عصر قم - گزارش راهبردی «مسجد به‌مثابه گره پشتیبان آموزش مجازی مدارس؛ بازتعریف نقش نهاد دین در تداوم آموزش در جنگ» از سوی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی منتشر شد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، گزارش راهبردی «مسجد به‌مثابه گره پشتیبان آموزش مجازی مدارس؛ بازتعریف نقش نهاد دین در تداوم آموزش در جنگ» از سوی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، با هدف بررسی ظرفیت مساجد در پشتیبانی از فرایند آموزش دانش‌آموزان در شرایط بحرانی و ارائه راهکارهای سیاستی و تقنینی در این زمینه تدوین شده است.
این گزارش به قلم دکتر حسینعلی دیلم و حجت‌الاسلام محمدجواد درودی، با ارزیابی علمی مهدی نظری و حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید محمدحسین هاشمیان و کارشناسی حجت‌الاسلام محمدرضا غریبی، در تابستان ۱۴۰۵ تهیه شده است. محور اصلی پژوهش، بررسی چالش‌های آموزش مدرسه‌محور و مجازی در شرایط جنگی و تبیین ظرفیت‌های اجتماعی و تربیتی مساجد برای کمک به تداوم آموزش است.
این گزارش با اشاره به محدودیت‌های آموزش مجازی در شرایط بحران، بر این نکته تأکید دارد که اتکای صرف به بسترهای فناورانه، در صورت نبود زیرساخت‌های مناسب و پشتیبانی خانوادگی، می‌تواند به تشدید نابرابری آموزشی، افت تحصیلی و قطع ارتباط برخی دانش‌آموزان با فرایند یادگیری منجر شود. همچنین اضطراب ناشی از جنگ، جابه‌جایی جمعیت و کاهش تعاملات حضوری از جمله عواملی معرفی شده‌اند که سلامت روانی و وضعیت تربیتی دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
بر همین اساس، نویسندگان پیشنهاد می‌کنند نقش مسجد فراتر از کارکردهای صرفاً عبادی و مناسکی بازتعریف شود و این نهاد به‌عنوان یک شبکه پشتیبان اجتماعی و تربیتی در کنار مدرسه و خانواده مورد توجه قرار گیرد. از نگاه گزارش، ظرفیت محله‌محور مساجد و امکان بهره‌گیری از نیروهای داوطلب می‌تواند در کاهش اختلال آموزشی و تقویت ارتباط میان دانش‌آموزان، خانواده‌ها و معلمان مؤثر باشد.
در بخش نخست این پژوهش، کارکردهای تربیتی و اجتماعی مسجد در شرایط جنگی بررسی شده است. نویسندگان با اشاره به پیشینه تاریخی مساجد در عرصه‌هایی همچون تعلیم، مشورت و بسیج اجتماعی، بر نقش این نهاد در تقویت همبستگی محلی، کاهش انزوای دانش‌آموزان و فراهم‌کردن زمینه تعاملات حضوری تأکید می‌کنند.
بخش دیگری از گزارش به ظرفیت مساجد در مدیریت محلی بحران آموزشی اختصاص دارد. بر اساس این پژوهش، مساجد می‌توانند با ساماندهی معلمان داوطلب، طلاب، دانشجویان، نیروهای جهادی و بازنشستگان فرهنگی، زمینه برگزاری کلاس‌های رفع اشکال و پشتیبانی آموزشی را فراهم کنند. همچنین ارتباط نزدیک با اهالی محله می‌تواند به شناسایی دانش‌آموزانی کمک کند که با وجود ثبت‌نام رسمی، عملاً از فرایند آموزش فاصله گرفته‌اند؛ وضعیتی که در گزارش از آن با عنوان «بازماندگی پنهان از تحصیل» یاد شده است.
با این حال، گزارش بر ضرورت توجه به محدودیت‌های اجرایی و امنیتی این رویکرد نیز تأکید می‌کند. از جمله این محدودیت‌ها می‌توان به نبود امکانات گرمایشی و سرمایشی مناسب، ضعف زیرساخت‌های اینترنتی، فعالیت محدود برخی مساجد و نبود امام جماعت دائمی اشاره کرد. افزون بر این، نگرش‌های صرفاً مناسکی در برخی مساجد و مقاومت احتمالی در برابر حضور و فعالیت کودکان و نوجوانان، از دیگر موانع فعال‌سازی این ظرفیت اجتماعی عنوان شده است.
نویسندگان همچنین هشدار می‌دهند که انتقال فعالیت‌های آموزشی به مسجد، به‌خودی‌خود تضمین‌کننده امنیت دانش‌آموزان نیست و اجرای چنین الگویی باید با ارزیابی شرایط فیزیکی، ملاحظات حفاظتی و تعیین مسئولیت‌های حقوقی همراه باشد. این گزارش، واگذاری بی‌ضابطه وظایف آموزشی به نهادهای مردمی را نیز زمینه‌ساز کاهش کیفیت و پراکندگی در ارائه خدمات آموزشی می‌داند و بر ضرورت حفظ مسئولیت‌های ساختاری دولت تأکید دارد.
در فصل پایانی، ۱۰ پیشنهاد سیاستی و تقنینی برای مجلس شورای اسلامی و دستگاه‌های متولی ارائه شده است. بازتعریف تاب‌آوری آموزشی در اسناد بالادستی، تدوین سند ملی تداوم آموزش در شرایط بحران، سطح‌بندی مساجد بر اساس ظرفیت و صلاحیت، تعیین چارچوب مسئولیت‌های حقوقی و امنیتی و تمرکززدایی از تصمیم‌گیری‌های اجرایی از جمله این پیشنهادهاست.
ایجاد سامانه‌های محلی برای رصد بازماندگی تحصیلی، بازنگری در سیاست‌های صرفاً متکی بر آموزش مجازی، تقویت مشارکت خانواده‌ها، پژوهش درباره موانع اجتماعی و مدیریتی مساجد و تدوین نقشه ملی ظرفیت‌های مردمی آموزش نیز از دیگر راهکارهای مطرح‌شده در این گزارش است.
این پژوهش در مجموع، بر ضرورت طراحی الگویی هماهنگ میان مدرسه، خانواده و محله برای تداوم آموزش در شرایط جنگی تأکید دارد؛ الگویی که در آن ظرفیت مساجد و نیروهای داوطلب، در چارچوب ضوابط مشخص، به‌عنوان مکمل نظام رسمی آموزش و پرورش به کار گرفته شود.
علاقه‌مندان جهت دانلود و مطالعه این گزارش می‌توانند اینجا کلیک کنند.