عصر قم - حجت‌الاسلام عجمی با تبیین گونه‌های مختلف روش تفسیر قرآن، بر ضرورت گذار از نگاه‌های جزئی‌نگر به رویکردی کلان، نظام‌مند و تمدن‌ساز در فهم آیات الهی تأکید کرد.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام هادی عجمی در نشست علمی «درآمدی بر تفسیر نظام‌مند تمدنی رهبر شهید انقلاب از قرآن کریم»، با بررسی روش‌های مختلف تفسیر قرآن کریم، به تبیین تفاوت رویکردهای ترتیبی، موضوعی و مبتنی بر سیر تنزیلی پرداخت و اظهار داشت: هر یک از این روش‌ها ظرفیت‌های خاصی در فهم آیات قرآن دارند و می‌توانند در عرصه‌های مختلف معرفتی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرند.
وی با اشاره به روش تفسیر ترتیبی، این رویکرد را مبتنی بر ترتیب آیات در مصحف دانست و در ادامه، تفسیر موضوعی را روش گردآوری و بررسی آیات دارای محور مشترک معرفی کرد که در آن، موضوعات می‌توانند از خود قرآن یا از مسائل و علوم جدید، همچون حکمرانی، حریم خصوصی و نظریات روان‌شناسی، استخراج شوند.
این سخنران همچنین با اشاره به تفسیر بر اساس سیر تنزیلی قرآن کریم، خاطرنشان کرد: بررسی آیات بر اساس ترتیب نزول، به‌ویژه در تفسیر تربیتی، ظرفیت قابل توجهی برای شناخت تطور احکام، شرایط اجتماعی و نحوه مواجهه با مخالفان دارد و می‌تواند در مدل‌سازی اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
ضرورت عبور از نگاه تجزیه‌ای به تفسیر نظام‌مند
حجت‌الاسلام عجمی در بخش اصلی این نشست، با تأکید بر اهمیت تفسیر نظام‌مند و تمدن‌ساز، بیان کرد: در این رویکرد، آیات قرآن صرفاً در کنار یکدیگر قرار نمی‌گیرند، بلکه در چارچوب یک شبکه معرفتی و هندسه دینی، شامل مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، ارزش‌شناختی، اصول، اهداف و روش‌ها مورد تحلیل قرار می‌گیرند.
وی با اشاره به ظرفیت آثار دوره جوانی رهبر شهید انقلاب، به‌ویژه کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، این رویکرد را نمونه‌ای از تلاش برای دستیابی به فهم کلان و نظام‌مند از معارف قرآنی دانست و تصریح کرد: چنین نگاهی می‌تواند زمینه دستیابی به رهیافت‌های تمدن‌ساز را فراهم کند و از محدود شدن تحلیل‌ها به بررسی‌های جزئی و تجزیه‌ای جلوگیری کند.
این سخنران همچنین با انتقاد از برخی رویکردهای جزئی‌نگر در فقه و قانون‌گذاری، بر ضرورت فهم احکام در چارچوب شبکه کلان فرهنگی و تمدنی اسلام تأکید کرد و جدا شدن احکام از مبانی و اهداف کلان دینی را از زمینه‌های بروز برخی چالش‌های فقهی و حقوقی دانست.
جهاد در قرآن؛ مفهومی فراتر از مقاتله
وی در ادامه، با بررسی مفهوم جهاد به‌عنوان نمونه‌ای از تفاوت نگاه تجزیه‌ای و تمدنی، اظهار داشت: در نگاه محدود و رایج، جهاد گاه صرفاً به مقاتله و جنگ تن‌به‌تن فروکاسته می‌شود؛ در حالی که در رویکرد قرآنی و تمدنی، جهاد مفهومی گسترده‌تر دارد و مبارزه در عرصه‌های مختلف علمی، فرهنگی و تبیینی را نیز در بر می‌گیرد.
حجت‌الاسلام عجمی با بیان اینکه مقاتله تنها یکی از ابعاد جهاد به شمار می‌رود و احکام خاص خود را دارد، به ثمرات فتوایی رویکرد تمدنی اشاره کرد و گفت: نگاه کلان به معارف اسلامی، در مقام اجرا و فتوا، می‌تواند اصول هدایت انسانی را بر پیروزی‌های مقطعی و برخوردهای صرفاً خشن مقدم بدارد.
وی در همین زمینه، مبانی فتوایی رهبر شهید انقلاب در منع سلاح‌های کشتارجمعی و همچنین شیوه مواجهه با گروه‌های منحرفی همچون داعش را از نمونه‌های توجه به اصول کلان تمدن اسلامی دانست که در آن، هدایت و حفظ مبانی دینی بر رویکردهای صرفاً انتقام‌جویانه اولویت دارد.