عصر قم - معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با تشریح ابعاد دکترین جدید دفاعی جمهوری اسلامی ایران، بازدارندگی حداکثری را مستلزم بهره‌گیری هم‌زمان از ظرفیت‌های نظامی، اقتصادی، اطلاعاتی، فناورانه و سرمایه اجتماعی دانست.
دکتر محمودرضا کبیری یگانه، معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا ، در تشریح مفهوم بازدارندگی حداکثری در منطق روابط بین‌الملل، ابراز داشت: بازدارندگی حداکثری به معنای ایجاد وضعیتی است که دشمن هزینه هرگونه جسارت، تهدید یا اقدام نظامی علیه کشور را به‌اندازه‌ای سنگین ارزیابی کند که اساساً از ورود به چنین مسیری منصرف شود؛ به بیان دیگر، در محاسبات راهبردی دشمن، هزینه تهاجم باید به‌مراتب بیشتر از منافع احتمالی آن باشد.
وی اظهار کرد: در چنین رویکردی، نگاه صرفاً معطوف به دفاع در برابر حمله نیست، بلکه هدف، ایجاد و نمایش ظرفیت‌هایی است که به طرف مقابل نشان دهد هرگونه اقدام خصمانه می‌تواند پیامدهای سنگین و خسارت‌های جبران‌ناپذیری برای او به همراه داشته باشد.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با بیان اینکه بازدارندگی مؤثر صرفاً به توانمندی‌های موشکی و پهپادی محدود نمی‌شود، خاطرنشان کرد: لایه‌های متنوعی از شاخص‌های اقتصادی، اطلاعاتی، روانی، سرمایه اجتماعی، فناوری و تاب‌آوری ملی در شکل‌گیری بازدارندگی اثربخش نقش دارند و نمی‌توان این مفهوم را تنها در چارچوب قدرت نظامی ارزیابی کرد.
کبیری یگانه با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب مبنی بر ضرورت پاسخ فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی به تهدیدات، این رویکرد را نشان‌دهنده تغییر در الگوی دفاعی جمهوری اسلامی ایران دانست و افزود: هشدار رهبر شهید انقلاب درباره منطقه‌ای شدن جنگ در صورت تهاجم دشمن، در تحولات نظامی اخیر ابعاد عینی‌تری پیدا کرد و حملات ایران به پایگاه‌های آمریکا در منطقه خلیج فارس نشان داد که دامنه پاسخگویی می‌تواند فراتر از محدوده جغرافیایی محل وقوع حمله باشد.
وی ادامه داد: تأکید بر پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی، از منظر راهبردی این پیام را به دشمن منتقل می‌کند که دامنه تهدید و محل استقرار عوامل آن، لزوماً محدودیت جغرافیایی برای پاسخگویی ایجاد نخواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران با برخورداری از ابزارها و ظرفیت‌های دفاعی و همچنین اراده لازم برای پاسخگویی، تلاش می‌کند محاسبات طرف مقابل را تحت تأثیر قرار دهد.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به مواضع برخی کشورهای اروپایی در قبال تحولات اخیر منطقه، یادآور شد: مواضع کشورهایی همچون فرانسه و آلمان و تلاش آن‌ها برای فاصله‌گذاری با آمریکا در موضوع جنگ، نشان‌دهنده پیچیدگی شرایط و افزایش هزینه‌های سیاسی و اقتصادی استمرار درگیری است. در چنین شرایطی، ابتکار عمل در تعیین سطح و زمان پاسخگویی به تهدیدات باید متناسب با منافع ملی و ارزیابی‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران باشد.
کبیری یگانه با تشریح دو مؤلفه اصلی پاسخ فوری و اثرگذار تصریح کرد: پاسخ فوری به معنای حذف تردید و تأخیر در تصمیم‌گیری است؛ به‌گونه‌ای که دشمن تصور نکند جمهوری اسلامی ایران در اتخاذ تصمیم یا اجرای پاسخ با لکنت مواجه است. سرعت در پاسخگویی خود بخشی از مؤلفه‌های بازدارندگی محسوب می‌شود.
وی افزود: پاسخ اثرگذار نیز نباید صرفاً جنبه نمادین داشته باشد یا با هدف آرام‌سازی افکار عمومی صورت گیرد، بلکه باید به‌گونه‌ای باشد که محاسبات راهبردی دشمن را تغییر دهد و او را نسبت به اهداف و هزینه‌های اقدامات خود دچار بازنگری کند.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران در ادامه، سه مبنای راهبردی را در تعیین چارچوب پاسخگویی جمهوری اسلامی ایران مورد اشاره قرار داد و گفت: نخستین مبنا، تحقق اهداف بازدارنده و بازگشت معادله بازدارندگی است؛ به این معنا که پاسخ‌ها باید به توقف تهدید و تغییر محاسبات طرف مقابل منجر شود.
وی پذیرش خطوط قرمز و شرایط جمهوری اسلامی ایران را دومین مبنا برشمرد و اظهار کرد: در این چارچوب، صرف توقف موقت اقدامات خصمانه کافی نیست، بلکه طرف مقابل باید در عمل از تهدیدهای آتی دست بردارد و خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران را به رسمیت بشناسد.
کبیری یگانه سومین مبنا را تشخیص و هدایت ولی‌فقیه زمان دانست و خاطرنشان کرد: تعیین زمان و چگونگی توقف یا ادامه اقدامات، با توجه به موازنه قدرت، شرایط میدان، منافع ملی و ارزیابی‌های اطلاعاتی، نیازمند تشخیص و هدایت عالی‌ترین سطح تصمیم‌گیری نظام است.
ضرورت تقویت معماری اطلاعات نظامی و آمادگی رزمی هوشمندانه
وی در پاسخ به پرسشی درباره نقش تقویت معماری اطلاعات نظامی، به‌روزرسانی بانک اهداف، تعمیق دفاع بومی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در افزایش آمادگی رزمی، ابراز داشت: برای درک این موضوع باید از منظر جنگ مدرن و اتکا به توانمندی‌های داخلی به مسئله نگاه کرد؛ چراکه این مؤلفه‌ها صرفاً تجهیزات فنی نیستند، بلکه بیانگر ظرفیت بومی برای مواجهه با برتری فناورانه قدرت‌های نظامی هستند.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با تأکید بر اهمیت تبدیل داده‌های خام به اطلاعات عملیاتی، اظهار کرد: آمادگی رزمی هوشمندانه حاصل یک زنجیره به‌هم‌پیوسته از فرایندهای اطلاعاتی و عملیاتی است که از شناسایی و تحلیل داده‌ها آغاز می‌شود و به تصمیم‌گیری و اقدام منتهی می‌شود. هر اندازه این زنجیره از دقت و انسجام بیشتری برخوردار باشد، امکان پاسخگویی مؤثرتر افزایش خواهد یافت.
وی به‌روزرسانی مستمر بانک اهداف را از دیگر الزامات این حوزه دانست و افزود: تحولات میدانی، تغییر موقعیت و جابه‌جایی ظرفیت‌های نظامی و تغییر تاکتیک‌های دشمن ایجاب می‌کند که بانک اهداف به‌عنوان یک ساختار پویا و مستمر به‌روزرسانی شود و به فهرستی ثابت و غیرقابل تغییر محدود نماند.
کبیری یگانه با اشاره به اهمیت شناخت دارایی‌های مادی و غیرمادی در ارزیابی توان دشمن خاطرنشان کرد: در تحلیل قدرت نظامی، علاوه بر زیرساخت‌های فیزیکی و تجهیزات، باید مؤلفه‌هایی همچون انسجام سازمانی، روحیه نیروها، ظرفیت لجستیکی، نقاط قوت و ضعف و میزان تاب‌آوری طرف مقابل نیز مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا شناخت ابعاد مختلف قدرت دشمن، در ارزیابی دقیق‌تر شرایط و اتخاذ تصمیم‌های راهبردی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
وی با تأکید بر ضرورت تعمیق دفاع بومی در سطح دکترین و تاکتیک اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران برای مواجهه با قدرت‌های بزرگ نمی‌تواند صرفاً به تقلید از الگوهای نظامی و فناوری‌های آن‌ها بسنده کند. دفاع بومی به معنای بهره‌گیری از ظرفیت‌های جغرافیایی، توان داخلی، تجربیات دفاعی و ویژگی‌های خاص کشور است که می‌تواند زمینه طراحی الگوهای متناسب با شرایط ایران را فراهم کند.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به اهمیت جنگ نامتقارن در معادلات نظامی امروز، یادآور شد: تبدیل تهدیدهای متعارف به فرصت‌هایی برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های نامتقارن، یکی از راهکارهای مواجهه با برتری نظامی قدرت‌های بزرگ است؛ موضوعی که نمونه‌هایی از آن را می‌توان در تحولات منطقه و تجربه مقاومت یمن مشاهده کرد.
کبیری یگانه بهره‌گیری از فناوری‌های نوین را مکمل این ظرفیت‌ها دانست و گفت: هوش مصنوعی، جنگ الکترونیک و فناوری‌های نوین پهپادی از جمله ابزارهایی هستند که می‌توانند در افزایش دقت، ارتقای کارآمدی و کاهش هزینه‌های عملیاتی نقش‌آفرین باشند. البته در بهره‌گیری از این فناوری‌ها، رعایت ملاحظات انسانی و حقوقی و جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی در ادامه به سازوکارهای راستی‌آزمایی و کنترل آمادگی رزمی اشاره و اظهار کرد: یکی از روش‌های مهم، ارزیابی طرح‌ها از طریق بررسی‌های موازی و شبیه‌سازی سناریوهای احتمالی دشمن است. در این روش، طرح‌های عملیاتی از منظر نقاط ضعف و آسیب‌پذیری مورد ارزیابی قرار می‌گیرند تا پیش از اجرا، اشکالات احتمالی شناسایی و اصلاح شوند.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران تحلیل پس از عملیات و رزمایش را دومین سازوکار ارزیابی دانست و افزود: مقایسه نتایج واقعی با پیش‌بینی‌های اولیه، امکان شناسایی نقاط قوت و ضعف را فراهم می‌کند و در صورت مشاهده اختلاف میان نتایج مورد انتظار و واقعیت‌های میدانی، باید در ارزیابی‌ها و برآوردهای اطلاعاتی بازنگری صورت گیرد.
وی همچنین بر ضرورت نظارت راهبردی و رعایت ملاحظات شرعی در تصمیم‌گیری‌های نظامی تأکید کرد و گفت: هدایت کلان و نظارت عالی بر اقدامات دفاعی، در کنار ارزیابی‌های تخصصی و کارشناسی، می‌تواند به افزایش انسجام تصمیم‌گیری و انطباق اقدامات با مصالح ملی و موازین شرعی کمک کند.
وحدت ساحات مقاومت؛ زمینه‌ساز شکل‌گیری نظم جدید امنیتی منطقه
کبیری یگانه در بخش دیگری از سخنان خود، با تحلیل مفهوم وحدت ساحات مقاومت و تأثیر آن بر تغییر دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران اظهار کرد: وحدت ساحات به معنای پیوند خوردن جبهه‌های مختلف درگیری، از غزه و لبنان تا یمن و عراق و ایران، در یک چارچوب راهبردی مشترک است؛ چارچوبی که در آن تحولات هر جبهه می‌تواند بر معادلات سایر جبهه‌ها تأثیر بگذارد.
وی افزود: در الگوی پیشین، هر یک از جبهه‌های مقاومت متناسب با شرایط و اقتضائات خود عمل می‌کردند، اما در رویکرد وحدت ساحات، ارتباط و تأثیرگذاری متقابل جبهه‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. چنین الگویی می‌تواند موجب توزیع فشار و افزایش پیچیدگی محاسباتی برای طرف مقابل شود.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به تغییرات صورت‌گرفته در الگوی دفاعی جمهوری اسلامی ایران خاطرنشان کرد: دکترین دفاعی کشور در سال‌های گذشته از تمرکز صرف بر دفاع سرزمینی به توجه بیشتر به عمق راهبردی و ظرفیت‌های منطقه‌ای حرکت کرده است. در این چارچوب، امنیت ملی تنها در مرزهای جغرافیایی تعریف نمی‌شود، بلکه تحولات محیط پیرامونی و تهدیدهای فرامرزی نیز در محاسبات امنیتی کشور اهمیت دارند.
وی ادامه داد: یکی از ویژگی‌های رویکرد جدید، توجه به این مسئله است که پاسخ به تهدید لزوماً در همان نقطه‌ای که حمله صورت گرفته انجام نمی‌شود، بلکه در چارچوب ارزیابی‌های راهبردی و با در نظر گرفتن پیامدهای مختلف امنیتی تعیین می‌شود.
کبیری یگانه با بیان اینکه عملیاتی شدن وحدت ساحات می‌تواند بر نظم امنیتی سنتی منطقه تأثیر بگذارد، ابراز داشت: ایالات متحده طی دهه‌های گذشته با تکیه بر حضور نظامی، ایجاد وابستگی امنیتی و برجسته‌سازی تهدیدهای منطقه‌ای، نقش مهمی در مدیریت معادلات امنیتی خاورمیانه داشته است؛ اما شکل‌گیری ظرفیت‌های مستقل منطقه‌ای می‌تواند انحصار بازیگران فرامنطقه‌ای در تعیین معادلات امنیتی را با چالش مواجه کند.
وی با تأکید بر اهمیت استقلال تصمیم‌گیری بازیگران منطقه‌ای اظهار کرد: یکی از پیامدهای تقویت همکاری و هم‌افزایی جبهه‌های مقاومت، افزایش ظرفیت تصمیم‌گیری مستقل و کاهش وابستگی به تأیید و حمایت قدرت‌های فرامنطقه‌ای است؛ ظرفیتی که می‌تواند در آینده بر ترتیبات سیاسی و امنیتی منطقه اثرگذار باشد.
معاون ارتباطات و امور بین‌الملل شورای اسلامی شهر تهران همچنین با اشاره به نسبت میان فناوری نظامی و اراده سیاسی تصریح کرد: برخورداری از فناوری و تجهیزات پیشرفته نظامی، به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی نیست. تجربه تحولات منطقه نشان داده است که انسجام سیاسی، اراده میدانی، شناخت جغرافیا و برخورداری از راهبرد متناسب با شرایط می‌تواند در برابر برتری تسلیحاتی قدرت‌های بزرگ نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند.
وی با بیان اینکه تعریف امنیت در منطقه نیازمند بازنگری است، خاطرنشان کرد: در الگوی سنتی، بخش مهمی از ترتیبات امنیتی منطقه بر محور تأمین امنیت اسرائیل و منافع ایالات متحده شکل گرفته بود؛ اما در رویکرد جدید، موضوع استقلال راهبردی کشورهای منطقه و ایجاد توازن قدرت بومی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
کبیری یگانه ادامه داد: کشورهای منطقه باید به این جمع‌بندی برسند که اتکای یک‌جانبه به چتر امنیتی قدرت‌های خارجی الزاماً به معنای برخورداری از امنیت پایدار نیست و در برخی شرایط، وابستگی امنیتی می‌تواند آن‌ها را در معرض پیامدهای مستقیم منازعات قرار دهد.
وی در پایان، با تأکید بر نقش وحدت ساحات در تحولات آینده منطقه ابراز داشت: آنچه امروز در معادلات سیاسی و امنیتی منطقه در حال شکل‌گیری است، نشانه‌ای از حرکت به سمت تکثر بیشتر قدرت و افزایش نقش‌آفرینی بازیگران بومی است. در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران می‌تواند با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی، تقویت انسجام منطقه‌ای و اتخاذ رویکردی مبتنی بر استقلال راهبردی، نقش مؤثرتری در شکل‌دهی به ترتیبات امنیتی آینده منطقه ایفا کند.