زبان، سینما و آموزش؛ ابزارهای اثرگذار دیپلماسی فرهنگی کشورها

عصر قم - استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، با تبیین نقش زبان، سینما، سریال‌های تلویزیونی و فعالیت‌های آموزشی در دیپلماسی فرهنگی کشورها، بر اهمیت هماهنگی ابزارهای رسانه‌ای و فرهنگی در اثرگذاری بر مخاطبان خارجی تأکید کرد و تجربه کشورهایی همچون ترکیه را در گسترش نفوذ فرهنگی و شکل‌دهی به تصویر بین‌المللی کشورها قابل بررسی دانست.

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام حسن یوسف‌زاده، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، در تبیین ابعاد دیپلماسی فرهنگی و ابزارهای اثرگذاری کشورها اظهار داشت: دیپلماسی فرهنگی تنها به معرفی باورها و اعتقادات محدود نمی‌شود، بلکه زبان، سینما، سریال‌های تلویزیونی، نظام آموزشی و فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی نیز در شکل‌گیری تصویر عمومی کشورها و گسترش نفوذ فرهنگی آنها نقش دارند .
وی با اشاره به ارتباط میان باورها، ارزش‌ها، هنجارها و رفتارهای اجتماعی افزود: برای شناخت فرهنگ باید رابطه میان این مفاهیم را بررسی کرد؛ زیرا باورها و اعتقادات در شکل‌گیری ارزش‌ها مؤثرند و ارزش‌ها نیز در تعیین بایدها و نبایدها و شکل‌گیری الگوهای رفتاری نقش دارند .
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان اینکه باورهای دینی می‌توانند در رفتار فردی و اجتماعی انسان عینیت پیدا کنند، خاطرنشان کرد: در تحلیل فرهنگ، صرف شناخت باورها کافی نیست، بلکه باید بررسی کرد این باورها چگونه در رفتار افراد و مناسبات اجتماعی نمود پیدا می‌کنند. این مسئله در دیپلماسی فرهنگی نیز اهمیت دارد؛ زیرا الگوهای رفتاری و شیوه تعامل نمایندگان یک کشور با جوامع دیگر، بخشی از تصویر فرهنگی آن کشور را شکل می‌دهد .
زبان و رسانه در گسترش نفوذ فرهنگی
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در حوزه دیپلماسی فرهنگی تصریح کرد: زبان، رسانه، سینما و محصولات فرهنگی از جمله ابزارهایی هستند که کشورها برای معرفی فرهنگ خود و برقراری ارتباط با جوامع دیگر از آنها استفاده می‌کنند .
وی با اشاره به تجربه کشورهای چین، آلمان، فرانسه، انگلستان، اسپانیا و ترکیه در این زمینه بیان کرد: گسترش یک زبان در کشورهای دیگر می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله مناسبات سیاسی و اقتصادی، پیشینه تاریخی، گستره جغرافیایی مخاطبان و فعالیت‌های فرهنگی قرار گیرد؛ با این حال، گسترش زبان به‌تنهایی برای ایجاد جذابیت فرهنگی کافی نیست و تصویر عمومی یک کشور و کیفیت محصولات فرهنگی آن نیز اهمیت دارد .
سینما؛ ابزاری برای انتقال سبک زندگی
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش سینما و سریال‌های تلویزیونی در دیپلماسی فرهنگی اظهار داشت: آثار نمایشی علاوه بر سرگرم‌کردن مخاطب، می‌توانند تصویری از سبک زندگی، روابط خانوادگی، زبان و مؤلفه‌های فرهنگی جامعه تولیدکننده ارائه دهند .
وی با بیان اینکه جذابیت آثار سینمایی به عوامل متعددی وابسته است، افزود: قدرت داستان‌پردازی، شخصیت‌پردازی، انسجام روایت و مهارت‌های فنی در موفقیت یک اثر نقش دارند. بنابراین، همه کاستی‌های سینمای ایران را نمی‌توان به محدودیت‌های فرهنگی نسبت داد، بلکه ضعف در فیلمنامه‌نویسی و روایت داستان نیز باید مورد توجه قرار گیرد .
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به ضرورت بررسی تجربه کشورهای مختلف در تولید محصولات رسانه‌ای خاطرنشان کرد: کشورها از طریق تولید و انتشار فیلم‌ها و سریال‌ها می‌توانند با مخاطبان خارجی ارتباط برقرار کنند و زمینه آشنایی آنان را با فرهنگ خود فراهم آورند .
تجربه ترکیه در استفاده از سریال‌های تلویزیونی
وی با اشاره به گسترش مخاطبان سریال‌های ترکیه‌ای در برخی کشورهای منطقه، این محصولات را از ابزارهای قابل بررسی در دیپلماسی فرهنگی دانست و گفت: مخاطب در جریان تماشای یک مجموعه تلویزیونی، علاوه بر دنبال‌کردن داستان، با شیوه زندگی، روابط اجتماعی، زبان و برخی مؤلفه‌های فرهنگی جامعه تولیدکننده نیز آشنا می‌شود .
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) افزود: استقبال از محصولات رسانه‌ای یک کشور ممکن است زمینه علاقه‌مندی به یادگیری زبان آن کشور، شناخت بیشتر فرهنگ آن و حتی تمایل به سفر یا تحصیل در آن را فراهم کند .
وی با اشاره به ارتباط میان رسانه و آموزش زبان بیان کرد: هنگامی که مخاطبان به یک مجموعه تلویزیونی علاقه‌مند می‌شوند، ممکن است برای فهم بهتر محتوا و آشنایی با زبان اصلی آن انگیزه پیدا کنند. این فرایند می‌تواند زمینه فعالیت مؤسسات آموزش زبان و توسعه برنامه‌های فرهنگی را فراهم سازد .
آموزش و فعالیت‌های فرهنگی در خارج از مرزها
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به دیگر ابزارهای دیپلماسی فرهنگی اظهار داشت: فعالیت‌های فرهنگی کشورها تنها به تولید و پخش محصولات رسانه‌ای محدود نمی‌شود، بلکه آموزش زبان، همکاری‌های دانشگاهی، خدمات دانشجویی و برنامه‌های فرهنگی و مذهبی نیز می‌توانند در گسترش روابط فرهنگی نقش داشته باشند .
وی با اشاره به تجربه ترکیه در برخی کشورهای خارجی افزود: تأسیس مراکز آموزش زبان، همکاری با دانشگاه‌ها، فراهم‌کردن امکانات اقامتی برای دانشجویان و اجرای برنامه‌های فرهنگی و مذهبی از جمله اقداماتی است که در بررسی الگوهای دیپلماسی فرهنگی باید مورد توجه قرار گیرد .
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: ابزارهای مختلف دیپلماسی فرهنگی هنگامی می‌توانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند که در ارتباط با یکدیگر عمل کنند و مجموعه‌ای هماهنگ از فعالیت‌های رسانه‌ای، آموزشی و فرهنگی را شکل دهند .
رسانه و شناخت نیازهای مخاطبان
وی با اشاره به نقش نیازهای مخاطبان در اثرگذاری رسانه‌ها تصریح کرد: افراد برای دستیابی به اطلاعات و همچنین سرگرمی به رسانه‌ها مراجعه می‌کنند؛ ازاین‌رو، رسانه‌ای که بتواند نیازهای اطلاعاتی و سرگرمی مخاطبان را بهتر پاسخ دهد، ظرفیت بیشتری برای جذب و حفظ آنان خواهد داشت .
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده افزود: این مسئله در تحلیل محصولات سینمایی و تلویزیونی نیز اهمیت دارد؛ زیرا جذابیت یک اثر تنها به موضوع آن وابسته نیست، بلکه کیفیت روایت و توانایی برقراری ارتباط با مخاطب نیز در این زمینه مؤثر است .
قدرت نرم و تصویر بین‌المللی کشورها
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) در ادامه با اشاره به ارتباط میان قدرت نرم و تصویر بین‌المللی کشورها اظهار داشت: تصویری که یک کشور در ذهن مخاطبان خارجی ایجاد می‌کند، لزوماً با شاخص‌های مادی قدرت آن یکسان نیست و رویدادهای سیاسی و نظامی نیز می‌توانند بر برداشت افکار عمومی از توانایی‌های کشورها تأثیر بگذارند .
وی با اشاره به اهمیت فعالیت‌های فرهنگی در معرفی توانمندی‌های کشورها خاطرنشان کرد: برای ارزیابی دیپلماسی فرهنگی باید مجموعه‌ای از عوامل، از جمله کیفیت محصولات رسانه‌ای، میزان استقبال مخاطبان، فعالیت‌های آموزشی و نحوه تعامل فرهنگی با جوامع دیگر را در نظر گرفت .
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده در پایان، بررسی تجربه کشورهای مختلف در حوزه زبان، سینما، آموزش و فعالیت‌های فرهنگی را زمینه‌ای برای شناخت ظرفیت‌ها و ضعف‌های دیپلماسی فرهنگی دانست و بر اهمیت توجه هم‌زمان به محتوای فرهنگی، نیازهای مخاطبان و ابزارهای انتقال پیام تأکید کرد .