عصر قم - گاهی یک انتخاب نادرست، تنها به زندگی یک انسان محدود نمیماند و میتواند سرنوشت چندین خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.
سریال «کوری» به کارگردانی سجاد پهلوانزاده، با محور قرار دادن حادثهای تلخ ناشی از مصرف مشروبات الکلی دستساز، تلاش میکند مخاطب را با پیامدهای تصمیمهایی روبهرو کند که شاید در ابتدا ساده و بیاهمیت به نظر برسند، اما در نهایت بهایی سنگین و جبرانناپذیر دارند. این مجموعه علاوه بر ظرفیتهای یک درام جنایی، فرصتی برای تأمل درباره یکی از محرمات صریح دین اسلام، یعنی شرابخواری، و آثار مخرب فردی، خانوادگی و اجتماعی آن فراهم میکند.
«کوری» مجموعهای ایرانی در ژانر درام جنایی و معمایی است که سجاد پهلوانزاده کارگردانی آن را بر عهده داشته است. کاظم دانشی تهیهکننده و امیر ابیلی نویسنده فیلمنامه این مجموعه هستند. مریلا زارعی، امیر جعفری، سارا بهرامی، امیر نوروزی و محسن قصابیان از جمله بازیگران این سریال هستند که از طریق پلتفرم فیلمنت عرضه شده است.

یک انتخاب، چند زندگی تباهشده
نقطه آغاز داستان «کوری» حادثهای تلخ در یک مراسم عروسی است؛ جایی که مصرف مشروبات الکلی دستساز، به مسمومیت تعدادی از حاضران منجر میشود و زندگی برخی از آنان را برای همیشه تغییر میدهد. مرگ و نابینایی تعدادی از افراد، حادثهای را رقم میزند که پای یک پرونده جنایی و تحقیقات قضایی را به میان میکشد.
انتخاب چنین موضوعی برای یک درام اجتماعی قابلتوجه است. عروسی در فرهنگ ایرانی نماد شادی، پیوند و آغاز زندگی مشترک است؛ اما در این مجموعه، فضایی که باید خاطرهای خوش برای حاضران بسازد، به صحنه یک فاجعه تبدیل میشود.
این تضاد، مخاطب را با پرسشی اساسی مواجه میکند: چگونه لذتی زودگذر میتواند به بهایی چنین سنگین تمام شود؟
واقعیت این است که بسیاری از آسیبهای اجتماعی از تصمیمهایی آغاز میشوند که افراد در لحظه، پیامدهای آن را جدی نمیگیرند. گاهی انسان برای تجربه چند ساعت خوشی، سلامت، آرامش و حتی آینده خود را در معرض خطر قرار میدهد؛ غافل از اینکه برخی انتخابها بازگشتپذیر نیستند.
شرابخواری؛ گناهی که اسلام درباره آن هشدار داده است
یکی از مهمترین ابعاد محتوایی «کوری»، موضوع مصرف مشروبات الکلی است؛ مسئلهای که از منظر اعتقادی، جایگاه روشنی در تعالیم اسلام دارد.
در دین مبین اسلام، شرابخواری عملی حرام و از گناهان بزرگ محسوب میشود. این حکم نهتنها برای محدود کردن یک رفتار فردی، بلکه برای پاسداری از عقل، سلامت، کرامت انسانی و امنیت جامعه تشریع شده است.
قرآن کریم در آیه ۹۰ سوره مائده، با صراحت درباره شراب و قمار هشدار میدهد: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَیْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ» خداوند در این آیه میفرماید: ای کسانی که ایمان آوردهاید، شراب و قمار و بتها و تیرهای قرعه، پلید و از کارهای شیطاناند؛ پس از آنها دوری کنید تا رستگار شوید.
تعبیر قرآن کریم درباره شراب، بسیار تأملبرانگیز است. خداوند تنها به نهی از مصرف آن اکتفا نمیکند، بلکه فرمان به اجتناب و دوری جستن از آن میدهد. این تأکید نشان میدهد که اسلام حتی عادیسازی و نزدیک شدن به چنین رفتارهایی را نیز شایسته نمیداند.
از نگاه اسلام، عقل یکی از بزرگترین نعمتهای الهی و اساس مسئولیت انسان در برابر اعمال خویش است. چیزی که این نعمت را مختل کند و قدرت تشخیص و تصمیمگیری را تحت تأثیر قرار دهد، نمیتواند وسیلهای برای شادی و خوشبختی واقعی باشد.
شرابخواری نه نشانه روشنفکری است، نه نماد آزادی و نه راهی برای رسیدن به آرامش. بلکه رفتاری حرام است که میتواند انسان را از مسیر عقلانیت، سلامت و مسئولیتپذیری دور کند.

وقتی لذت چندساعته، بهای یک عمر را پیدا میکند
یکی از تلخترین جنبههای داستان «کوری»، پیامدهای جبرانناپذیر مصرف مشروبات الکلی آلوده است. نابینایی و مرگ، دیگر صرفاً اتفاقاتی در یک داستان تلویزیونی نیستند؛ بلکه واقعیتهایی هستند که در جامعه نیز بارها قربانی گرفتهاند.
بهویژه نوشیدنیهای دستساز و غیرمجاز که ممکن است به متانول آلوده باشند، خطر بسیار جدیتری دارند. متانول مادهای سمی است که مسمومیت با آن میتواند به آسیب شدید عصب بینایی، نابینایی دائمی و حتی مرگ منجر شود.
اما مسئله فقط خطر جسمی نیست. مصرف الکل میتواند قدرت قضاوت و کنترل رفتار را مختل کند و زمینهساز تصمیمهایی شود که آثار آن به اطرافیان و اعضای خانواده نیز سرایت میکند.
در چنین شرایطی، باید پرسید آیا ارزش دارد انسان برای لذتی کوتاهمدت، چنین خطر بزرگی را به جان بخرد؟ از منظر دینی، پاسخ روشن است. خداوند انسان را به حفظ جان و سلامت خویش سفارش کرده و اجازه نداده است که با رفتارهای زیانبار، این امانت الهی را به مخاطره بیندازد.
خانواده؛ قربانی خاموش یک انتخاب نادرست
یکی از ابعاد مهم آسیبهای ناشی از شرابخواری، تأثیر آن بر بنیان خانواده است. در بسیاری از موارد، آثار یک رفتار نادرست تنها متوجه فرد مصرفکننده نمیشود، بلکه همسر، فرزندان، والدین و دیگر نزدیکان نیز ناخواسته بهای آن را میپردازند.
خانوادهای که با مرگ یکی از اعضای خود مواجه میشود، یا باید با نابینایی و ناتوانی عزیزش کنار بیاید، ممکن است تا سالها با اندوه، مشکلات روحی و دشواریهای اقتصادی دستوپنجه نرم کند.
اینجاست که مفهوم مسئولیت فردی معنای عمیقتری پیدا میکند. انسان در زندگی اجتماعی نمیتواند ادعا کند که انتخابهایش صرفاً به خودش مربوط است؛ زیرا بسیاری از تصمیمهای فردی، پیامدهایی فراتر از زندگی شخصی دارند.
اسلام نیز با توجه به همین پیوند میان فرد و جامعه، بر حفظ خانواده، سلامت انسانها و دوری از رفتارهای آسیبزا تأکید میکند.

کوری واقعی؛ زمانی که انسان حقیقت را نمیبیند
عنوان سریال نیز ظرفیت معنایی قابلتوجهی دارد. کوری در ظاهر به نابینایی جسمانی اشاره میکند، اما میتوان آن را از منظری عمیقتر و اخلاقی نیز بررسی کرد. گاهی انسان چشم دارد، اما حقیقت را نمیبیند. خطر را میشناسد، اما آن را جدی نمیگیرد. از عواقب یک رفتار آگاه است، اما برای رسیدن به لذتی زودگذر، چشم خود را بر واقعیت میبندد.
این همان کوری اخلاقی است؛ وضعیتی که در آن انسان به جای توجه به عقل، وجدان و آموزههای الهی، خواستههای زودگذر خود را در اولویت قرار میدهد. از این منظر، عنوان «کوری» میتواند فراتر از یک وضعیت جسمانی، استعارهای از غفلت انسان در برابر حقیقت باشد.
شاید تلخترین نوع نابینایی، از دست دادن بینایی چشم نباشد؛ بلکه ناتوانی در دیدن عواقب انتخابهایی باشد که انسان با آگاهی یا بیتوجهی انجام میدهد.
مسئولیت تولیدکنندگان؛ گناهی فراتر از یک انتخاب شخصی
در کنار مسئولیت مصرفکنندگان، نباید نقش تولیدکنندگان و توزیعکنندگان مشروبات الکلی آلوده را نادیده گرفت. کسانی که برای کسب سود، سلامت و جان دیگران را به خطر میاندازند، با مسئولیتی بسیار سنگین روبهرو هستند. اگر فردی آگاهانه نوشیدنی آلوده و خطرناک تولید یا توزیع کند و از این طریق موجب آسیب یا مرگ انسانها شود، نمیتوان رفتار او را صرفاً یک تخلف اقتصادی دانست.
از نگاه اخلاق اسلامی، مالاندوزی از راه حرام و به خطر انداختن جان دیگران، رفتاری بهشدت نکوهیده است. هیچ منفعت مالی نمیتواند توجیهی برای آسیب رساندن به انسانها باشد.
در این میان، باید میان نکوهش شرابخواری و سرزنش قربانیان مسمومیت نیز تفاوت قائل شد. ممکن است برخی افراد از ماهیت خطرناک نوشیدنی مصرفی خود اطلاع نداشته باشند. بنابراین، نقد اصلی باید متوجه رفتار حرام، تولید و توزیع مواد خطرناک و بیتوجهی به سلامت جامعه باشد، نه تحقیر کسانی که قربانی این حوادث شدهاند.
بازیگری و شخصیتپردازی؛ ظرفیتهایی که نباید نادیده گرفته شوند
حضور بازیگرانی همچون مریلا زارعی، امیر جعفری، سارا بهرامی و محسن قصابیان، ظرفیت قابلتوجهی برای شکلگیری یک درام انسانی ایجاد کرده است. در چنین آثاری، بازیگران باید بتوانند اضطراب، اندوه، خشم، ترس و احساس مسئولیت را به شکلی باورپذیر به مخاطب منتقل کنند.
مریلا زارعی از جمله بازیگرانی است که توانایی قابلتوجهی در ایفای نقشهای جدی و پرتنش دارد. حضور او در کنار دیگر بازیگران مجموعه، به اهمیت شخصیتپردازی و کیفیت روابط میان شخصیتها میافزاید.
البته ارزیابی یک اثر صرفاً با تکیه بر نام بازیگران امکانپذیر نیست. شخصیتها باید از عمق و تحول کافی برخوردار باشند و تصمیمهای آنان در مسیر داستان، منطق قابلقبولی داشته باشد.
سجاد پهلوانزاده در «کوری» با موضوعی روبهروست که ظرفیت بالایی برای خلق تعلیق و انتقال پیام اجتماعی دارد. یک درام جنایی زمانی موفق خواهد بود که مخاطب علاوه بر دنبال کردن معما، با شخصیتها و سرنوشت آنان نیز ارتباط برقرار کند.
اهمیت چنین روایتی زمانی دوچندان میشود که بدانیم برخی بحرانهای انسانی، نه صرفاً حاصل یک اتفاق ناگهانی، بلکه نتیجه زنجیرهای از انتخابهای نادرست و عبور تدریجی انسان از مرزهای اخلاقی و شرعی است. در این میان، پرداختن به موضوع مصرف مشروبات الکلی در «کوری» فرصتی برای طرح یکی از آسیبهای جدی فردی و اجتماعی فراهم میکند؛ مسئلهای که از منظر تعالیم اسلامی نیز بهصراحت مورد نهی قرار گرفته است.
در نگاه اسلام، شرابخواری صرفاً یک رفتار شخصی یا انتخابی مربوط به سبک زندگی نیست؛ بلکه عملی حرام است که میتواند قدرت تشخیص، اراده و مسئولیتپذیری انسان را تضعیف کند و زمینهساز آسیبهایی فراتر از فرد و در محدوده خانواده و جامعه شود. با این اوصاف بهتر متوجه حکمت نزول آیه ۹۰ سوره مائده میشویم که شراب را در کنار قمار از پلیدیهای شیطانی معرفی میکند و مؤمنان را به دوری از آن فرامیخواند. این تأکید نشان میدهد که ممنوعیت شراب در اسلام، ناظر بر صیانت از عقل، کرامت انسانی و سلامت جامعه است.
نکته مهم آن است که پرداختن به چنین موضوعاتی نباید صرفاً به نمایش یک حادثه یا برانگیختن هیجان مخاطب محدود شود. یک اثر نمایشی زمانی به رسالت اجتماعی و فرهنگی خود نزدیک میشود که در کنار روایت بحران، به ریشههای اخلاقی آن نیز توجه کند و مخاطب را نسبت به عواقب بیتوجهی به ارزشهای انسانی و الهی حساس سازد. از همین رو، انتظار میرود «کوری» در مواجهه با چنین مسئلهای، صرفاً ناظر بر بازگویی یک اتفاق نباشد، بلکه فرصتی برای تأمل درباره حرمت عقل، مسئولیت انسان و جایگاه آموزههای دینی در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی فراهم آورد.