عصر قم - مسئول مشاوره اسلامی مؤسسه عالی حوزوی علامه مجلسی در نشست معرفی کتاب «روان‌شناسی اسلامی در سراسر جهان»، به تشریح روند شکل‌گیری، بومی‌سازی و الگوهای بالینی و دانشگاهی این دانش در شش کشور جهان پرداخت.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، محمدحسین حق‌شناس، پژوهشگر و مسئول مشاوره اسلامی مؤسسه عالی حوزوی علامه مجلسی، در نشست رونمایی و معرفی کتاب «روان‌شناسی اسلامی در سراسر جهان» که امروز در سالن جلسات انجمن‌های علمی حوزه برگزار شد، با بررسی روند شکل‌گیری و توسعه روان‌شناسی اسلامی در شش کشور هند، مالزی، پاکستان، ترکیه، انگلستان و اروپای قاره‌ای غربی، به تشریح تجربه‌های دانشگاهی، پژوهشی و درمانی این کشورها در تلفیق آموزه‌های اسلامی با دانش روان‌شناسی پرداخت.
وی با اشاره به تجربه هند در این زمینه گفت: روان‌شناسی اسلامی در هند با فعالیت چهره‌هایی همچون اشرف‌علی تهانوی و توسعه مراکز علمی، از جمله مؤسسه مطالعات اسلامی دهلی و گروه روان‌شناسی دانشگاه مسلمان علیگر، دنبال شده است. از جمله دستاوردهای پژوهشی این کشور می‌توان به روش‌های درمانی مبتنی بر مطالعه و معاشرت، طراحی مقیاس سنجش ابعاد روان‌شناختی و معنوی نماز و بررسی تغییرات امواج مغزی هنگام گوش‌دادن به تلاوت قرآن اشاره کرد.
حق‌شناس با بیان اینکه مالزی در نهادینه‌سازی روان‌شناسی اسلامی در ساختار دانشگاهی نقش مهمی داشته است، افزود: تأسیس گروه روان‌شناسی در دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی در سال ۱۹۹۰ نقطه عطفی در توسعه این حوزه بود. همچنین فعالیت‌های چهره های شاخص در این عرصه در گسترش ادبیات روان‌شناسی اسلامی مؤثر بوده و تدوین کتاب‌های آموزشی، اصلاح سرفصل‌های دانشگاهی و توسعه رویکردهای اسلامی در آموزش روان‌شناسی از محورهای اصلی فعالیت‌های این کشور به شمار می‌رود.
وی با اشاره به تجربه پاکستان در توسعه روان‌درمانی بالینی اظهار کرد: تأسیس دپارتمان مستقل روان‌شناسی در دانشگاه دولتی لاهور در سال ۱۹۶۲ و شکل‌گیری انجمن پیشرفت روان‌شناسی مسلمانان در سال ۱۹۷۴ از مراحل مهم توسعه این رشته بود. طراحی پرسش‌نامه شخصیت مبتنی بر دیدگاه‌های امام محمد غزالی و سازگارکردن روش درمان شناختی‌رفتاری با آیات قرآن و مفاهیم اسلامی، از جمله دستاوردهای پژوهشی پاکستان محسوب می‌شود.
پژوهشگر و مسئول مشاوره اسلامی مؤسسه عالی حوزوی علامه مجلسی با اشاره به تجربه ترکیه در حوزه روان‌درمانی معنوی تصریح کرد: فعالیت‌های دانشگاهی و حرفه‌ای روان‌شناسی اسلامی در این کشور از سال ۲۰۱۸ وارد مرحله تازه‌ای شد؛ برگزاری کنفرانس‌های بین‌المللی در استانبول و راه‌اندازی دوره دکتری روان‌شناسی بالینی با گرایش اسلامی از جمله اقدامات این دوره بود. همچنین استفاده از میراث عرفانی و صوفیانه در فرایند درمان و ارائه الگوهای تلفیقی روان‌درمانی اسلامی، از محورهای برجسته فعالیت‌های ترکیه به شمار می‌رود.
حق‌شناس با تشریح روند توسعه روان‌شناسی اسلامی در انگلستان بیان کرد: این جریان از اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰، با فعالیت برخی افراد نیز گسترش یافت. در ادامه، ارائه مبانی نظری روان‌شناسی اسلامی، شکل‌گیری دوره‌های مشاوره اسلامی و تأسیس مراکز درمانی همچون کلینیک احسان در سال ۲۰۱۲ و کلینیک عنایت در سال ۲۰۱۵، زمینه ورود این رویکرد به عرصه کاربردهای بالینی را فراهم کرد.
وی درباره تجربه اروپای قاره‌ای غربی نیز گفت: تأسیس انجمن تخصصی در سال ۱۹۸۸ و برگزاری سلسله کنفرانس‌های علمی، از مراحل اولیه شکل‌گیری این جریان بود. در دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰، توجه به متون کلاسیک اسلامی و تحلیل‌های دانشگاهی افزایش یافت و از سال ۲۰۱۵ نیز نسل جدیدی از متخصصان در احیای این حوزه نقش‌آفرینی کردند. انتشار کتاب «اسلام و روان‌شناسی؛ مفاهیم کنونی در نظریه و عمل» در سال ۲۰۱۸ و تدوین آثار بالینی درباره مداخلات روان‌شناختی اسلامی از دستاوردهای این جریان است.
وی در جمع‌بندی این تجربه‌ها خاطرنشان کرد: بررسی عملکرد کشورها نشان می‌دهد هند در توسعه ابزارهای روان‌سنجی بومی و مطالعه آثار معنوی عبادات، مالزی در اسلامی‌سازی آموزش دانشگاهی، پاکستان در نظریه‌پردازی شخصیت و توسعه درمان شناختی‌رفتاری سازگار با اسلام و ترکیه در تلفیق روان‌درمانی با میراث عرفانی تمرکز داشته‌اند. این تفاوت رویکردها نشان می‌دهد توسعه روان‌شناسی اسلامی به همکاری میان مراکز دانشگاهی، پژوهشگران و نهادهای درمانی و توجه هم‌زمان به مبانی نظری، ابزارهای سنجش و کاربردهای بالینی نیاز دارد.