عصر قم - تحریم‌های هوانوردی آمریکا جان شهروندان ایرانی را به‌خطر انداخته و تعهد‌های بین‌المللی ذکر شده را در کنوانسیون شیکاگو و آرای دیوان بین‌المللی دادگستری نقض کرده است.
به گزارش گروه حقوق خبرگزاری رسا، هوانوردی غیرنظامی و ناوگان هوایی مسافربری در حقوق بین‌الملل، نه یک ابزار فشار‌های سیاسی یا منازعات فراملی، بلکه بستری حیاتی برای تحقق حق رفت‌وآمد، حفظ جان انسان‌ها و تضمین سلامتی و ایمنی شهروندان شناخته می‌شود.
با این حال، اعمال و تداوم تحریم‌های یک‌جانبه هوانوردی توسط آمریکا علیه ایران، ناوگان غیرنظامی را هدف قرار داده و ایمنی پروازها را به‌طور مستقیم تهدید می‌کند.
محروم‌سازی ناوگان هوایی مسافربری یک کشور از دریافت قطعات یدکی، به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری، خدمات فنی و تجهیزات ایمنی پرواز، پیامد‌هایی زیان‌بار دارد که به‌طور مستقیم بر سلامت، امنیت و حقوق اساسی مسافران اثر می‌گذارد.
نقض صریح معاهده‌های بین‌المللی و مقررات سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ایکائو)
از منظر حقوق عمومی بین‌الملل و معاهده‌های تخصصی هوانوردی، ایمنی پرواز‌های غیرنظامی یک اصل خدشه‌ناپذیر است.
پیمان شیکاگو ( Convention on International Civil Aviation ۱۹۴۴) به‌عنوان سند بنیادین سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری ( ICAO )، کلیه کشور‌های عضو را موظف به همکاری برای ارتقا و تضمین ایمنی پرواز‌های غیرنظامی کرده است.
براساس مفاد و مقدمه این کنوانسیون، نباید از هوانوردی غیرنظامی به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار یا اهداف سیاسی استفاده شود، چرا که هرگونه اقدام مخل ایمنی پرواز، سلامت جان مسافران را به‌خطر می‌اندازد.
بررسی‌های مراجع تخصصی بین‌المللی نیز این موضوع را تایید می‌کند.
سازمان ایکائو ( ICAO ) در گزارش‌های کارشناسی و ماموریت‌های ارزیابی فنی خود (از جمله گزارش‌های مجمع عمومی ۳۶ این سازمان) به صراحت ارزیابی کرده است که تحریم‌های یک‌جانبه تجاری و فروش قطعات هواپیمایی، باعث ایجاد کاستی‌ها و خطر‌های ایمنی در هوانوردی غیرنظامی می‌شود.
طبق گزارش اندیشکده دیپلماسی اَند لا Diplomacy and Law ، اگرچه کشور‌ها براساس ماده یک و ۶ کنوانسیون شیکاگو بر قلمرو هوایی خود حق حاکمیت دارند، اما تعهد‌های عمومی و بند‌های ایمنی پیمان شیکاگو، تحریم‌هایی را که سلامت پرواز‌های مسافربری ناوگان غیرنظامی را مختل و جان شهروندان عادی را تهدید می‌کند، با چالش‌های جدی حقوقی مواجه می‌سازد.
مغایرت تحریم‌های یک‌جانبه با اسناد اساسی حقوق بشر و آرای دیوان بین‌المللی دادگستری
تحریم‌های هوانوردی علاوه بر مقررات فنی پرواز، با اصول مصرح در اسناد بین‌المللی حقوق بشر نیز در تعارض است.
اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ( ICESCR ) به‌روشنی بر حق زندگی، حق سلامت و حق آزادی رفت‌وآمد تاکید دارند.
گزارشگران ویژه سازمان ملل در ارزیابی‌های متعدد خود درباره پیامد‌های منفی اقدام‌های قهرآمیز یک‌جانبه بار‌ها تاکید کرده‌اند که تحریم‌هایی که بر ناوگان هوایی، امدادرسانی یا حمل‌ونقل پزشکی تاثیر منفی می‌گذارند، به‌طور مستقیم حق بر سلامتی و جان انسان‌ها را هدف قرار می‌دهند.
در همین راستا، دیوان بین‌المللی دادگستری ( ICJ ) در لاهه نیز در دستور موقت خود در سال ۲۰۱۸ تاکید کرد که تحریم‌های یک‌جانبه نباید ایمنی هوانوردی غیرنظامی را به‌خطر بیندازد. دیوان در این رای الزام‌آور تصریح کرد که آمریکا باید موانع ناشی از تحریم‌ها را بر سر راه قطعات، تجهیزات، خدمات تعمیر و نگهداری و معاینات فنی مورد نیاز برای ایمنی هواپیما‌های مسافربری بردارد.
کارشناسان بین‌المللی حقوق بشر معتقدند که استمرار محدودیت‌ها در تامین قطعات حساس ناوگان هوایی مسافربری، نادیده گرفتن رای مرجع عالی قضایی سازمان ملل و نقض منشور ملل متحد در احترام به کرامت انسانی است.
خطر‌های انسانی، حمل‌ونقل دارویی و فوریت‌های پزشکی
تاثیر تحریم‌های هوانوردی تنها به پرواز‌های تجاری روزمره محدود نمی‌شود، بلکه حیاتی‌ترین لایه‌های سلامت جامعه را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
هواپیما‌های مسافربری و ترابری غیرنظامی نقش کلیدی در زنجیره تامین دارو‌های حیاتی، تجهیزات پزشکی حساس، اهدا و ارسال اندام‌های پیوندی و انتقال بیماران نیازمند درمان‌های فوری ایفا می‌کنند. تحریم هوانوردی با ایجاد کُندی و اختلال در خطوط پروازی، زنجیره تامین اقلام زیستی را دچار مخاطره می‌کند.
رسانه‌های بین‌المللی و تحلیلی و ارزیابی‌های نهادهای مستقل حقوق بشری اشاره می‌کنند که محروم‌سازی خطوط هوایی از دسترسی به تجهیزات مدرن ناوبری، قطعات موتور و به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری ایمنی، خطر سوانح هوایی را افزایش داده و مسافران، کادر پرواز و شهروندان عادی را در معرض خطر‌های جانی غیرقابل جبران قرار می‌دهد.
عدم تمایز میان خطوط هوایی تجاری و اهداف سیاسی، عملا مجازات جمعی شهروندان عادی محسوب می‌شود که با روح حقوق بین‌الملل بشردوستانه در تعارض کامل است. بنابراین، رفع تحریم‌های بخش هوانوردی غیرنظامی نه یک امتیاز سیاسی، بلکه یک ضرورت فوری انسانی و یک تعهد قانونی بین‌المللی برای حفاظت از جان و سلامت انسان‌ها است.