عصر قم - استاد حوزه و دانشگاه، با اشاره به ابعاد علمی و معنوی شخصیت آیت‌الله میرزا حسنعلی مروارید، منهج علمی و کلامی این عالم ربانی را مبتنی بر اجتهاد و بهره‌گیری حداکثری از قرآن، سنت و عقل دانست.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام رضا برنجکار در نشست مقدماتی همایش «گوهر فضیلت» با موضوع نکوداشت عالم ربانی و فقیه پارسا، آیت‌الله میرزا حسنعلی مروارید(ره) که در مؤسسه آل‌البیت (علیهم‌السلام) برگزار شد، با بیان خاطره‌ای از دیدار خود با این عالم در سال ۱۳۶۴ اظهار کرد: در آن دیدار از آیت‌الله مروارید درخواست کردیم در فصل تابستان درس عقاید برای ما برگزار کنند.
وی تنها کتابی را که از تألیفاتشان منتشر شده است، برای ما تدریس کردند. پس از آن از آن مرحوم خواستیم فعالیت بیشتری در زمینه تدریس عقاید داشته باشند که در ادامه، دوره‌های مختلفی برگزار شد و چند سال بعد آن کتاب نیز منتشر شد.
حجت‌الاسلام برنجکار با اشاره به تأثیرگذاری ابعاد معنوی شخصیت آیت‌الله مروارید افزود: جنبه‌های معنوی و علمی ایشان به‌گونه‌ای بود که انسان را تحت تأثیر قرار می‌داد. روش علمی ایشان در تدریس و تألیف، همان منهج رایج در میان علمای شیعه، یعنی بهره‌گیری از کتاب، سنت و عقل بود؛ با این تفاوت که همان روحیه اجتهادی را که در مسائل فقهی داشتند، در مباحث اعتقادی نیز دنبال می‌کردند.
وی ادامه داد: آیت‌الله مروارید در مسائل اعتقادی نیز تلاش می‌کرد حداکثر استفاده را از آیات قرآن، روایات و عقل داشته باشند. منهج ایشان اجتهادی بود و از هیچ‌کس تقلید نمی‌کرد؛ به این معنا که هر مطلبی باید بر اساس قرآن، سنت و عقل مورد بررسی و استدلال قرار می‌گرفت.
تفاوت عقل واقع‌نگر با عقل مفهوم‌نگر
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به دیدگاه‌های آیت‌الله مروارید درباره جایگاه عقل در معرفت دینی گفت: وی با انتقاد از برخی رویکردهای اخباری‌گری، این پرسش را مطرح می‌کرد که چرا عقل و قرآن کنار گذاشته شده است. ایشان در آثار خود میان عقل واقع‌نگر، که در پی کشف حقیقت است، و عقل مفهوم‌نگر تفاوت قائل می‌شد و معتقد بود عقل ریاضی و منطقی به‌تنهایی ملاک تکلیف نیست.
وی افزود: آیت‌الله مروارید این مباحث را از دو منظر وجودشناختی و معرفت‌شناختی بررسی و پیگیری می‌کرد و در آثار خود به تبیین دقیق این مسائل می‌پرداخت.
حجت‌الاسلام برنجکار یکی از ویژگی‌های مهم روش علمی این عالم را استفاده حداکثری از عقل، قرآن و روایت دانست و تصریح کرد: مرحوم مروارید به بیان کلیات اکتفا نمی‌کرد، بلکه وارد جزئیات مباحث نیز می‌شد؛ در حالی که در بسیاری از کتاب‌های کلامی، مباحث در سطح کلیات باقی می‌ماند.
تأکید بر تعامل عقل و وحی در معرفت دینی
وی دومین ویژگی مهم نگرش کلامی آیت‌الله مروارید را توجه به تعامل عقل و وحی عنوان کرد و گفت: از نگاه آن مرحوم باید تا حد امکان از هر دو منبع عقل و وحی بهره گرفت. البته شیوه استفاده از وحی در موضوعات و مواضع مختلف می‌تواند متفاوت باشد، اما در همه حوزه‌های معرفتی می‌توان از قرآن بهره برد.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به باور آیت‌الله مروارید درباره جامعیت معارف قرآن اظهار کرد: نگاه وی این بود که همه معارف در قرآن وجود دارد و محکم‌ترین برهان‌ها نیز در این کتاب آسمانی بیان شده است. کسی که چنین باوری داشته باشد، برای دستیابی به معارف عمیق‌تر، به‌طور جدی در آیات قرآن تأمل و جست‌وجو می‌کند.
بررسی استدلالی دیدگاه‌ها در کتاب «تنبیهات فی المبدأ و المعاد»
حجت‌الاسلام برنجکار در ادامه با اشاره به کتاب «تنبیهات فی المبدأ و المعاد» از آثار آیت‌الله مروارید گفت: مرحوم مروارید در این کتاب، بدون بی‌احترامی به دیگران، استدلال‌ها و دیدگاه‌های مختلف را بررسی و به آن‌ها پاسخ می‌دادند. همچنین موضوع فطرت در این اثر به تفصیل مورد بحث قرار گرفته است.
وی در پایان با بیان خاطره و برداشت شخصی خود از شخصیت علمی و معنوی آیت‌الله مروارید خاطرنشان کرد: احساس من این بود که وی به آنچه بیان می‌کن، عمیقاً باور دار و با تمام وجود به آن رسیده است. هنگامی که مطلبی را مطرح می‌کرد، صرفاً در پی بیان سخن نبود، بلکه تلاش داشت مخاطب نیز حقیقت مطلب را درک کند و به فهم آن برسد.