عصر قم - تشدید جنگ و حملات به تأسیسات انرژی و فرودگاه‌های عربستان، بازارهای نفت و سهام کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را تحت فشار قرار داده است.
به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ بازگشت تنش‌های امنیتی به منطقه خلیج فارس از جمله خروج دیپلمات‌های آمریکایی و تشدید حملات به تأسیسات انرژی و فرودگاه‌های عربستان سعودی، موجب جهش دوباره قیمت جهانی نفت شده است. به‌ویژه پس از آنکه نیروهای مسلح یمن در شامگاه چهارشنبه، تأسیسات نفتی میدان شیبه را هدف قرار دادند. میدانی که ظرفیت تولید روزانه یک میلیون بشکه نفت را دارد. این حمله بهای قراردادهای نفت خام برنت را با افزایشی بیش از ۳ درصد برای نخستین بار از ماه مه گذشته به بیش از ۱۱۲ دلار در هر بشکه رساند.
براساس گزارش روزنامه «العربی الجدید»، حملات نیروهای مسلح یمن به کشته و زخمی شدن افرادی در فرودگاه ملک فهد در دمام و آتش‌سوزی در مقر شرکت آرامکو در ظهران منجر شد. این تشدید پی‌درپی تنش‌ها به‌سرعت بر مواضع دیپلماتیک و ترتیبات امنیتی منطقه تأثیر گذاشت. روز چهارشنبه، وزارت خارجه آمریکا دستور خروج کارکنان غیرضروری و خانواده‌های آنان از عربستان سعودی را صادر کرد. این اقدام هم‌زمان با کاهش حضور نیروهای نظامی آمریکا در خاورمیانه و قرار گرفتن چندین سفارتخانه در وضعیت عملیات محدود صورت گرفت.
در همین حال، گزارش «چشم‌انداز اقتصاد منطقه‌ای خاورمیانه و آسیای مرکزی» صندوق بین‌المللی پول که ۲۲ اکتبر منتشر شد، پیش‌بینی کرد اقتصادهای خاورمیانه از جمله کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در سال ۲۰۲۶ میلادی با انقباض ۱.۳ درصدی روبه‌رو شوند. این در حالی است که این اقتصادها در سال ۲۰۲۵ میلادی رشد ۳.۳ درصدی را ثبت کرده بودند.
این گزارش تأکید می‌کند کشورهای صادرکننده نفت بیشترین آسیب را از اختلال در تولید و حمل‌ونقل متحمل می‌شوند. صندوق بین‌المللی پول همچنین هشدار می‌دهد حملات تازه به زیرساخت‌ها و مسیرهای کشتیرانی می‌تواند چشم‌انداز بهبود اقتصادی پیش‌بینی‌شده برای سال ۲۰۲۷ میلادی با رشد ۶.۶ درصدی را تضعیف کند.
بهبود اقتصادی مورد انتظار تا حد زیادی به ازسرگیری تولید انرژی، تداوم صادرات و بهبود وضعیت حمل‌ونقل دریایی وابسته است. ازاین‌رو، صندوق بین‌المللی پول هشدار می‌دهد طولانی‌تر شدن جنگ یا بروز اختلال‌های تازه در تولید انرژی، مسیرهای کشتیرانی و زیرساخت‌های حیاتی می‌تواند پیش‌بینی‌های مربوط به بهبود اقتصادی را تضعیف کند و احیای اقتصاد کشورهای خلیج فارس را به تأخیر بیندازد.
به گزارش خبرگزاری رویترز در روز پنجشنبه، شرکت بزرگ نفتی آرامکوی عربستان از کارکنان خود خواسته است مقر اصلی این شرکت در شهر «ظهران» را تخلیه کنند و به‌صورت دورکاری به فعالیت ادامه دهند. این نخستین بار از زمان آغاز جنگ علیه ایران است که آرامکو از کارکنانش می‌خواهد مقر اصلی شرکت را تخلیه کنند.
نیروهای مسلح یمن اوایل همین ماه در حمله‌ای به ساختمان آرامکو خسارات سنگینی وارد کردند. حمله‌ای که به آتش‌سوزی در چندین طبقه ساختمان انجامید.
حملات به تأسیسات نفتی و فرودگاه‌ها
در این زمینه، «پیر الخوری» کارشناس اقتصاد سیاسی، در گفت‌وگو با روزنامه «العربی الجدید» می‌گوید که جهش قیمت نفت برنت واکنشی به یک حادثه منفرد نیست، بلکه بازتاب قیمت‌گذاری بازار بر اساس الگویی انباشته از حملات است. این حملات تأسیسات آرامکو در «ینبع»، میدان نفتی «شیبه» و فرودگاه‌های «ریاض» و «ابها» را دربر گرفته‌اند و به تعطیلی بخشی از فرودگاه «ملک خالد» و به تعویق افتادن نشست سران خلیج فارس و اتحادیه اروپا که قرار بود در عربستان برگزار شود، انجامیده‌اند.
به گفته الخوری، این وضعیت سرمایه‌گذاران را از مرحله برآورد احتمال وقوع خطر به مرحله مواجهه مستقیم با پیامدهای آن منتقل می‌کند.
پلتفرم میگ‌فلاگ (MiGFlug)، متخصص در حوزه هوانوردی و ناوبری هوایی، نیز در گزارشی که روز پنجشنبه منتشر کرد، میان انباشت این حوادث و حمله به فرودگاه بین‌المللی «ملک فهد» در شهر «دمام» در شامگاه ۲۱ اکتبر ارتباط برقرار کرده است. این گزارش همچنین به لغو پروازهای شرکت‌های «لوفت‌هانزا» و «ایر فرانس» به عربستان سعودی تا اواسط نوامبر آینده اشاره می‌کند. افزون بر این، شرکت‌های «دلتا»، «الاتحاد» و «قطر ایرویز» نیز پروازهای خود را به حالت تعلیق درآورده‌اند.
به ارزیابی الخوری، تصمیم آمریکا برای خارج کردن دیپلمات‌هایش از عربستان از نظر پیامدهای بازار، نشانه‌ای مهم‌تر از حوادث تشدید نظامی است. او توضیح می‌دهد که بازارها این تصمیم را به‌منزله ارزیابی اطلاعاتی آمریکا از تداوم خطر و موقتی نبودن آن تلقی می‌کنند.
این برداشت به‌سرعت بر شرکت‌های بیمه و واحدهای مدیریت ریسک شرکت‌های چندملیتی اثر می‌گذارد و آنها را به بازنگری در حق‌بیمه‌ها، مزایای کاری و برنامه‌های تداوم فعالیت وادار می‌کند. به گفته الخوری، اعتماد کالایی است که از طریق سرایت فرسوده می‌شود، اما با همان سرعتی که از دست می‌رود، بازنمی‌گردد.
بااین‌حال، به تحلیل الخوری، افزایش قیمت‌ها در شرایط کنونی بیشتر نشان‌دهنده صرف ریسک تا افزایش واقعی قیمت ناشی از کمبود عرضه است. این موضوع به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که ذخایر نفت خام آمریکا در حال کاهش است و در شرایطی که ایران عملاً تنگه هرمز را به روی کشتیرانی بسته، مسیر صادرات از طریق دریای سرخ ــ که میدان نفتی شیبه نیز از آن تغذیه می‌کند ــ به شریان حیاتی عربستان تبدیل شده است.
او ارزیابی می‌کند اگر حملات از محدوده تأسیسات به خطوط انتقال و بنادر گسترش یابد، درآمدهای نفتی عربستان ممکن است هم‌زمان با افزایش قیمت‌ها کاهش پیدا کند، زیرا حجم نفت صادراتی افت خواهد کرد.
در همین راستا، پلتفرم انرژی ناو (EnergyNow)، متخصص در بازارهای انرژی، در گزارشی که روز چهارشنبه منتشر کرد، نوشت که افزایش قیمت قراردادهای آتی نفت برنت به میزان ۱.۷۵ درصد و نفت وست تگزاس اینترمدیت به میزان ۲.۰۲ درصد، ناشی از متوقف ماندن مذاکرات دیپلماتیک و گسترش تهدیدها به دریای عمان بوده است. این وضعیت پس از هدف قرار گرفتن ۱۸ کشتی تجاری طی دو هفته رخ داد. درحالی‌که ذخایر نفت خام آمریکا حدود ۴.۹ میلیون بشکه کاهش یافته بود.
زیان بازارهای سهام کشورهای خلیج فارس
افزون بر این، ششمین هفته متوالی زیان شاخص بورس عربستان و افت بازارهای دبی و ابوظبی نشان می‌دهد نگاه سرمایه‌گذاران در حال تغییر است. آنها دیگر عربستان را واحدی جدا از سایر کشورهای منطقه نمی‌بینند، بلکه آن را بخشی از منظومه‌ای به‌هم‌پیوسته از ریسک‌های منطقه‌ای تلقی می‌کنند.
به تحلیل الخوری، بخش‌های غیرنفتی بیش از دیگر بخش‌ها آسیب‌پذیرند. زیرا راهبرد تنوع‌بخشی اقتصادی بر گردشگری، هوانوردی و برگزاری کنفرانس‌ها و همایش‌ها تکیه دارد. فعالیت این بخش‌ها به یک پیش‌شرط اساسی وابسته است که آن، امکان رفت‌وآمد آزادانه و ایمن می‌باشد. هنگامی که فرودگاه‌ها به اهداف نظامی تبدیل می‌شوند، همین پیش‌شرط نیز به خطر می‌افتد.
این فشارها مستقیماً بر چشم‌انداز کلان اقتصاد عربستان اثر می‌گذارند. تازه‌ترین داده‌های صندوق بین‌المللی پول، پیش‌بینی رشد تولید ناخالص داخلی واقعی عربستان را در مقایسه با برآوردهای ژوئیه گذشته، به میزان پنج واحد درصد کاهش داده است. به‌طوری‌که چشم‌انداز اقتصاد این کشور از رشد پیش‌بینی‌شده ۱.۷ درصدی به انقباض ۳.۳ درصدی در سال ۲۰۲۶ میلادی تغییر کرده است.
به گزارش پلتفرم اقتصادی «ویژن ۲۰۳۰» (Vision ۲۰۳۰) در گزارشی که ۱۶ اکتبر منتشر شد، این وضعیت فشار بر نقدینگی بخش‌هایی مانند هتل‌داری و ساخت‌وساز را تشدید می‌کند.
خطر گسترش دامنه درگیری
به گفته «زیان زوانه» کارشناس اقتصاد سیاسی، گسترش دامنه درگیری‌های منطقه‌ای احتمال ورود بازیگران جدید منطقه‌ای و بین‌المللی، از جمله ترکیه، پاکستان، مصر، بریتانیا و فرانسه را در کنار آمریکا و رژیم صهیونیستی به رویارویی با ایران افزایش می‌دهد. این وضعیت پیچیدگی ژئوپلیتیکی منطقه را بیشتر می‌کند و سطح خطر برای تجارت جهانی را بالا می‌برد.
در همین حال، پس از آنکه یک نفتکش غول‌پیکر حامل بیش از دو میلیون بشکه نفت در جنوب تنگه هرمز با مین دریایی برخورد کرد، خطرهای مربوط به کشتیرانی در این تنگه افزایش یافت. طی یک هفته نیز ۱۲ حادثه دریایی ثبت شد. هم‌زمان، ذخایر جهانی نفت حدود ۵۰۹ میلیون بشکه کمتر از سطح پیش از جنگ علیه ایران، گزارش شد و برخی صادرکنندگان منطقه‌ای تخفیف‌هایی تا سقف ۳۷ دلار برای هر بشکه ارائه کردند.
این اطلاعات در گزارشی منتشرشده در ۲۲ اکتبر از سوی پلتفرم تخصصی حمل‌ونقل دریایی و انرژی «هلنیک شیپینگ نیوز» (Hellenic Shipping News) آمده است.
زوانه توضیح می‌دهد که این تحولات از طریق افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی، بالا رفتن حق‌بیمه‌های مربوط به خطر جنگ و کاهش امنیت عبور از تنگه‌های راهبردی، زنجیره‌های تأمین جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. پیامد این روند، افزایش هزینه‌های عملیاتی و اختلال در صادرات کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از جمله نفت، گاز، کودهای شیمیایی و سایر کالاها است. روندی که به گفته او، فرسایش ثروت ملی و مختل شدن منابع اصلی درآمد را تسریع می‌کند.
بر اساس این داده‌ها، شوک ناشی از وضعیت تنگه هرمز و آسیب دیدن نفتکش‌ها بر اثر مین‌های دریایی، جریان صادرات نفت منطقه را به‌طور موقت به حدود ۹ میلیون بشکه در روز کاهش داده است. همچنین تورم سالانه قیمت انرژی مصرفی در مناطق اصلی واردکننده حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که اروپا با کمبود عرضه گازوئیل روبه‌روست و قراردادهای گازوئیل به ۱۴۱۳ دلار در هر تن رسیده‌اند.
این آمارها در گزارشی منتشرشده در ۱۹ اکتبر از سوی پلتفرم تخصصی تحلیل بازار کالاها و انرژی «کامودیتی بورد» (Commodity Board) ارائه شده است.
هم‌زمانی تشدید تنش‌ها در خلیج فارس با ادامه جنگ اوکراین و پیامدهای آن برای امنیت تجارت بین‌المللی در دریای سیاه و دریای خزر، فشار مضاعفی بر اقتصاد جهانی وارد کرده است. این وضعیت در کنار بی‌ثباتی داخلی و خطرهای خاصی که اقتصادهای بزرگ اروپایی از جمله فرانسه، آلمان، اسپانیا و ایتالیا، با آن مواجه‌اند، پیچیدگی شرایط را بیشتر می‌کند.
به ارزیابی زوانه، درحالی‌که هیچ نشانه واقعی از پایان جنگ‌های جاری در خاورمیانه یا اروپا دیده نمی‌شود، فشارها بر اقتصاد جهانی چندلایه شده‌اند.
او در نهایت نتیجه می‌گیرد که آسیب‌های اقتصادی همه طرف‌های درگیر در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اما کشورهای عربی، به‌ویژه کشورهای خلیج فارس، در شمار آسیب‌پذیرترین طرف‌ها قرار دارند. زیرا از یک سو به صادرات انرژی وابسته‌اند و از سوی دیگر، موقعیت جغرافیایی راهبردی آنها به کانون درگیری‌های نظامی و تجاری تبدیل شده است.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸