عصر قم - نماینده ولی فقیه در آفریقا با تأکید بر گسترش گرایش به معنویت در جهان، عرفان اسلامی را ظرفیتی گسترده برای پاسخ‌گویی به نیاز انسان معاصر دانست و گفت: تربیت استادان آگاه و ارائه مفاهیم عرفانی، از ضرورت‌های گسترش معارف اسلامی در عرصه بین‌المللی است.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا ، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی مهدوی‌پور، نماینده ولی‌فقیه در آفریقا، پیش از ظهر امروز در پنجمین سالگرد ارتحال علامه حسن‌زاده آملی که در سالن قدس مجتمع آموزش عالی امام خمینی(ره) قم برگزار شد، با اشاره به تجربه‌های خود در سفر به کشورهای مختلف جهان، اظهار داشت: بررسی وضعیت اعتقادی و فرهنگی ملت‌ها نشان می‌دهد که گرایش به معنویت و عرفان در میان مسلمانان و پیروان دیگر ادیان گسترده است و انسان معاصر، با وجود پیشرفت‌های مادی، همچنان در جست‌وجوی آرامش و تعالی روحی قرار دارد.
وی با بیان اینکه طی ۳۲ سال گذشته وضعیت حدود ۵۰ کشور را از نزدیک بررسی کرده است، افزود: در کشورهایی همچون چین، هند، کشورهای آسیای مرکزی و مناطق مختلف آفریقا، گرایش‌های معنوی و عرفانی قابل‌توجهی وجود دارد و شناخت این جریان‌ها برای تحلیل وضعیت اعتقادی و فرهنگی جوامع ضروری است.
گستردگی گرایش‌های عرفانی در هند و دیگر کشورها
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا با اشاره به وضعیت گرایش‌های عرفانی در هند گفت: در این کشور، به گفته وی، حدود ۲۵۰ میلیون مسلمان زندگی می‌کنند که حدود ۷۰ درصد آنان رویکردی عرفانی دارند. همچنین در میان پیروان آیین هندو نیز گرایش‌های معنوی قابل‌توجهی مشاهده می‌شود.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور با اشاره به استقبال گسترده مردم از سخنرانی رهبران معنوی در هند اظهار داشت: در برخی از این اجتماعات، شمار حاضران به حدود ۲۰۰ هزار نفر می‌رسد. بررسی محتوای سخنان این رهبران نشان می‌دهد که ارتباط انسان با خدا و سبک زندگی، دو محور اصلی مباحث آنان است و مفهوم وحدت وجود نیز در برخی جریان‌ها مطرح می‌شود.
وی با تأکید بر ضرورت بررسی علمی این آموزه‌ها افزود: برای شناخت جریان‌های عرفانی معاصر، باید مبانی اعتقادی، برداشت آن‌ها از خداوند و نوع نگاهشان به ارتباط انسان با خدا بررسی شود؛ زیرا فهم نادرست مفاهیمی همچون وحدت وجود می‌تواند به برداشت‌های اعتقادی نادرست و کثرت‌گرایی در حوزه باورهای دینی منجر شود.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به تفاوت میان اعتقاد به خالق جهان و پرستش مظاهر مختلف خاطرنشان کرد: در تحلیل اعتقادات برخی از پیروان آیین هندو، باید میان شرک در عبادت و اعتقاد به خالق بودن معبودها تفاوت قائل شد. وی یادآور شد که در صدر اسلام نیز برخی مشرکان، در کنار اعتقاد به خداوند، در مقام عبادت دچار انحراف بودند.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور همچنین با اشاره به بودیسم اظهار داشت: در برخی قرائت‌های این آیین، اعتقاد به خداوند به معنای رایج در ادیان توحیدی پذیرفته نیست، اما نوعی گرایش معنوی وجود دارد که بیشتر بر ابعاد دنیوی و دستیابی به آرامش متمرکز است. ازاین‌رو، شناخت تفاوت مبانی فکری مکاتب گوناگون برای تحلیل دقیق جریان‌های معنوی ضرورت دارد.
عرفان اسلامی؛ فراتر از آرامش ذهنی
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا در ادامه، به تجربه گفت‌وگوی خود با تعدادی از علمای بودایی در یکی از شهرهای چین در نزدیکی منطقه تبت اشاره کرد و گفت: در سفری که با هدف بنیان‌گذاری مسجدی برای شیعیان انجام دادم، با شماری از علمای بودایی دیدار کردم که یکی از آنان مبلغ قابل‌توجهی برای ساخت مسجد اهدا کرد.
وی افزود: این افراد مرکز بزرگی برای تمرین‌های مدیتیشن ساخته بودند تا مراجعه‌کنندگان بتوانند میان احساسات و رفتارهای خود فاصله ایجاد کنند و در مواجهه با موقعیت‌های مختلف، واکنش‌های سنجیده‌تری داشته باشند. برای نمونه، فردی که دچار خشم می‌شود، با این تمرین‌ها می‌آموزد که بلافاصله تحت تأثیر هیجان خود قرار نگیرد و رفتاری شتاب‌زده از او سر نزند.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور با اشاره به حضور افرادی از کشورهای اروپایی در این مراکز برای دستیابی به آرامش ذهنی اظهار داشت: در گفت‌وگو با رهبر بوداییان آن منطقه تأکید کردم که مدیتیشن می‌تواند به آرامش ذهنی کمک کند، اما عرفان اسلامی افقی فراتر از این هدف دارد و انسان را به سوی معرفت عمیق‌تر نسبت به خویشتن، جهان هستی و خالق عالم هدایت می‌کند.
وی عرفان اسلامی را دریایی بیکران توصیف کرد و گفت: در مسیر عرفان اسلامی، انسان به مرتبه‌ای از معرفت و تعالی می‌رسد که دنیا در نگاه او کوچک می‌شود و عظمت خداوند در قلبش تجلی پیدا می‌کند. در چنین مرحله‌ای، نگاه انسان به زندگی و تعلقات مادی دگرگون می‌شود و درمی‌یابد که هیچ‌یک از موجودات عالم، مستقل از اراده و قدرت الهی نیستند.
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه دستیابی به مراتب عالی معرفت نیازمند تلاش و مجاهدت است، تصریح کرد: سیر و سلوک معنوی بدون تهذیب نفس، تمرین و مجاهدت با نفس امکان‌پذیر نیست و انسان برای رسیدن به مراتب بالاتر شناخت و تعالی روحی باید این مسیر را آگاهانه طی کند.
ضرورت معرفی اندیشه‌های علامه حسن‌زاده آملی به جهان
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور با ابراز تأسف از معرفی‌نشدن شایسته میراث عرفانی و فلسفی اسلام در عرصه بین‌المللی اظهار داشت: اندیشه‌های عمیق عرفانی اسلام و آثار بزرگانی همچون علامه حسن‌زاده آملی، آن‌گونه که شایسته است به جهانیان معرفی نشده و ظرفیت‌های معرفتی این میراث برای بسیاری از مردم دنیا ناشناخته مانده است.
وی با اشاره به استقبال جوانان از دوره‌های انگیزشی و برنامه‌هایی که با هدف دستیابی به آرامش و خودشناسی برگزار می‌شوند، افزود: این استقبال نشان می‌دهد که نیاز به آرامش، رشد درونی و شناخت خویشتن در میان نسل جوان جدی است؛ اما ما نتوانسته‌ایم معارف عمیق اسلامی را با زبانی ساده، روشن و متناسب با نیازهای انسان امروز ارائه کنیم.
این مبلغ بین الملل تأکید کرد: اگر مفاهیم پیچیده عرفانی به‌درستی تبیین و متناسب با پرسش‌ها و دغدغه‌های مخاطبان عرضه شوند، زمینه مناسبی برای آشنایی نسل جوان با معارف اسلامی و بهره‌مندی از ظرفیت‌های معنوی آن فراهم خواهد شد.
وی در همین زمینه به تجربه برگزاری کنفرانسی اسلامی در دانشگاه ملی اسلامیه دهلی، حدود ۱۵ سال پیش، اشاره کرد و گفت: این کنفرانس با استقبال گسترده استادان دانشگاه روبه‌رو شد؛ به‌گونه‌ای که به گفته رئیس وقت دانشگاه، حدود ۶۰۰ نفر از استادان بیرون از سالن ایستاده بودند تا بتوانند به سخنان ارائه‌شده گوش دهند.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور این تجربه را نشانه‌ای از ظرفیت گفت‌وگو و استقبال دانشگاهیان از معارف اسلامی دانست و تأکید کرد: نباید تصور کنیم مخاطبان جهانی به این معارف بی‌علاقه‌اند؛ بلکه باید بررسی کنیم تا چه اندازه توانسته‌ایم آموزه‌های اسلامی را متناسب با نیازها و پرسش‌های آنان عرضه کنیم.
ظرفیت معنوی آفریقا و ضرورت تربیت استادان آگاه
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا با اشاره به ظرفیت‌های معنوی این قاره گفت: بنا بر آمار، حدود ۶۵۰ میلیون مسلمان با گرایش‌ها و طریقت‌های مختلف در آفریقا زندگی می‌کنند که بسیاری از آنان به دنبال تعالی نفس، رشد معنوی و دستیابی به مراتب بالاتر معرفت هستند.
وی افزود: در برخی از این جوامع، دسترسی کافی به منابع معرفتی معتبر و استادان آگاه وجود ندارد و این مسئله ممکن است تشخیص مسیر صحیح معنوی را برای علاقه‌مندان دشوار کند. ازاین‌رو، هدایت درست افرادی که به دنبال معنویت هستند و کمک به تمایز میان آموزه‌های اصیل دینی و برداشت‌های نادرست، مسئولیتی مهم برای مراکز علمی و دینی به شمار می‌رود.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور در پایان با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی برای گسترش بین‌المللی عرفان اسلامی اظهار داشت: معرفی اندیشه‌های شخصیت‌هایی همچون علامه حسن‌زاده آملی، تربیت استادان آگاه، تولید محتوای متناسب با مخاطبان بین‌المللی و تبیین مفاهیم عمیق عرفانی با زبانی ساده و قابل‌فهم، از جمله اقداماتی است که باید در این مسیر مورد توجه قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: همه ما در برابر معرفی درست معارف اسلامی به جهانیان مسئولیت داریم و باید از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و تبلیغی برای انتقال این گنجینه ارزشمند به جوامع مختلف بهره بگیریم؛ چراکه عرفان اسلامی می‌تواند پاسخی عمیق به نیاز انسان معاصر برای خودشناسی، خداشناسی و تعالی معنوی باشد.