنیم و از خود بپرسیم اگر حضرت زهرا(س) در شرایط کنونی حضور داشتند، با مسائل جدید، فناوری، ارتباطات و تحولات اجتماعی چگونه مواجه می‌شدند.
استفاده از فناوری با یک برنامه متعادل
استاد حوزه علمیه با اشاره به گسترش فناوری‌های ارتباطی و حضور گسترده تلفن همراه در زندگی روزمره گفت: امروز نمی‌توان از فناوری و امکانات جدید فاصله گرفت، اما مسئله مهم، مدیریت صحیح این امکانات است. باید از خود بپرسیم چه میزان از زمان و ظرفیت زندگی ما صرف استفاده از این ابزارها می‌شود و آیا توانسته‌ایم میان نیازهای مختلف زندگی تعادل برقرار کنیم؟
وی با اشاره به روایات مربوط به تقسیم اوقات زندگی بیان کرد: در آموزه‌های دینی بر اختصاص بخشی از زمان به تحصیل علم، تأمین معاش و بهره‌مندی از لذت‌های حلال تأکید شده است؛ بنابراین باید استفاده از فناوری و سایر فعالیت‌های روزمره را نیز در چارچوب یک برنامه متعادل و هدفمند مدیریت کنیم.
سیفی با تأکید بر ضرورت تقویت ایمان در شرایط امروز جامعه گفت: صرف حضور در محیط‌های علمی و مذهبی، تضمینی برای مصون ماندن از انحرافات اعتقادی نیست. حتی امیرالمؤمنین علی(ع) در نهج‌البلاغه بر این نکته تأکید می‌کنند که خدا را شکر می‌کنم که شب را به صبح رساندم، درحالی‌که از دین خود منحرف نشده‌ام؛ بنابراین انسان باید همواره مراقب ایمان و اعتقادات خود باشد.
وی با بیان اینکه حضرت زهرا(س) تربیت‌یافته مکتب انسان‌ساز اسلام و خانه وحی هستند، افزود: در مدت عمر کوتاه حضرت زهرا(س)، شخصیتی تربیت شد که می‌تواند الگویی برای همه زنان جهان باشد. این موضوع ظرفیت و عظمت مکتب اسلام در تربیت انسان‌های بزرگ را نشان می‌دهد.
سه ویژگی مهم زن تراز اسلام در سیره حضرت زهرا
پژوهشگر حوزه علمیه با اشاره به شرایط دشوار زندگی حضرت زهرا(س) و مواضع ایشان پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) گفت: حضرت زهرا(س) در کنار تمام ویژگی‌های شخصیتی، سه شاخصه مهم داشتند که حضرت امام خمینی(ره) نیز به آنها اشاره کرده‌اند؛ این سه ویژگی عبارت‌اند از مجاهده، مخاطبه و محاکمه.
وی در تبیین این سه شاخصه گفت: مجاهده به معنای تلاش همراه با سختی و تحمل دشواری‌ها در مسیر هدف است؛ مخاطبه به معنای حضور و تعامل اجتماعی با مردم و پاسخگویی به نیازها و پرسش‌های آنان است و محاکمه نیز به معنای حضور در عرصه مطالبه حق و دفاع از حقیقت است.
سیفی افزود: حضرت زهرا(س) در هر سه عرصه حضور مؤثر داشتند؛ هم در مسیر دفاع از حق مجاهدت کردند، هم در عرصه اجتماعی با مردم ارتباط داشتند و هم در جایی که پای احقاق حق در میان بود، با صراحت و شجاعت وارد میدان شدند.
وی با اشاره به بیانات امام خمینی(ره) در صحیفه نور بیان داشت: بر اساس این شاخصه‌ها، زن مسلمان در هر دوره‌ای باید در عرصه تلاش و مجاهدت، ارتباط و تعامل اجتماعی و مطالبه حق حضور داشته باشد. این سه ویژگی می‌تواند معیار مهمی برای شناخت زن تراز اسلام باشد.
استاد حوزه علمیه با اشاره به جایگاه زنان در سیره پیامبر اکرم(ص) گفت: یکی از جلوه‌های توجه اسلام به حقوق زنان، پذیرش بیعت مستقل آنان با پیامبر(ص) است. زمانی که زنان برای بیعت نزد پیامبر(ص) آمدند، حضرت آنان را به دلیل بیعت همسران یا پدرانشان از این حق محروم نکردند، بلکه دستور دادند ظرف آبی بیاورند تا زنان نیز به‌صورت مستقل با ایشان بیعت کنند.
وی افزود: این رفتار پیامبر(ص) نشان می‌دهد که زن در نگاه اسلام دارای هویت و جایگاه مستقل است و حقوق او صرفاً به واسطه وابستگی خانوادگی تعریف نمی‌شود. این سیره می‌تواند مبنایی برای بررسی و تبیین حقوق زنان در جوامع اسلامی باشد.
تفسیر دین در خطبه فدکیه و سیره حضرت زهرا
سیفی با اشاره به اینکه حرکت‌های اجتماعی حضرت زهرا(س) در راستای ارائه تصویر صحیح از دین بود، گفت: گاهی دین به‌عنوان مجموعه‌ای از بایدها و نبایدها و مقررات محدودکننده معرفی می‌شود؛ درحالی‌که حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه و سیره عملی خود نشان دادند که دین برای محدود کردن انسان نیامده، بلکه راه صحیح زندگی را به او آموزش می‌دهد.
وی با بیان اینکه دین تنها به احکام محدود نمی‌شود، بیان داشت: دین مجموعه‌ای از اعتقادات، احکام و اخلاق است و در کنار عقل، مسیر صحیح زندگی را برای انسان روشن می‌کند. عقل به انسان می‌گوید عدالت خوب و ظلم ناپسند است، اما شریعت مصادیق و حدود بسیاری از این مفاهیم را مشخص می‌کند.
پژوهشگر حوزه علمیه ادامه داد: انسان نمی‌تواند صرفاً به درک محدود خود از مسائل اکتفا کند و نیاز به هدایت وحیانی را نادیده بگیرد. ممکن است فلسفه برخی احکام برای ما به‌طور کامل روشن نباشد، اما این به معنای بی‌دلیل بودن آنها نیست؛ بلکه گاهی عقل انسان تشخیص می‌دهد که به دلیل محدودیت دانش و شناخت خود، باید به حکم حکیمانه الهی اعتماد کند.
وی با اشاره به تفاوت حاکمیت اسلام با حاکمیت یک فرد مسلمان گفت: یکی از نکات مهم در مواضع حضرت زهرا(س)، تأکید بر حاکمیت اسلام بود، نه صرفاً حاکمیت فردی که مسلمان است. ممکن است یک فرد مسلمان در تصمیم‌گیری‌های خود تحت تأثیر سلیقه و برداشت شخصی قرار بگیرد، اما حاکمیت اسلام به این معناست که تصمیم‌ها و مناسبات اجتماعی بر اساس آموزه‌ها و احکام الهی تنظیم شود.
حاکمیت حق
سیفی با اشاره به مواضع حضرت زهرا(س) در دفاع از امیرالمؤمنین علی(ع) گفت: تأکید حضرت بر واگذاری امر خلافت به امیرالمؤمنین(ع) نیز از همین منظر قابل بررسی است؛ چراکه مسئله اصلی، تحقق حاکمیت حق و اجرای آموزه‌های اسلام در جامعه بود.
استاد حوزه علمیه با اشاره به آیه ۱۰۸ سوره یوسف، بر ضرورت بصیرت و توحیدمحوری در زندگی زنان مسلمان تأکید کرد و گفت: زن مسلمان باید مسیر زندگی خود را بر اساس توجه کامل به خداوند و حرکت در مسیری تنظیم کند که به توحید و رضایت الهی منتهی می‌شود.
وی افزود: اگر تفکر توحیدی در زندگی انسان حاکم باشد، انفاق، ایثار، گذشت و فداکاری نیز برای او آسان‌تر خواهد شد؛ زیرا می‌داند خداوند ناظر بر اعمال اوست و این رفتارها در مسیر بندگی و رضایت الهی قرار دارند.
سیفی بر ضرورت داشتن شاخص در انتخاب‌های فردی و اجتماعی تأکید کرد و گفت: انسان مؤمن نباید در تصمیم‌گیری‌های خود سرگردان باشد. از انتخاب رشته تحصیلی و حضور در یک جمع گرفته تا کوچک‌ترین رفتارهای روزمره، باید یک معیار اصلی داشته باشد و آن این است که آیا این اقدام موجب رضایت خداوند و نزدیک شدن انسان به مسیر حق می‌شود یا خیر.
وی با تبیین مفهوم حجیت در انتخاب‌های اجتماعی گفت: انسان باید بتواند در برابر خداوند درباره انتخاب‌ها و رفتارهای خود پاسخ‌گو باشد؛ به این معنا که اگر از او پرسیده شد چرا در یک جمع حضور پیدا کردی یا از فردی تبعیت کردی، بتواند برای انتخاب خود دلیل موجهی داشته باشد و نشان دهد که آن انتخاب در مسیر تقرب به خداوند بوده است.
دشواری دینداری
پژوهشگر حوزه علمیه با اشاره به دشواری حفظ دینداری در شرایط کنونی جامعه بیان داشت: امروز دینداری با چالش‌های فراوانی روبه‌روست و انسان باید مرز خود را با حق و باطل به‌روشنی مشخص کند. نمی‌توان در همه مسائل موضعی مبهم و نامشخص داشت؛ چراکه بی‌توجهی به این مرزبندی می‌تواند زمینه انحراف انسان را فراهم کند.
وی با اشاره به تفاوت میان مؤمن بودن و دینداری واقعی افزود: ممکن است افراد متدین باشند و در برنامه‌ها و اجتماعات مذهبی حضور پیدا کنند، اما رفتار و عملکرد آنان با آموزه‌های دینی سازگار نباشد. برای مثال، اگر یک اجتماع مذهبی به جای تقویت وحدت، موجب اختلاف و تفرقه در جامعه شود، نمی‌توان آن را مصداق دینداری حقیقی دانست.
خانم سیفی استاد و پژوهشگر حوزه علمیه، در پایان با تأکید بر اینکه محور اصلی سیره حضرت زهرا(س)، بندگی خداوند، بصیرت، اطاعت از فرمان الهی و تلاش برای حاکمیت دین در جامعه است، گفت: آنچه حضرت زهرا(س) برای تحقق آن مجاهدت کردند، حاکمیت اسلام بود، نه صرفاً حاکمیت یک فرد مسلمان. ازاین‌رو، زنان مسلمان برای الگوگیری از آن بانوی بزرگوار باید زندگی خود را بر پایه تفکر توحیدی، تشخیص جبهه حق و حضور مسئولانه در عرصه‌های اجتماعی سامان دهند.
نویسنده: جواد رستمی